โครงการชุมชนอุดมปัญญา เปิด ‘บทใหม่’ ของการเรียนรู้

นับแต่เครือมติชนเปิดตัวโครงการ ‘ชุมชนอุดมปัญญา’ อย่างเป็นทางการเมื่อเดือนสิงหาคม 2565 ก็ได้รับการตอบรับอย่างดียิ่ง สำหรับโปรเจ็กต์ดีๆ ที่รวมพลังคนใจดีส่งมอบหนังสือและนิตยสารให้ชุมชน เพื่อเสริมความแข็งแกร่งให้ผู้คนในพื้นที่ต่างๆ ทั่วไทย เมื่อท้องถิ่นเข้มแข็ง ประเทศชาติก็ย่อมแข็งแรง

พร้อมสร้างอีก ‘บทใหม่’ รับการเปิดประเทศหลังสถานการณ์โควิด-19 เริ่มผ่อนคลายด้วยพลังของการอ่านที่สร้างโอกาสใหม่ๆ ให้ชีวิตที่เริ่มต้นใหม่ได้ทุกวัน

โครงการดังกล่าว ถือกำเนิดขึ้นภายใต้แนวคิด ‘ชุมชนเข้มแข็งด้วยหนังสือ’ เพื่อระดมผู้มีความเห็นสอดคล้องกันว่า ‘หนังสือคือภูมิปัญญาของชุมชน’ โดยจัดซื้อหนังสือและสมัครสมาชิกนิตยสารรายปี ทั้งศิลปวัฒนธรรม มติชนสุดสัปดาห์ เทคโนโลยีชาวบ้าน ตลอดจนพ็อคเก็ตบุ๊ก หรือหนังสือเล่มของสำนักพิมพ์มติชน ส่งต่อให้สถานศึกษา ห้องสมุดท้องถิ่น ชุมชน และเรือนจำทั่วประเทศ

มุ่งหวังสร้างภูมิต้านทาน เสริมพลังแข็งแกร่ง จุดไอเดียความคิดในด้านต่างๆ ทั้งการบ้านการเมือง การประกอบอาชีพ จนถึงความรู้ลึกซึ้งในรากเหง้าท้องถิ่นที่เกิดและพำนัก

ถือเป็นอีกบทบาทของเครือมติชน ซึ่งเป็นสื่อที่ใกล้ชิดชุมชนมาตลอดระยะเวลากว่า 4 ทศวรรษ นับจากหนังสือพิมพ์มติชนรายวัน ฉบับปฐมฤกษ์วางแผงเมื่อ 9 มกราคม 2521 ย่างก้าวเข้าสู่ปีที่ 46 ในปีนี้

มติชน-งานดี สื่อกลาง ผลักดัน ‘อ่าน’ ทันสถานการณ์

รู้รอบด้าน ภูมิต้านทานท้องถิ่นเข้มแข็ง

นฤตย์ เสกธีระ กรรมการผู้จัดการ บริษัท งานดี จำกัด ในเครือมติชน เผยว่า มติชนขับเคลื่อนและเดินหน้าโครงการส่งต่อความรู้ผ่านหนังสือสู่ชุมชนมาอย่างต่อเนื่องตลอดหลายปีที่ผ่านมา โดยได้รับร่วมมือและแรงสนับสนุนเป็นอย่างดีจากพันธมิตรหลายภาคส่วนในการจัดซื้อจัดหาหนังสือดีส่งมอบให้กับหน่วยงานต่างๆ อาทิ ห้องสมุด โรงเรียน ศูนย์การเรียนรู้ กรมประมง กรมราชทัณฑ์ อุทยานแห่งชาติ วัด โรงพยาบาล เป็นต้น

นอกจากนี้ เครือมติชนมีแนวคิดส่งเสริมชุมชนมาเป็นลำดับ ผ่านทางโครงการและกิจกรรมหลากหลายที่จัดขึ้นและประสบความสำเร็จมาแล้วตามเจตนารมณ์ของ ปานบัว บุนปาน กรรมการผู้จัดการ บริษัท มติชน จำกัด (มหาชน) และในเครือ ทั้งที่เกี่ยวข้องกับหนังสือ และอื่นๆ ไม่ว่าจะเป็นวอล์กกิ้งทัวร์ชุมชน โดยศูนย์ข้อมูลมติชน หรือ MIC หรือแม้แต่งานเฮลท์แคร์ ก็มีการตรวจรักษาฟรีให้ประชาชนที่เข้าร่วม รวมถึงการจับมือระหว่าง คาราบาวกรุ๊ป และเครือมติชน เปิด ‘บาวบุ๊ค’ แผงหนังสือคู่ชุมชนในร้าน ‘ซีเจ ซูเปอร์มาร์เก็ต’ ซึ่งเป็นอีกส่วนหนึ่งของความพยายามนำหนังสือเข้าสู่ชุมชนให้ได้มากที่สุด

“ในส่วนของหนังสือ เราทำมาก่อนนานแล้ว เดิมมีโครงการ 25 ปี มติชนระดมทุนหาหนังสือดีเข้าห้องสมุด 250 โรงเรียน ตั้งแต่ปี 2546 รวมถึงโครงการอื่นๆ เราก็ทำมาอย่างต่อเนื่อง แม้เกิดสถานการณ์โควิดและเมื่อปลายเดือนมิถุนายน 2565 เครือมติชนก็มอบหนังสือและนิตยสารศิลปวัฒนธรรมให้ 36 ห้องสมุดกรุงเทพมหานคร

เมื่อโควิดเริ่มซา การขับเคลื่อนประเทศต่อไปกำลังเริ่มต้นอีกครั้ง จึงถึงเวลาแล้วที่จะทำอย่างไรเพื่อปลุกฟื้นการอ่านขึ้นมาในชุมชนอีกครั้งหนึ่ง จึงมีการสำรวจพื้นที่หลายแห่ง พบว่าหนังสือขาด บางแห่งไม่มีกิจกรรมการส่งเสริมการอ่าน ดังนั้น จึงเกิดโครงการชุมชนอุดมปัญญาขึ้นมาเพื่อนำหนังสือไปมอบให้ชุมชน เสริมสร้างองค์ความรู้

เราเห็นว่าชุมชนมีความสำคัญ เพราะถ้าชุมชนเข้มแข็ง ก็จะช่วยแก้ปัญหาให้ประเทศได้ เช่น เจอเศรษฐกิจตกต่ำ ชุมชนก็อยู่ได้ด้วยตัวเอง เจอปัญหา ชุมชนแก้ไขได้ ประเทศก็เข้มแข็ง ในขณะเดียวกันประเทศก็มีหน้าที่ในการที่จะทำให้ชุมชนเข้มแข็ง คำว่าประเทศในที่นี้ไม่ได้หมายถึงรัฐบาลอย่างเดียว แต่รวมถึงภาคเอกชนต้องร่วมด้วยช่วยกัน” นฤตย์กล่าว

สำหรับหนังสือที่โครงการจะมอบให้ชุมชนต่างๆ นั้น แบ่งเป็น 2 รูปแบบ ได้แก่

1.นิตยสารในเครือ ประกอบด้วย มติชนสุดสัปดาห์, เทคโนโลยีชาวบ้าน และศิลปวัฒนธรรม

2.พ็อคเก็ตบุ๊ก หรือหนังสือเล่ม ซึ่งประกอบด้วย 4 หมวด ได้แก่ หนังสือทั่วไป ประวัติศาสตร์ วรรณกรรม และหนังสือแนวสร้างแรงบันดาลใจ

“นิตยสาร คือสื่อที่บอกสถานการณ์ในช่วงเวลานั้นๆ ได้ สมมุติว่าไม่ได้อ่านหนังสือพิมพ์หรือติดตามข่าวรายวัน แต่เมื่อได้อ่านมติชนสุดสัปดาห์ ก็สามารถติดตามสถานการณ์ได้แล้ว เชื่อว่าผู้อ่านจะได้ไอเดียเยอะ เพราะคอลัมนิสต์หรือผู้เขียนในฉบับถือว่าเป็นเสาหลักในด้านความคิด ถ้าเป็ด้านอาชีพ ก็ต้องเทคโนโลยีชาวบ้าน ซึ่งตรงกับชุมชน 1 เดือนมี 2 ปก ส่วนศิลปวัฒนธรรม เป็นนิตยสารรายเดือน อ่านแล้วจะติด เพราะได้ความรู้ภูมิใจในความเป็นไทย จะทราบว่าประเทศไทยเราไม่ธรรมดา ส่วนพ็อคเก็ตบุ๊กมีหมวดต่างๆ ซึ่งจะนำมาคัดให้เข้ากับแต่ละชุมชนและสถาบันการศึกษา” หัวเรือใหญ่ ‘งานดี’ กล่าว

กระจายความรู้สู่ ‘บ้านหนังสือ’

กศน.-กทม. เสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต

โครงการ ‘ชุมชนอุดมปัญญา’ ส่งมอบหนังสือและนิตยสารล็อตแรกให้แก่ ‘บ้านหนังสือชุมชน’ สังกัดสำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย (กศน.) 84 แห่ง เมื่อวันที่ 4 ตุลาคม 2565

วัลลพ สงวนนาม เลขาธิการสำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย (กศน.) ในขณะนั้น พร้อมคณะ เดินทางมารับมอบจากมือผู้บริหารในเครือมติชน พร้อมเผยว่า ชุมชนอุดมปัญญาเป็นโครงการที่ดีที่เครือมติชนเป็นแกนนำเชื่อมต่อกับผู้ใหญ่ใจดี เชื่อมต่อกับ กศน. ในการส่งมอบสื่อดีๆ ให้ชาวบ้านมีโอกาสเรียนรู้ตลอดชีวิต หากภาคเอกชนมีความพร้อมและหันมาช่วยเหลือส่งเสริมเรื่องดีๆ เหล่านี้ หนังสือจะกระจายไปสู่พื้นที่ต่างๆ ซึ่งจะเป็นประโยชน์อย่างมาก

อดีตเลขาฯ กศน.ยังมีมุมมองน่าสนใจในประเด็นหนังสือ ‘กระดาษ’ และการอ่านผ่านช่องทางออนไลน์ว่า ขณะนี้ยังมีประชาชนที่ต้องการอ่านหนังสือจากสื่อสิ่งพิมพ์ แม้จะสามารถอ่านจากทางออนไลน์ จึงพยายามส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิตด้วยการหาสื่อสิ่งพิมพ์ดีๆ เพราะการอ่านผ่านทางออนไลน์ยังมีข้อจำกัดอยู่มาก ต้องทำให้สมดุลและส่งเสริมทั้งคู่

สำหรับหนังสือที่ได้รับจากโครงการชุมชนอุดมปัญญา ถูกนำไปกระจายยังพื้นที่ต่างๆ เพื่อส่งเสริมการศึกษาเรียนรู้ตลอดชีวิต ไม่ว่าจะเป็นห้องสมุดทั้งระดับหมู่บ้าน ตำบล อำเภอ จังหวัด และห้องสมุดเคลื่อนที่บริการประชาชน อีกทั้งตลาดนัด และงานเทศกาลอีกด้วย

อีกหน่วยงานที่โปรเจ็กต์นี้ประสานส่งมอบ คือ ‘กรุงเทพมหานคร’ ซึ่ง ศานนท์ หวังสร้างบุญ รองผู้ว่าราชการ กทม. เดินทางมารับมอบในงาน MATICHON MAGAZINES : NEW CHAPTER สู่อนาคตอันท้าทาย ที่ ‘มติชน อคาเดมี’ เมื่อ 28 ตุลาคม 2565 เพื่อกระจายสู่ชุมชนต่างๆ 40 แห่ง โดยทางโครงการได้ประสานไปยัง กทม. โดยขอให้ช่วยคัดเลือกรายชื่อชุมชนที่มีความเหมาะสม ซึ่งนอกจากชุมชนอยู่อาศัยแล้ว ‘บ้านหนังสือ’ ซึ่งเป็นห้องสมุดประเภทหนึ่งในสังกัดกรุงเทพมหานคร ก็คืออีกส่วนหนึ่งที่โครงการชุมชนอุดมปัญญาเล็งเป้า

ไม่เพียงเท่านั้น ยังคัดสรรโดยอ้างอิงจากฐานข้อมูลของ สำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ (องค์การมหาชน)-สบร. หรือ OKMD อีกด้วย

ศานนท์กล่าวในวันนั้นว่า ‘บ้านหนังสือ’ เป็นห้องสมุดที่สำคัญที่สุดใน กทม.เพราะตั้งอยู่บริเวณหน้าชุมชน ปัจจุบันมีอยู่ 160 แห่ง ซึ่ง ‘มติชน’ สนับสนุนหนังสือมากว่า 30-40 แห่งและทำการระดมทุนเพื่อมอบให้อีกจำนวนมาก

“หนังสือเป็นอะไรที่สำคัญกับเด็กในชุมชนมาก แต่ปัจจุบันคนส่วนหนึ่งเข้าไม่ถึง เพราะบางทีราคาเล่มละ 300-400 บาท ถ้ามีหนังสือดีๆ อยู่ที่บ้านหนังสือ จะทำให้เขาเข้าถึงแหล่งเรียนรู้ได้ดีขึ้น” รองผู้ว่าฯ หน้าตักชุมชน เยาวชน และการศึกษากล่าว
ในวันเดียวกันนั้น โครงการชุมชนอุดมปัญญา ยังส่งมอบหนังสือและนิตยสารให้ชุมชนในพื้นที่ซึ่งผู้บริจาคประสงค์มอบให้อีก 60 แห่งด้วย รวม 2 ล็อตใหญ่ในเดือนตุลาคม 2565 มีชุมชนได้รับหนังสือและนิตยสารแล้วถึง 184 แห่ง

เสียงจากหมู่บ้าน ร้านชำ ถิ่นทุรกันดาร

ขอบคุณส่งหนังสือดีให้อ่าน ชื่นใจ เด็กยืมทำการบ้าน

ตัดภาพไปลงพื้นที่ยังชุมชนต่างๆ ที่ได้รับมอบ ฟังเสียงชาวบ้านที่ใช้บริการจุดอ่านหนังสือในชุมชนกันบ้าง

ปักหมุดแรกที่ บ้านหนังสือชุมชนประจำตำบลบางตาหงาย อำเภอบรรพตพิสัย จังหวัดนครสวรรค์ คุยกับ เตือนใจ กองถวิล เจ้าของบ้านและวิทยากรฝึกอาชีพของ กศน. ซึ่งเปิดพื้นที่มุมบ้านและร้านค้าของครอบครัวเป็นบ้านหนังสือชุมชน โดยแต่ละวันจะมีบรรดาเด็กๆ ผู้ปกครอง แวะเวียนกันมาใช้บริการไม่ขาดสาย เลือกหยิบหนังสือที่ชื่นชอบไปนั่งอ่านตามอัธยาศัย

“ครอบครัวเปิดร้านค้าของชำและเป็นที่อ่านหนังสือพิมพ์ของหมู่บ้าน หลังเข้าร่วมโครงการบ้านหนังสือ ได้ปรับมุมร้านค้าเป็นพื้นที่อ่านหนังสือ มีโต๊ะหินอ่อนใต้ร่มไม้ให้นั่งพักผ่อน ส่วนหนังสือได้รับจาก กศน.และการบริจาค ล่าสุด มีหนังสือในเครือมติชนเข้ามาสนับสนุน แต่ละวันจะมีทั้งเด็กๆ และพ่อแม่ผู้ปกครองมานั่งอ่าน หนังสือที่ชื่นชอบมีทั้งมติชนสุดสัปดาห์ เทคโนโลยีชาวบ้าน ที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับช่องทางทำกิน เทคโนโลยีการเกษตร งานฝีมือ การปลูกพืชผัก แปรรูปอาหาร ยิ่งช่วงหลังโควิด-19 คลี่คลาย ชาวบ้านต้องการสร้างอาชีพใหม่ จึงสนใจหนังสือที่ส่งเสริมอาชีพเป็นพิเศษ เพราะไม่ต้องเดินทางไปทำงานต่างถิ่นแล้ว” เตือนใจเล่า

ประจักษ์ มีเทศน์ นักอ่านขาประจำวัย 65 ฝากขอบคุณเครือมติชนที่มีโครงการชุมชนอุดมปัญญา ส่งหนังสือดีๆ มาให้อ่าน ที่ชื่นชอบที่สุด คือ มติชนสุดสัปดาห์ เพราะสรุปเนื้อหาข่าวสารทางการเมืองและต่างประเทศมาให้อ่านถึงบ้าน ทุกวันนี้เดินมาอ่านที่บ้านหนังสือชุมชนเป็นประจำ ยิ่งได้เห็นเด็กๆ นั่งอ่านหนังสือแล้วรู้สึกชื่นใจ บางครั้งเด็กมายืมหนังสือไปทำการบ้านด้วย ถือเป็นโครงการที่เกิดประโยชน์อย่างมาก

ขยับโลเกชั่นไปยังห้องสมุดเล็กๆ กลางชุมชนในถิ่นทุรกันดาร ตำบลแม่จัน อำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก ซึ่งมี ‘บ้านหนังสือชุมชนบ้านกล้อทอ’ เป็นศูนย์รวมการอ่าน

วารินทร์ กวาวสิบสาม ครู กศน.ตำบลแม่จัน ผู้ดูแล เล่าว่า เปิดบ้านหนังสือชุมชนบ้านกล้อทอมานานกว่า 40 ปี แรกก่อตั้งในปี 2522 เป็นเพียงจุดอ่านหนังสือพิมพ์ จากนั้นตั้งชื่อเป็น ‘บ้านหนังสืออัจฉริยะ’ และ ‘ที่อ่านหนังสือพิมพ์ประจำหมู่บ้าน’ ก่อนจะมาเป็น ‘บ้านหนังสือชุมชน’ ในปัจจุบัน แม้เป็นหมู่บ้านห่างไกลในถิ่นทุรกันดาร แต่ชาวบ้านยังคงอ่านหนังสือ อย่างไรก็ตาม มีหนังสือไม่เพียงพอ ต้องหมุนเวียนกันอ่าน เพราะไม่มีงบประมาณซื้อ

“แต่ก่อนเคยมีงบซื้อหนังสือพิมพ์ทุกวัน แต่ด้วยระยะทางไกลทำให้หนังสือมาช้า ประชาชนได้รับข่าวสารที่ไม่เป็นปัจจุบัน ขณะที่หนังสือส่วนใหญ่ได้รับจากห้องสมุดประชาชนและการบริจาค รวมถึงจากโครงการชุมชนอุดมปัญญา” ครูวารินทร์กล่าว

โครงการชุมชนอุดมปัญญา คืออีกบทใหม่ในการผลักดันการเรียนรู้สู่ท้องถิ่นซึ่งเครือมติชนพร้อมเป็นสื่อกลางเปิดรับความร่วมมือทุกภาคส่วน จัดทัพภูมิต้านทานผ่านหนังสือและนิตยสารคุณภาพ สู่วันพรุ่งนี้ของชีวิตที่มีคุณภาพ เพื่อคุณภาพของประเทศ

ในวาระที่ ‘มติชน’ ก้าวสู่ปีที่ 46 ในวันที่ 9 มกราคมนี้

ขอชวนเชิญร่วมสนับสนุนโครงการชุมชนอุดมปัญญา จัดซื้อหนังสือและสมัครสมาชิกนิตยสารในเครือมติชน เพื่อส่งมอบให้กับโรงเรียน ห้องสมุด ศูนย์เรียนรู้ชุมชนที่ยังขาดแคลนทั่วประเทศเติมเต็มชั้นหนังสือ อัพเดตความรู้ใหม่ๆ ให้กับเด็ก เยาวชน ตลอดจนประชาชนทั่วไปอย่างทั่วถึงและเพียงพอ

เช็คสั่งจ่าย บริษัท งานดี จำกัด หรือ บัญชีธนาคารกรุงเทพ
ชื่อบัญชี บริษัท งานดี จำกัด เลขที่ 1933022756
สอบถามข้อมูลเพิ่มเติมเพื่อสนับสนุนโครงการ ได้ที่
ไลน์ : @matichonbook
หรือติดต่อ คุณคมสันต์ สินสุขสุภัณฑ์
โทร 0-2589-0020 ต่อ 3353 หรือ 08-6810-2173
อีเมล์ : [email protected]