ทุ่งนาแห้ง มีคลองขนาบกลาง“อุทยานแห่งชาติก๊าดเตียน” มองไปไกลลิบมีนกขนาดใหญ่ ยืนอยู่เป็นฝูง
เมื่อได้ยินว่าในฝูงมีนกกระสาคอขาว นกกระสาหายาก เข้าข่ายจะสูญพันธุ์ในบ้านเรา การเดินข้ามทุ่งไกลเกือบกิโลเมตรก็เหมือนจะไม่เป็นปัญหาของนักดูนกไทยกลุ่มนี้ ทั้งที่มีผู้สูงวัยหลายคน
ลองนึกภาพอากาศร้อนอบอ้าวเหมือนภาคใต้ เดินตากแดดโทงๆ สะพายกล้องส่องนกและกล้องถ่ายภาพเพื่อเก็บภาพนกไว้เป็นที่ระลึกนั้น ดูเหมือนจะไม่ใช่อุปสรรคอะไรเลย ยิ่งต้องค้อมตัว ก้มต่ำ ขยับเข้าใกล้ฝูงนกกระสาขนาดใหญ่ที่ปัจจุบันในไทย ไม่มีรายงานพบมาหลายปีแล้ว ยิ่งกระตุ้นให้ความตื่นเต้นที่ชโลมด้วยสารอะดรีนาลินในกระแสเลือดพุ่งสูงขึ้น..
ความสนุกอยู่ตรงนี้ พอได้ระยะ ไม่ประชิดตัวนกจนเกินไป ถึงได้เห็นว่าในฝูงมี“นกกระสาคอขาว” หรือ wooly-necked stork 13 ตัว แถมมี”นกกาบบัว” ที่ใหญ่กว่าอีก 2-3 ตัว และ”นกตะกรุม” นกกระสายักษ์หายากอีกชนิด ปะปนอยู่ด้วย
ชื่อของ “นกกระสาคอขาว” มาจากขนอุยสีขาวตลอดลำคอยาวเหยียดของนก อันเป็นลักษณะร่วมของนกกระสาสกุล Ciconia ในอดีตบ้านเราเคยพบที่หนองน้ำ หรือแหล่งน้ำในป่าแก่งกระจาน และเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าอ่างฤๅไนย แต่คนเขียนก็ไม่เคยพบในเมืองไทย แต่มีโอกาสได้เห็นเต็มตาที่หาดทรายกลางแม่น้ำในทริปล่องเรือเหนือแม่น้ำอิรวดีเมื่อ 10 ปีก่อนโน่น
ถ้าจะเทียบสถานภาพของนกกระสา 3 ชนิดที่พบในวันนั้น นกกระสาคอขาวมีชื่อชั้นในฐานะ “นกเทพ” กว่านกกาบบัว และนกตะกรุม เพราะสองชนิดหลัง ยังพอมีรายงานให้นักดูนกไทยพบเห็นได้บ่อยขึ้นกว่าในอดีต เพราะประชากรของนกกาบบัวเพิ่มจำนวนขึ้นจากนกเลี้ยงในสวนสัตว์แล้วหลุดกรงออกมาหากินในธรรมชาติ บวกกับการล่าคงลดลง จึงทำให้นกน้ำขนาดใหญ่เช่นนกกาบบัวกลับคืนมาเติมเต็มพื้นที่ชุ่มน้ำในบ้านเราเช่นปัจจุบัน ตอกย้ำว่าถ้าคุ้มครอง ไม่ล่า ไม่เบียดเบียน มีถิ่นอาศัยให้พร้อม นกและสัตว์ป่าสามารถพยุงประชากรของมันเองให้กลับมามีที่ยืนได้ในธรรมชาติ
ส่วนนกตะกรุมนั้นสถานการณ์ยังน่าเป็นห่วง แม้มีรายงานบ้างในภาคใต้ และมักพบเป็นรายตัว หาได้รวมฝูงนับสิบตัวเช่นนกกาบบัว ในอดีตจนถึงปัจจุบัน บางพื้นที่ ยังถือคติเดิมๆ เห็นนกใหญ่เป็นยิง จะยิงเล่นเอาสนุก หรือยิงกิน ยิงจับไปขายก็แล้วแต่ พญานกหลายชนิดตกเป็นเหยื่อจากคติที่ควรเปลี่ยนนี้หลายชนิดแล้ว อาทิ แร้ง นกกระสา กลายเป็นปัจจัยลบเร่งให้นกกระสาไทยเสี่ยงสูญพันธุ์มากขึ้น เพราะผลิตลูกได้ไม่ทันความสูญเสียจากมนุษย์
ถ้าการบังคับใช้กฎหมายเข้มงวด เพราะนกกระสาเหล่านี้เป็นสัตว์ป่าคุ้มครอง ร่วมกับเผยแพร่ความรู้ สร้างความตระหนักให้สังคมในวงกว้าง รับรู้ว่าสัตว์เหล่านี้เป็นตัวแทนของความอุดมสมบูรณ์ของธรรมชาติ เปรียบเสมือนมรดกของรุ่นเราที่จะส่งต่อให้รุ่นลูก รุ่นหลาน
“ถ้าไม่รู้จักดูแลรักษา ทำลายอย่างไม่บันยะบันยังเช่นที่ผ่านมา จะมีนกอีกหลายชนิดที่จะเดินรอยตามนกแต้วแล้วท้องดำ และพญาแร้งอีกแน่นอน”
คลิปวิดีโอ https://goo.gl/GjJDwE
ข้อมูลนก http://birdsofthailand.org/bird/woolly-necked-stork
