ล้มหายตายจากไปทีละแห่งสองแห่ง
สำหรับร้านหนังสือ Stand alone ที่ผู้หลงใหลในการอ่าน ในสัมผัสของผิวเนื้อกระดาษ ในบรรยากาศของพื้นที่และผู้คนที่มาพบปะพูดคุยสบสายตา ต้องพากันทำใจในความเป็นจริงที่ไม่อาจหลีกพ้น
ทว่า กรณีล่าสุดที่เกิดขึ้นกับ Bookmoby มีความแตกต่างออกไป เมื่อเพจเฟซบุ๊กของทางร้านซึ่งตั้งอยู่ ณ หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร หรือ BACC ประกาศข่าวเศร้าว่า หลังปักหมุดมานานกว่า 10 ปี กุมภาพันธ์นี้คือเดือนสุดท้าย เนื่องด้วยถูกแจ้งขึ้นค่าเช่า ทำเอาสังคมตั้งคำถามอย่างหนักหน่วง
บุคคลที่ยิงหมัดตรงเป้าโดนใจชาวเน็ตสุดสุด มีนามว่า สุชาติ สวัสดิ์ศรี นักเขียนรุ่นใหญ่ บรรณาธิการรุ่นลายคราม อดีตศิลปินแห่งชาติ สาขาวรรณศิลป์ ที่โพสต์ความในใจผ่านเฟซบุ๊กส่วนตัว สั้น ได้ใจความ
‘เสียชื่อที่เคยเป็นกรุงเทพฯเมืองหนังสือโลก ที่แท้ก็ว่างเปล่า แค่ร้านหนังสือร้านเดียวในหอศิลป์ กรุงเทพฯ ยังรักษาเอาไว้ไม่ได้’
โลกออนไลน์แห่แชร์ แห่ไลค์ แห่คอมเมนต์ ด้วยมุมมองหลากหลาย
เช่นเดียวกับคนรุ่นใหม่ นักเคลื่อนไหวทางการเมือง อย่าง มายด์–ภัสราวลี ธนกิจวิบูลย์ผล ที่ระบุว่า
‘Bacc หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานครที่ไร้หนังสือ จะเป็นหอศิลป์ที่สมบูรณ์ได้อย่างไร?’
พร้อมติดแฮชแท็ก #Bookmobyต้องฟื้นเท่านั้น
ด้านร้านหนังสืออื่นๆ และคนในวงการน้ำหมึกก็พากันบ่นอุบ ไม่ใช่แค่ถ้อยคำในทำนองว่า ‘เสียดาย’ หากแต่มองว่า การที่แม้แต่หอศิลป์ กทม. ยังเสมือนไม่ให้ความสำคัญ ก็ส่อแววสิ้นหวังต่อการต่อลมหายใจของร้านหนังสือทั่วประเทศที่อยู่ในสภาพลมหายใจรวยริน
สุดท้าย มีการนัดหมายเจรจาความจนจบด้วยดี คือ หอศิลป์ไฟเขียวชะลอขึ้นค่าเช่า 1 ปี ตามที่ร้าน Bookmoby เคยทำหนังสือร้องขอไปก่อนหน้าเป็นข่าวตามหน้าสื่อ
ไม่กี่วันก่อนจะถึงวันนี้ พุธที่ 1 มีนาคม ซึ่งกรุงเทพมหานคร ร่วมกับ ภาคีเครือข่ายส่งเสริมการอ่าน แกรนด์โอเพนนิ่ง ‘เทศกาลการอ่านและหนังสือกรุงเทพฯ (Read & Learn)’ ตัดริบบิ้นโดย ศานนท์ หวังสร้างบุญ รองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ณ หอสมุดเมืองกรุงเทพมหานคร แยกคอกวัว เขตพระนคร กรุงเทพฯ
เสมือนภาพย้อนแย้งอันชวนมึนงง
อยู่มานานกว่า 10 ปี Bookmoby แย้มกุมภาพันธ์‘อาจเป็นเดือนสุดท้าย’
ย้อนเหตุกลายเป็นไวรัล มาจากข้อความจับใจ
‘อยู่เป็นเพื่อนนักอ่านมานานกว่า 10 ปี แต่เดือนนี้ (กุมภาพันธ์) อาจเป็นเดือนสุดท้าย’
Bookmoby เปิดเผยผ่านเฟซบุ๊กของทางร้าน ความว่า
‘ด้วยความตั้งใจในการคัดสรรหนังสือที่มีเนื้อหาหลากหลายเปิดพื้นที่ให้หนังสือดีมีคุณภาพจากสำนักพิมพ์ขนาดเล็กและขนาดกลาง ได้มีโอกาสพบเจอผู้อ่าน รวมทั้งเป็นพื้นที่เสวนา พูดคุย เปิดตัวหนังสือตลอดหลายปีที่ผ่านมานับตั้งแต่เปิดร้านวันแรก
หากแต่วันนี้ ค่าเช่าสถานที่ของพื้นที่ศิลปวัฒนธรรม หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานครนั้นเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง จนเกินกว่าที่ร้านหนังสืออิสระเล็กๆ แห่งนี้จะสามารถรับได้ไหว
แม้หลังสถานการณ์โควิด-19 จะคลี่คลาย และนักอ่านจะแวะเวียนมาอย่างต่อเนื่อง แต่ก็ยังไม่สามารถทำให้รายได้ของร้านหนังสืออิสระแห่งนี้เพียงพอกับรายจ่ายที่เกิดขึ้นจริง เมื่อรวมกับภาระด้านการเงินที่ต้องแบกรับมาตั้งแต่สถานการณ์โควิด-19 และบรรยากาศอันซบเซาของหอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานครในช่วงสามปีที่ผ่านมา แม้จะพยายามหาหนทางในการยืนหยัดเพื่ออยู่รอดอย่างถึงที่สุดแล้วก็ตาม
และนี่อาจเป็นเหตุผลที่ต้องแจ้งล่วงหน้าเพื่อทำความเข้าใจแก่นักอ่านด้วยความเสียใจอย่างยิ่งว่าร้านหนังสืออิสระนามว่า Bookmoby อาจจะต้องปิดตัวลงในเดือนกุมภาพันธ์นี้’
ครั้นเมื่อสอบถามไปยังผู้บริหารร้าน Bookmoby ได้ข้อมูลว่า ทางหอศิลป์ขอปรับขึ้นค่าเช่าอีก 10% อย่างไรก็ตาม จากสถานการณ์ที่เพิ่งฟื้นตัวจากการแพร่ระบาดของไวรัสโควิด-19 จึงไม่อาจแบกรับได้ในขณะนี้
ผอ.หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร
ผอ.หอศิลป์เผย เคยลดให้แล้ว 40% ตลอด 25 เดือน
ยันให้ความสำคัญร้านหนังสือ
ไม่รอช้า เมื่อสอบถามไปยัง อดุลญา ฮุนตระกูล ผู้อำนวยการหอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร ได้รับการยืนยันว่า BACC ให้ความสำคัญกับร้านหนังสือ เพราะเป็นศูนย์การเรียนรู้เช่นกัน
ดังนั้นนอกจากร้าน Bookmoby แล้ว ร้านค้าอื่นๆ เราก็ให้ความสำคัญเช่นเดียวกัน โดยจากสถานการณ์ที่ผ่านมาแต่ละร้านเองก็มีการปรับตัวให้เข้ากับพื้นที่และสถานการณ์อยู่ตลอด เช่น ประเภทของสินค้า หรือบริการ
“ในส่วนของแนวทางการช่วยเหลือร้านค้า ทาง BACC เองก็ได้มีมาตรการการช่วยเหลือร้านค้าต่างๆ มาโดยตลอด นับตั้งแต่เริ่มมีสถานการณ์โรคระบาดเชื้อไวรัสโควิด-19 เรื่อยมาจนกระทั่งปัจจุบันที่สถานการณ์เริ่มคลี่คลายกลับสู่สภาวะปกติ เพราะทางเราเองก็เข้าใจถึงปัญหาต่างๆ ที่อาจจะเกิดขึ้นได้กับร้านค้าต่างๆ” อดุลญากล่าว
เมื่อถามว่า ได้มีการพูดคุยกับทางร้านอย่างไรบ้าง พอจะมีแนวทางอื่นหรือไม่ ที่จะชะลอไว้ให้ร้านหนังสือแห่งเดียวในหอศิลป์ยังคงอยู่ได้ เนื่องจากคนส่วนมากไม่อยากให้ปล่อยไปง่ายๆ?
อดุลญาเผยว่า ได้มีการประสานขอนัดเพื่อร่วมหารือกับทางร้านไปเรียบร้อยแล้ว อย่างที่ได้เรียนแจ้งไว้ข้างต้นว่าทาง BACC ไม่ได้มีความนิ่งนอนใจ และคอยหามาตรการเพื่อช่วยเหลือร้านค้ามาโดยตลอด โดยปกติแล้ว ก่อนครบสัญญาเช่าพื้นที่ของแต่ละร้าน ทาง BACC จะมีหนังสือแจ้งการครบสัญญา และต่อสัญญาใหม่ที่ได้ระบุรายละเอียดต่างๆ รวมไปถึงการขอปรับขึ้นอัตราค่าเช่าพื้นที่ ส่งไปยังผู้เช่าใช้พื้นที่ หรือร้านค้าต่างๆ หากมีปัญหาขัดข้องประการใด ให้ทำหนังสือแจ้งกลับมายัง BACC เพื่อหาแนวทางการแก้ไขปัญหาร่วมกัน
“ส่วนเรื่องการช่วยเหลือ ตั้งแต่เดือนเมษายน 2563-เดือนเมษายน 2565 รวม 25 เดือน ทางหอศิลป์ได้มีการงดเก็บและลดค่าเช่าเนื่องจากสถานการณ์โควิด-19 โดยการลดหย่อนค่าเช่าเฉลี่ยเดือนละ 40% ตลอด 25 เดือนที่ผ่านมา
“อย่างที่ทุกท่านทราบกันดีอยู่แล้วว่า BACC ดำเนินงานโดยมูลนิธิไม่แสวงหากำไร ดังนั้นค่าดำเนินงานทุกอย่างรวมไปถึงค่าใช้จ่ายในการจัดกิจกรรมต่างๆ เพื่อให้ประชาชนทั่วไปได้เข้าร่วม อาทิ นิทรรศการศิลปะ กิจกรรม workshop ให้ความรู้แก่เด็ก และประชาชนทั่วไปนั้น ทาง BACC ได้จัดสรรงบประมาณที่ได้รับเป็นหลักจากกรุงเทพมหานคร และผู้สนับสนุนเอกชน และอีกส่วนหนึ่ง ทาง BACC ต้องจัดหางบประมาณเอง โดยส่วนหนึ่งมีที่มาจากค่าเช่าใช้พื้นที่ของร้านค้าต่างๆ ในโซน artHub ทั้งหมด ซึ่งอยู่ในแผนการจัดหารายได้ประจำปีที่ได้เสนอกับทางกรรมการมูลนิธิฯ เห็นชอบ และกรุงเทพมหานครรับทราบ และหนึ่งในแผนการทำงานในปีนี้คือการพัฒนาพื้นที่ร้านค้า artHub ให้มีอัตลักษณ์ที่ชัดเจนขึ้น” ผอ.หอศิลป์เผย
ส่วนประเด็นที่ว่า ผู้บริหาร กทม.ได้เข้าไปหารือกรณีนี้หรือไม่ อย่างไร?
อดุลญาตอบว่า ทางกรุงเทพมหานครได้รับทราบปัญหาและให้
คำปรึกษากับทาง BACC เพื่อร่วมกันหามาตรการช่วยเหลือร้านค้า ซึ่งทาง BACC เองก็ยินดี และพร้อมให้ความร่วมมือกับกรุงเทพมหานครอย่างเต็มที่ เพื่อให้ทุกฝ่ายสามารถก้าวพ้นปัญหา และดำเนินงานต่อไปได้
ปิดห้องคุย BACC ไฟเขียวชะลอขึ้นค่าเช่า 1 ปี
Bookmoby ขอบคุณแรงใจนักอ่าน
ครั้นกระซิบถามไปยัง อนรรฆ พิทักษ์ธานิน แห่ง Bookmoby ซึ่งยอมรับว่า ได้รับการลดค่าเช่า 40 เปอร์เซ็นต์จริง อย่างไรก็ตาม ในช่วงกึ่งล็อกดาวน์ไม่มีคนเข้าร้านเลย ทำให้ต้องแบกรับค่าใช้จ่ายต่างๆ โดยแทบไม่มีรายได้ สำหรับกรณีดังกล่าว ทางร้านได้ส่งหนังสือถึงหอศิลป์เมื่อช่วงต้นสัปดาห์ เนื้อหาชัดเจนว่า ไม่ได้ต้องการขอยกเว้นค่าเช่า หรือขอลด แต่ขอชะลอการขึ้นค่าเช่าเป็นเวลา 1 ปี เพื่อยืดลมหายใจ หลังจากนั้นค่อยว่ากัน
“หลักของผมชัดเจน ไม่ได้ขออะไรที่เป็นไปไม่ได้ ผลกระทบจากโควิดยังมีต่อเนื่อง แต่ยังเป็นพื้นที่ที่ได้มาระบายหนังสือ จัดกิจกรรม เราพยายามคืนกำไรสู่สังคม เดิมพนักงานที่ร้านมี 2 คน ตอนนี้ต้องลดเหลือคนเดียว พยายามเซฟทุกอย่าง” อนรรฆกล่าว
สรุปเบื้องต้นว่า ทางร้านรัดเข็มขัดแล้วทุกทาง ไม่ได้ไม่ยอมให้ขึ้นค่าเช่า แต่ขอชะลอ 1 ปี
ด้านแหล่งข่าวในกรุงเทพมหานคร ระบุว่า กทม.เพิ่งมีการเพิ่ม
งบประมาณให้ทางหอศิลป์ไปแล้ว ทั้งในส่วนของค่าบริหารจัดการ และอื่นๆ
ตัดภาพไปยังช่วงเย็นวันที่ 24 กุมภาพันธ์ที่ผ่านมา หอศิลป์นัดหมายพูดคุยหาทางออกร่วมกับ Bookmoby ก่อนที่ทางร้านจะแจ้งผลว่า Bookmoby กับหอศิลป์ ได้ข้อตกลงร่วมกันว่าจะชะลอการขึ้นค่าเช่าเป็นระยะเวลา 1 ปี และในปีถัดไปจะมีการประเมินเรื่องค่าเช่ากันอีกครั้ง โดยหอศิลป์ยินดีที่จะสนับสนุนกิจกรรมด้านการอ่านและการเรียนรู้ และร่วมกับ Bookmoby ในการสร้างสรรค์กิจกรรมต่อไปในอนาคต
ร้านดังกล่าว ปิดท้ายด้วยการขอบคุณนักอ่านทุกท่านที่ร่วมสนับสนุนและเป็นกำลังใจ
‘หากไม่ได้แรงใจจากทุกท่าน วันนี้อาจไม่เกิดขึ้น
เราหวังว่าเราจะเป็นพื้นที่สำหรับหนังสือ การอ่าน และการเรียนรู้ของกรุงเทพฯต่อไปตราบนานเท่าที่จะทำได้’ จากนั้น ทิ้งท้ายด้วยแฮชแท็ก
#saveร้านหนังสืออิสระ
สร้อยดอกหมาก สุกกทันต์
อธิษฐาน จันทร์กลม
