นกชายเลนปากช้อน เป็นนกชายเลนในกลุ่มนกสตินท์ สกุล Calidris ที่ตัวเล็กมาก ด้วยขนาด 14-17 ซม. จากจะงอยปากจรดปลายหาง ถ้าพอจะรู้จักนกชายเลนจะทราบว่ารูปทรงของจะงอยปากช่วยจัดกลุ่มและชนิดของนกชายเลนได้ แต่ที่แปลกประหลาดที่สุดในบรรดานกชายเลน ได้แก่ ปลายปากแบน ขยายออกเป็นสี่เหลี่ยมขนมเปียกปูนของ Spoon-billed sandpiper ทั้งเพื่อนร่วมสกุลทุกชนิด มีจะงอยปากสั้น สอบเรียวจรดปลายที่โค้งลงนิดหน่อย
เจ้าปากช้อนใกล้สูญพันธุ์ขั้นวิกฤต ทั่วโลกเหลือประชากร 456 ตัว และพื้นที่กระจายพันธุ์ในฤดูผสมพันธุ์ก็จำกัดอยู่ในทวีปเอเชีย ทำรังบนพื้นที่ชุ่มน้ำเฉอะแฉะที่ไซบีเรียตะวันออก ติดกับขั้วโลกเหนือ เมื่อถึงฤดูใบไม้ร่วงในยามนี้ก็จะอพยพย้ายถิ่นลงมาอาศัยตามหาดเลน นาเกลือริมทะเลตั้งแต่อ่าวเบงกอล ประเทศบังกลาเทศ ประเทศในอาเซียนและชายทะเลประเทศจีน
ด้วยจำนวนที่มีอยู่น้อยนิด บวกกับหาดเลนถูกเปลี่ยนเป็นแผ่นดินเพื่อใช้ประโยชน์อื่นๆ ถิ่นอาศัยในฤดูหนาวบางแห่ง ชาวบ้านกางตาข่ายดักนกไว้กิน เช่น อ่าวเมาะตะมะ ประเทศเมียนมา หรือมณฑลเจียงซู ประเทศจีน ประชากรของเจ้าปากช้อนจึงลดจำนวนลงเรื่อยๆ เมื่อนกวัยเด็กบางตัวไม่สามารถรอดชีวิตและเติบโตบินกลับไปจับคู่ผสมพันธุ์ ทดแทน พ่อและแม่ของมันที่อายุมากขึ้นไปเรื่อยๆ ก็อาจจะตายจากภยันตรายระหว่างเดินทาง องค์กรอนุรักษ์นกสากล ร่วมกับนักปักษีวิทยาชาวรัสเซียและอังกฤษ จึงต้องริเริ่มโครงการฟักไข่ในห้องปฏิบัติการ เพื่อเพิ่มอัตราการรอดชีวิตของลูกนก แล้วสวมห่วงขา ติดธงสีพลาสติกเพื่อติดตามการเดินทางของนกชายเลนปากช้อนระหว่างถิ่นอาศัยในฤดูผสมพันธุ์และฤดูหนาว
ดังนั้นนกชายเลนปากช้อนที่มีห่วงขาจะสังเกตได้ง่ายเพราะมีธงสีติดขาไปด้วยทุกหนแห่ง นักดูนก ถ่ายภาพนกที่พบเห็นนกติดธงเหล่านี้ก็ได้ทำหน้าที่นักปักษีสมัครเล่น ช่วยเติมเต็มข้อมูลการติดตามของนกแต่ละตัว ทำให้รู้ว่านกที่เกิดในธรรมชาติและที่ฟักจากไข่ในห้องปฏิบัติการ สามารถบินจากไซบีเรียโดยไม่ต้องถูกสอน ถูกเทรน บินมาถึงชายทะเลประเทศจีนและประเทศไทยได้ เป็นมหัศจรรย์ธรรมชาติอีกประการของนกอพยพที่รู้กันมานานแล้วว่าเกิดจากสัญชาตญาณ ถูกฝังในสมองตั้งแต่ยังไม่เกิดด้วยซ้ำ
ในประเทศไทย นกชายเลนปากช้อนอพยพมาอาศัยในนาเกลือที่บ้านโคกขาม จ.สมุทรสาคร และบ้านปากทะเล จ.เพชรบุรี ในนาเกลือและหาดเลนริมทะเล มีน้ำขังตื้นๆ เจ้าปากช้อนจะใช้ปากแบนๆ แซะน้ำเข้าปากเพื่อกรองเข้าสัตว์ขนาดเล็กมาก มองด้วยตาเปล่าไม่เห็น อาทิ ไดอะตอม และแบคทีเรียที่อาศัยและเพิ่มจำนวนในแผ่นเมือกบางๆ บนผิวน้ำ เรียกว่า biofilm
จากการวิจัยพบว่า นกสตินท์อาศัย biofilm เป็นแหล่งอาหารหลักในแต่ละวัน เพราะจะงอยปากที่ทั้งสั้นและเล็ก ไม่สามารถจับสัตว์ทะเลขนาดใหญ่ใต้หาดเลน เช่น เพรียงทะเล เหมือนนกอีก๋อย นกทะเลขาเขียว นกปากแอ่นหลายชนิดที่จะงอยปากยาวมาก เมื่อเทียบกับส่วนหัวจะเห็นว่ารูปทรงของจะงอยปากเป็นปัจจัยกำหนดประเภทของอาหารในนกชายเลน และทำหน้าที่กำหนดประเภทของอาหารที่นกชายเลนกิน ลดการแก่งแย่งแข่งขันระหว่างนกขนาดใหญ่และขนาดเล็ก แต่ละชนิดแต่ละกลุ่มมีที่ทางของตนเองในระบบนิเวศหาดเลน
ข้อมูลเพิ่มเติม http://www.birdsofthailand.org/bird/spoon-billed-sandpiper
https://www.facebook.com/AsaBirder/videos/1455328734599640/?__xts__[0]=68.ARBUaUQGEEkBLuUkgXP8n1P3dU9l_f3haKbroNqfiRtr0msXgZdSHfcW2E_MSEFuWGm7a0CcjHm_O7ayX8VTMf3vqwKdE3pXpR9XwkLZ_NRXgSPjYyDamOV5fDjlQvnJE8VZbY_vF3R2FvmA3bRKU81b2zR4ckvM9LZgF03r3jfI05l5yj5SmH42Ke-05KvYIRPWjFBYMWE&__tn__=-Rt=2
