ฤดูในฝนบ้านเรา คือ ต้นฤดูอพยพต้นหนาวของประเทศในเขตอบอุ่น เช่น ประเทศจีนเกาหลี ญี่ปุ่น เป็นช่วงเวลาอันสนุกสนานตื่นเต้นของนักดูนกเพราะนอกจากนกประจำถิ่นแล้ว จะมีนกอพยพอีกหลายร้อยชนิดให้ติดตามกันไปตลอดฤดูหนาวอีกครึ่งปี
ช่วงนี้นอกจากเหยี่ยวอพยพ นกชายเลน นกกระจิ๊ดแล้ว นกจับแมลงหลากสี กว่า 10 ชนิด เป็นนกเด่นของฤดูกาล เข้ามาเติมเต็มความหลากหลายของชนิดพันธุ์นกที่ในต้นฤดู จะเดินทางผ่านบ้านเราไปจุดหมายปลายทางที่ประเทศมาเลเซียและอินโดนีเซีย
นกจับแมลงอพยพผ่านกว่า 10 ชนิด อาทิ นกจับแมลงตะโพกเหลือง ที่สีเหลืองดั่งผิวมะม่วงสุก นับเป็นนกงามชนิดหนึ่ง นกจับแมลงคิ้วเหลือง นกจับแมลงสีน้ำตาล นกจับแมลงสีคล้ำ และ นกจับแมลงอกสีฟ้า นกเหล่าจับแมลงเหล่านี้อยู่ในสกุล Ficedula, และ Muscicapa บางชนิดเด่นด้วยสีน้ำตาล แม้ไม่ชวนมองแต่มีปริมาณน้อยจัดว่าหายาก ใกล้สูญพันธุ์ ถ้าพบก็น่าตื่นเต้นไม่แพ้นกสีสวย เช่น นกจับแมลงอกสีน้ำตาลอ่อน ในสกุล Rhinomyias
นกจับแมลงเหล่านี้จำนวนไม่น้อย อพยพเหนือแผ่นดิน ผ่านภาคกลาง แม้ในเมืองใหญ่ถ้ามีถิ่นอาศัยเหมาะสม อุดมด้วยต้นไม้ แหล่งน้ำ และแมลง ก็สามารถพบนกจับแมลงอพยพแวะพักรายทางหลายวันก่อนจะเดินทางต่อไป บางตัวเดินทางทรหด บินข้ามน้ำข้ามทะเลอ่าวไทย เพื่อไปขึ้นฝั่งที่มาเลเซีย จะพบเกาะพักตามราวเหล็กของแท่นขุดเจาะน้ำมันเรียงราย จนแทบจะไม่มีแรงบินหนีคน
การเดินทางข้ามอ่าวไทย ที่เรียกว่า trans-Gulf migration นี้อันตรายกว่าอีกเส้นที่เพื่อนของมันเลือก แต่เสียเวลานานกว่า ด้วยการอพยพลงมาตามคาบสมุทรมลายู ถ้าเหนื่อยก็แวะพักตามป่า หรือพื้นที่สีเขียว เช่นสวนสาธารณะได้ เรียกว่า circum-Gulf migration รูปแบบที่ 2 นี้ปลอดภัยกับนกมากกว่า แม้จะเสียเวลาก็ตาม ดีต่อนักดูนก ที่จะพบเห็นนกได้ไม่ยาก ถ้าอยู่ถูกที่ถูกเวลา
ยิ่งไปกว่านั้น เมื่อนกเหนื่อยสายตัวแทบขาดจากการบินทางไกลมานับพันกิโลเมตร เมื่อพบสภาพแวดล้อมที่เหมาะสม มีอาหารให้กิน หรือน้ำให้ดื่ม นกจะละลดความระแวงภัยต่อคน ทำให้เข้าใกล้ได้มากขึ้น และถ้าปะเหมาะเคราะห์ดีจริงๆ หากเป็นโชคร้ายของนก เจอพายุฝนชะลอฝูงนกอพยพไว้ จนเดินทางต่อไม่ได้ ณ สถานที่แห่งหนึ่งอาจจะเป็นป่าชายเลนชายทะเล สวนสาธารณะใกล้ปากแม่น้ำ ซึ่งนกอพยพจำนวนมากใช้เป็นเส้นทางผ่านประจำ ก็อาจจะได้เห็นนกจับแมลงอพยพหลาย 10 ตัว บินว่อนวนไปวนมา ไล่จับแมลงกิน หรือเกาะพัก เพื่อรอเวลาที่ฟ้าเปิด ลมพายุหรือม่านฝนผ่านพ้นไปแล้วค่อยเดินทางต่อ
ปรากฏการณ์ fallout นี้เอื้อต่อการค้นพบนกอพยพหลายชนิดพร้อมกันในคราวเดียว และใช่ว่าจะพบทุกวัน ทุกเวลา ณ สถานที่เดิมๆ หากผันแปรขึ้นอยู่กับสภาพอากาศอันแปรปรวนไม่แน่นอน ที่พบเห็นได้เนืองๆ ในฤดูฝนในบ้านเราขณะนี้
…ดังนั้น ว่างๆ หากเดินเล่น คล้องกล้องส่องนกในสวนสาธารณะใกล้บ้านก็อาจจะได้ตื่นตาตื่นใจกับปรากฏการณ์ Fabulous Fall ครับ
