หน้าแรก ประชาชื่น คอลัมน์ โลกสอ...

คอลัมน์ โลกสองวัย : อินทรประติมา

7.09.16 | 15:45 น.

กรุงเทพมหานครมีนโยบายเป็นมหานครแห่งการเรียนรู้ มีหนังสือดี สวยงาม เป็นประโยชน์กับนักเรียน นิสิต นักศึกษา และผู้สนใจโดยเฉพาะชาวมหานคร เนื่องในหลายโอกาสของกรุงเทพมหานคร ทั้งยังได้รับการส่งมอบจากกรมศิลปากรให้มีหน้าที่ดูแลรักษาสิ่งปลูกสร้างสาธารณะหลายประเภท

หนังสือเล่มหนึ่งคือ

อินทรประติมา

เป็นหนังสือที่ระลึกเนื่องในพิธีเปิดประติมากรรมพระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ ซึ่งเป็นสัญลักษณ์ประจำกรุงเทพมหานคร จำลองจากภาพฝีพระหัตถ์ของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทรงเขียนขึ้นเมื่อ พ.ศ.2466 โดย ม.ร.ว.สุขุมพันธุ์ บริพัตร ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ให้จัดสร้างขึ้นเพื่อประดิษฐานบริเวณหน้าอาคารสภากรุงเทพมหานคร ศาลาว่าการกรุงเทพมหานคร 2 (ดินแดง)

พระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ มีลักษณะเป็นรูปพระอินทร์ประทับนั่งเหนือช้างเอราวัณเศียรเดียว มีสี่งา พระหัตถ์ขวาทรงวัชระ พระหัตถ์ซ้ายทรงขอช้าง

Advertisement

หนังสือเล่มนี้ นายจุมพล สำเภาพล รองผู้ว่าฯกทม.สั่งราชการสำนักการโยธาจัดทำขึ้นเพื่อเป็นที่ระลึกเนื่องในพิธีเปิดประติมากรรมพระอินทร์ทรงช้างเอราวัณ เพื่อบันทึกข้อมูลสำคัญเกี่ยวกับการรังสรรค์จัดสร้าง รวมถึงภูมิหลังของการนำปกรณัมพระอินทร์ทรงช้างเอราวัณมาเป็นสัญลักษณ์ของกรุงเทพมหานคร ซึ่งมีความเกี่ยวพันกับประวัติศาสตร์กว่า 2 ศตวรรษของกรุงรัตนโกสินทร์ ที่ส่องถึงรากเหง้า ภูมิปัญญา และอารยธรรมที่อาจนับย้อนหลังไปได้หลายพันปี

หนังสือเล่มนี้บอกไว้ในบทนำว่า นับแต่วัฒนธรรมของดินแดนภรตวรรษหรือรัฐอินเดียโบราณเริ่มแผ่ขยายมายังภูมิภาคอุษาคเนย์ หรือทวีปเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ปรากฏปรัมปราเกี่ยวกับพระอินทร์ในหลายรูปแบบมาตั้งแต่อดีตกาล ดังพบหลักฐานที่เป็นศิลปวัตถุในหลายพื้นที่ เช่นเดียวกับประเทศไทย

มีร่องรอยทางอารยธรรมเกี่ยวกับพระอินทร์มาแต่ครั้งโบราณ ประมาณพุทธศตวรรษที่ 12-16 เมื่อมีการสถาปนากรุงเทพมหานคร พ.ศ.2325 รัชสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช ที่มีพระราชอุตสาหะบันดาลให้กรุงเทพมหานครเป็นราชธานี มีศรีสง่าทัดเทียมมหานครในบรรดาอารยประเทศ สมกับนามที่มีความหมายว่า “นครของเทพ” หรือ “เมืองของเทวดา” อันเป็นคติในทางพุทธศาสนาเปรียบเทียบกับ “ดาวดึงส์สวรรค์” อันมีท้าวสักกะ หรือพระอินทร์เป็นเทวราชา ปฏิบัติหน้าที่อภิบาลบรรดาทวยเทวนิกรดุจเดียวกับพระมหากษัตริย์ที่ทรงดำเนินพระราชจริยวัตรอันเป็นประโยชน์แก่สาธารณะและเพื่อความผาสุกเกษมศานต์ของราษฎรเป็นสำคัญ

ดังปรากฏในสร้อยนามกรุงเทพมหานคร ว่า “สักกะทัตติยวิษณุกรรมประสิทธิ์” มีนัยว่าเมืองซึ่งท้าวสักกะหรือพระอินทร์พระราชทานให้พระวิษณุกรรมเนรมิตไว้

นับแต่กรุงเทพมหานครมีรูปแบบการปกครองแบบเทศบาล พ.ศ.2480 เรียกว่า “เทศบาลนครกรุงเทพ” จึงกำหนดรูปพระอินทร์ทรงช้างเอราวัณเป็นสัญลักษณ์ว่าเป็นเมืองสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ เป็นการแสดงเจตจำนงในการบำบัดทุกข์บำรุงสุขประชาชนของกรุงเทพมหานครสืบจนปัจจุบัน

อินทรประติมา เริ่มต้นด้วยความเป็นมาของพระอินทร์ตั้งแต่ครั้งบรรพกาล ปรากฏในอารยธรรมเปอร์เซีย จากนั้นเป็นเรื่องราวของพระอินทร์ที่มีกำเนิดในตำนานยาวนาน

นอกจากความรู้เรื่องพระอินทร์ ยังมีเรื่องของเทพอุปถัมภ์พระพุทธศาสนาและพระพุทธเจ้า ซึ่งปรากฏแพร่หลายทั้งในพระไตรปิฎกและอรรถกถา แม้แต่พระพุทธเจ้าเคยตรัสยกย่องถึงคุณธรรมของพระอินทร์หลายประการ รวมถึงนับแต่วัฒนธรรมอินเดียเริ่มแผ่เข้ามายังดินแดนเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ปรากฏปรัมปราคติเกี่ยวกับพระอินทร์หลายรูปแบบ โดยเฉพาะเนื่องในทางศาสนาและด้านศิลปะ

ช่วงท้ายของเล่ม มีทั้งภาพและการจัดสร้างที่ให้ชื่อภาคว่า “ศักรินทร์รังสรรค์” ละเอียดลออดีแท้