เรื่องกฎหมายใครๆ ก็มองว่าเป็นเรื่องยาก ยิ่งถ้าใครจะชวนคุยเรื่องการปฏิรูปกฎหมาย ยิ่งฟังดูยากเข้าไปใหญ่
ทั้งที่เรื่องเหล่านี้เป็นเรื่องใกล้ตัวทุกคน ในฐานะผู้ที่อยู่ภายใต้การบังคับใช้ของกฎหมาย
สำนักงานคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมาย (คปก.) ในฐานะผู้มีหน้าที่โดยตรงในการปรับปรุงและพัฒนากฎหมาย ซึ่งทำงานในเรื่องนี้และส่งความเห็นไปยังหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง จึงได้เผยแพร่ความรู้เรื่องการปฏิรูปกฎหมายในหลากหลายรูปแบบแก่ประชาชน
โดยร่วมมือกับ องค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทยจัดทำหนังสั้นชุด “การปฏิรูปกระบวนการยุติธรรมทางอาญา” 9 เรื่อง 9 ผู้กำกับ เพื่อเผยแพร่ทางสถานีโทรทัศน์ไทยพีบีเอส ซึ่งหนังได้สะท้อนสภาพปัญหาและแนวทางการปฏิรูปกระบวนการยุติธรรมทางอาญาทั้งระบบ
1.ยอมมอบตัวซะโดยดี เราล้อมไว้หมดแล้ว กำกับโดย สันติ แต้พานิช เรื่องชั้นก่อนเข้าสู่กระบวนการยุติธรรม-จับกุม-แจ้งสิทธิ-การให้ความช่วยเหลือทางกฎหมาย-การประกันตัว
2.หาย(นะ) กำกับโดย พรรณพันธุ์ ทรงขำ เรื่องกระบวนการไกล่เกลี่ย (เจ้าขุนศาล)-ยุติธรรมชุมชน
3.จุดตบของเจน กำกับโดย คงเดช จาตุรันต์รัศมี เรื่องการสอบสวน การหาพยานหลักฐาน เรื่องการสั่งฟ้อง
4.ศพนิรนาม กำกับโดย มานุสส วรสิงห์ เรื่องนิติวิทยาศาสตร์
5.Purple Kingdom กำกับโดยพิมพกา โตวิระ เรื่องกระบวนการยุติธรรมก่อนฟ้องคดี
6.Powerhouse Complex กำกับโดย โสรยา นาคะสุวรรณ เรื่องชั้นพิจารณาคดี (ศาลมีส่วนในการค้นหาความจริง)-การอุทธรณ์-การฎีกา
7.ค้างคาวหลงกรง กำกับโดย พัฒนะ จิรวงค์ เรื่องการปฏิรูประบบราชทัณฑ์
8.LAW เท่ากับ รอ กำกับโดย นิติวัฒน์ ชลวณิชสิริ เรื่องการรื้อฟื้นคดีอาญาขึ้นพิจารณาใหม่
9.อายุเยาวเรศรุ่นเจริญศรี กำกับโดย ศิวโรจน์ คงสกุล เรื่องการเยียวยาผู้ถูกละเมิดหรือผู้เสียหายในคดี
จัดกันมาให้จุใจโดยผู้กำกับฝีมือดีของวงการภาพยนตร์
ดร.ลัดดาวัลย์ ตันติวิทยาพิทักษ์ เลขาธิการคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมาย (คปก.) เล่าว่า โครงการนี้เริ่มใน คปก.ชุดที่ 1 ซึ่งหมดวาระไปแล้ว ได้จัดทำข้อเสนอแผนแม่บทปฏิรูปกระบวนการยุติธรรมทางอาญา เป็นงานวิชาการและความเห็นส่งให้ สนช.และ ครม. และเป็นหน้าที่ของ คปก.ที่ต้องเผยแพร่ข้อเสนอเรื่องนี้สู่สาธารณะ ด้วยเหตุว่าเป็นเรื่องที่มีปัญหาและเป็นเรื่องใกล้ตัวประชาชน จึงร่วมองค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย (ส.ส.ท.) จัดทำหนังสั้นชุดการปฏิรูปกระบวนการยุติธรรมทางอาญา 9 เรื่อง
“แผนแม่บทมีตั้งแต่เรื่องของกระบวนการยุติธรรมเบื้องต้น เวลามีปัญหาคดีความเกิดการจับกุมประชาชนต้องเข้าสู่กระบวนการยุติธรรม ทำอย่างไรที่ประชาชนจะสามารถรับความช่วยเหลือจากรัฐได้ เราอยากทำความเข้าใจเรื่องการปฏิรูปกระบวนการยุติธรรมเพื่อให้ประชาชนเข้าถึงความยุติธรรมได้ง่าย โดยนำเสนอในรูปแบบที่เข้าใจง่ายเพื่อให้ประชาชนนำแนวทางต่างๆ ไปสู่การปฏิบัติได้”
ส่วนการให้ความรู้ เช่นในประเด็นเรื่องชั้นก่อนเข้าสู่กระบวนการยุติธรรม สิทธิเบื้องต้นขณะถูกจับกุมประชาชนต้องรู้สิทธิอะไรบ้าง การแจ้งสิทธิมีอะไรบ้าง ต้องได้รับข้อกล่าวหาก่อน แจ้งว่าคำพูดใดๆ จะถูกใช้ในศาลหรือสามารถจะได้รับการประกันตัว สิทธิที่จะได้รับการช่วยเหลือทางกฎหมายหาทนายความให้ หรือการมีกองทุนยุติธรรมที่ให้ความช่วยเหลือ
ทั้งหมดนี้เป็นเรื่องที่ประชาชนต้องรู้
“ทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องในกระบวนการยุติธรรมจำเป็นต้องมีส่วนร่วมในการปฏิรูป เพราะเมื่อคนที่อยู่ภายใต้กฎหมายรู้กฎหมายแล้วเขาจะสามารถปฏิบัติตามกฎหมายได้ดี ยิ่งเมื่อเขาทราบกฎหมายที่เป็นธรรมจะทำให้เขาเข้ามามีส่วนร่วมทำให้การบังคับใช้กฎหมายง่ายขึ้น ทั้งเจ้าหน้าที่และผู้ที่ถูกบังคับใช้กฎหมายจะได้ประโยชน์ เพราะเขาต้องระมัดระวังว่าทำอย่างไรจะไม่ผิดกฎหมาย ถ้าพลาดพลั้งก็จะรู้ว่ามีกระบวนการแก้ไขอย่างไร ความรู้ความเข้าใจจะมีส่วนช่วยทำให้กระบวนการยุติธรรมนำความเป็นธรรมให้เกิดขึ้นได้ในสังคมไทย” ดร.ลัดดาวัลย์กล่าว และบอกว่า เหตุที่เลือกนำเสนอในรูปแบบหนังสั้น เนื่องจากเรื่องที่ทำเป็นเรื่องยาก คนเข้าใจว่าเรื่องกฎหมายต้องไปถามทนาย อัยการ ผู้พิพากษา จึงคิดว่าต้องทำให้ง่าย ถ้าทำเป็นตอนยาวต่อเนื่องก็จะต้องลงทุนเยอะ จึงทำเป็นทำหนังสั้นเป็นตอนๆ จะดูง่ายเข้าใจเร็ว ได้ประเด็นสำคัญ เป็นประโยชน์ต่อการทำความเข้าใจของประชาชน
และมุมมองจากหนึ่งในผู้ร่วมสร้างสรรค์งานในโครงการนี้
คงเดช จาตุรันต์รัศมี ผู้กำกับหนังสั้นเรื่อง “จุดตบของเจน” กล่าวว่า เรื่องที่ทำเป็น 1 ใน 9 หัวข้อการปฏิรูปที่ทาง คปก.คัดเลือกมาแล้ว อยู่ในหัวข้อเรื่องการสอบสวน การหาพยานหลักฐาน เรื่องการสั่งฟ้อง เป็น 1 ใน 9 คนที่ทำหนังขึ้นมา เรื่องนี้ตอนได้อ่านข้อมูลรู้สึกว่าเป็นเรื่องที่น่าสนใจ เพราะส่วนตัวไม่ได้สนใจแค่เรื่องการปฏิรูปกฎหมาย แต่สนใจถึงเรื่องการสอบสวนหาหลักฐาน หาความจริง ซึ่งเป็นเรื่องใกล้ตัวคน
“ความจริงสำหรับผมทุกวันนี้นิยามได้ยากเพราะมีแง่มุมที่น่าตั้งคำถามมากมาย เช่นว่าความจริงของใคร เหตุการณ์เดียวกันแต่อยู่คนละมุม บางทีก็ทำให้ความจริงเปลี่ยนแปลงไปได้ หรือแม้แต่การนำเสนอของสื่อมวลชนต่างๆ เองก็มีการปรุงแต่งบิดเบือนความจริงโดยธรรมชาติอยู่แล้ว ทำให้เราสนใจประเด็นนี้
“ในส่วนการแก้กฎหมายผมคิดว่าเป็นสิ่งดีที่ทาง คปก.อยากทำเช่นเวลามีคดีเกิดขึ้นมา การสอบสวนไม่ควรเป็นมีแค่เจ้าหน้าที่ตำรวจแต่ควรมีอัยการเข้ามาร่วมสอบด้วย ไม่ว่าจะเป็นการสอบสวนอะไรก็ตาม ผมคิดว่าการมีหลายมุมมาช่วยกันจะดีกว่า เพราะตอนที่อ่านคดีตัวอย่าง ก็มีเรื่องที่ตำรวจส่งฟ้องเกินจริงเพื่อผลประโยชน์ส่วนตัว เราเลยรู้สึกว่าการมีหลายฝ่ายเข้ามาเกี่ยวข้องและคานอำนาจกันจะช่วยให้เกิดความรัดกุมมากขึ้น แต่ตัวหนังของผมไม่ได้พูดแค่นี้ พูดเลยไปอีกหลายอย่าง เรื่องความจริงคืออะไร สื่อทุกวันนี้เสนอความจริงได้จริงแค่ไหน หรือแม้แต่การทำภาพยนตร์เองก็เป็นการปรุงแต่งความจริง ไม่ได้มีสิ่งที่เรียกว่า ความจริง 100 เปอร์เซ็นต์อีกต่อไปแล้วในโลกนี้ หนังของผมจึงคล้ายเป็นแบบฝึกหัดมากกว่าหนัง”
สำหรับใครที่สงสัยว่าแบบฝึกหัดที่ว่าคืออะไร หรือมีประเด็นอะไรอีกที่อยู่ในหนังเรื่องนี้
คงเดชยืนยันว่า “ต้องดูหนังก่อน”
ซึ่งแน่นอนว่าคำตอบอยู่ในหนังสั้น “จุดตบของเจน”
สำหรับใครที่อยากชมผลงานของผู้กำกับทั้ง 9 คน สามารถติดตามกันไปได้ที่งานเปิดตัวหนังสั้นชุด “การปฏิรูปกระบวนการยุติธรรมทางอาญา” ในวันอาทิตย์ที่ 4 กันยายน เวลา 13.00-19.00 น. ที่หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร
งานนี้ ชาญเชาวน์ ไชยานุกิจ ปลัดกระทรวงยุติธรรม มาแสดงปาฐกถา เรื่อง “แนวทางการปฏิรูปกระบวนการยุตธิรรมทางอาญาของไทย”
อีกทั้งยังมีการแนะนำผู้กำกับ เสนอแนวคิดหนังสั้นทั้ง 9 เรื่อง
ตามมาด้วยการเสวนา เรื่อง “การปฏิรูปกระบวนการยุติธรรมทางอาญาสู่การแก้ปัญหาสังคมไทย” ร่วมพูดคุยโดย สมชาย หอมละออ กรรมการปฏิรูปกฎหมาย ชุดที่ 1 ซึ่งเป็นผู้ริเริ่มทำแผนแม่บท พร้อมทั้งอัยการ แพทย์ชำนาญการจากสถาบันนิติวิทยาศาสตร์ อาจารย์ด้านนิติศาสตร์ และหนึ่งในผู้กำกับ
พูดคุยทำความเข้าใจกันก่อนร่วมกันชมหนังสั้น จัดฉายช่วงละ 3 เรื่อง สลับกับการพูดคุยแลกเปลี่ยนกับผู้กำกับ
“นอกจากความสนุก รสชาติ สีสัน ได้เนื้อหาทางวิชาการแล้วยังมีมุมมองชีวิตผู้คนจากภาพยนตร์คนที่เผชิญปัญหาความยุติธรรมที่เป็นอยู่ ให้รสชาติว่านี่คือเรื่องทางวิชาการจะนำมาประยุกต์ใช้กับชีวิตจริงเพื่อให้เกิดความเป็นธรรมในกระบวนการยุติธรรมอย่างไร
“เป็นรายการที่น่าสนใจ จึงอยากเชิญชวนผู้สนใจทั้งหลาย โดยหลังจากนั้นเราจะมีกิจกรรมต่อเนื่อง ซึ่งจะหาช่องทางเผยแพร่ต่อไป” ดร.ลัดดาวัลย์กล่าว
ชอบดูหนัง สนใจเรื่องกระบวนการยุติธรรม มาเจอกันได้ที่งานนี้
