Soft Power ในรัฐราชการ
รวมศูนย์อำนาจนิยม
“20 ปี กระทรวงวัฒนธรรม การขับเคลื่อน Soft Power ความเป็นไทย สร้างงาน สร้างรายได้”
“ชู ยุทธศาสตร์ 5F สนับสนุน Soft Power ความเป็นไทย”
“Soft Power ของไทย” กระทรวงวัฒนธรรมอธิบายว่ามี 5F ได้แก่ (1.) อาหาร (Food) เช่น ผัดไทย, ส้มตำ, แกงมัสมั่น, ข้าวซอย (2.) การออกแบบแฟชั่นไทย (Fashion) เช่น เสื้อผ้า, ผ้าไหม, ผ้าพื้นถิ่น (3.) ศิลปะการป้องกันตัวแบบไทย (Fighting) เช่น มวยไทย (4.) ภาพยนตร์และวีดิทัศน์ (Film) (5.) เทศกาลประเพณีไทย (Festival) เช่น สงกรานต์, ลอยกระทง, ผีตาโขน, อุ้มพระดำน้ำ, วิ่งควาย [สรุปจาก AD ใน ไทยรัฐ ฉบับวันอังคารที่ 27 กันยายน 2565 หน้า 10]
5F (ตามรายชื่อของกระทรวงวัฒนธรรม) ไม่ใช่ “ของไทย” ทั้งหมด เพราะส่วนหนึ่งเป็น “วัฒนธรรมร่วม” อุษาคเนย์ บางส่วนเป็นวัฒนธรรมแขก บางส่วนเป็นวัฒนธรรมสากล–ตะวันตก
5F เป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรม แต่ไม่ใช่ Soft Power เพราะความนิยมบริโภค 5F ไม่ก่อให้เกิดอำนาจที่จะโน้มนำให้ประเทศอื่นคล้อยตามด้านนโยบาย (ของกระทรวงวัฒนธรรม หรือของประเทศไทย)
Soft Power แปลว่าอำนาจอ่อน หมายถึงสมรรถนะที่จะทำให้คนอื่นคล้อยตาม, เห็นดีเห็นงาม, สนับสนุน, ถือเป็นพวกโดยไม่ใช้กำลังบังคับขู่เข็ญ (แบบอำนาจแข็ง)
Soft Power หรืออำนาจอ่อน อาจสถาปนาขึ้นได้โดยผ่านวัฒนธรรมซึ่งทำให้เกิดความนิยมตามมา ฯลฯ
ผลผลิตทางวัฒนธรรม, ค่านิยม หรือนโยบายต่างประเทศ โดยตัวมันเองไม่ใช่ Soft Power แต่อาจเป็นสื่อนำเอาวัฒนธรรม, ค่านิยม หรือนโยบายให้เป็นที่ยอมรับในอีกสังคมได้
ยกตัวอย่าง หนังฮอลลีวู้ด โดยตัวภาพยนตร์ไม่ใช่ Soft Power แต่หนังฮอลลีวู้ดเป็นสื่อกลางให้แก่วัฒนธรรม, ค่านิยม และนโยบายต่างประเทศอเมริกันอย่างทรงพลังที่สุดให้คนดูหนังฮอลลีวู้ดนิยมตามรอยสหรัฐอเมริกา
[สรุปย่อจากบทความเรื่อง “อำนาจอ่อน” ของ นิธิ เอียวศรีวงศ์ ใน มติชนสุดสัปดาห์ ประจำวันที่ 3-9 มิถุนายน 2565 หน้า 28-29]
กระทรวงวัฒนธรรมมุ่ง “ขับเคลื่อน Soft Power ความเป็นไทย” เพื่อ “สร้างงาน สร้างรายได้” เรื่องนี้จะสำเร็จแบบไหน เมื่อ “ความเป็นไทย” ของรัฐราชการรวมศูนย์อำนาจนิยม หมายถึง “ไม่ประชาธิปไตย–ไม่เสรีภาพ–ไม่สากล–ไม่คนเท่ากัน” ที่คนในโลกส่วนมากรังเกียจ
กระทรวงวัฒนธรรมต้องการปรับบทบาทสู่ “กระทรวงสังคมกึ่งเศรษฐกิจ” ด้วยเป้าหมาย “ส่งเสริมวัฒนธรรม 5F ที่เป็น Soft Power ของไทย ให้เป็นสินค้าส่งออกทางวัฒนธรรม” ซึ่งต้องมีงบประมาณจำนวนไม่น้อยจากภาษีอากรของประชาชนเพื่อจัด “อีเวนต์” (แบบราชการรวมศูนย์) โดยขาดการตรวจสอบถ่วงดุลว่าได้ผลคุ้มหรือไม่? ควรทำหรือไม่? กลายเป็น “ตำน้ำพริกละลายแม่น้ำ” ผลคือน้ำเน่า
สิ่งที่ควรทำมากกว่าคือขับเคลื่อน “พลังสร้างสรรค์” ด้วยการแบ่งปันเผยแพร่สม่ำเสมอในข้อมูลความรู้ทางวัฒนธรรมตามแนว “รู้เขา รู้เรา รู้โลก” ซึ่งจะส่งผลให้เกิดความเคลื่อนไหวเศรษฐกิจสร้างสรรค์ (Creative Economy)
แต่แล้วก็มีปัญหาเพราะกระทรวงวัฒนธรรมอยู่ใต้แนวคิด “ความเป็นไทย” ของรัฐราชการรวมศูนย์อำนาจนิยม ซึ่งเป็นปฏิปักษ์ต่อ “พลังสร้างสรรค์”
