ด้วยพระปณิธาน สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี ทรงเจริญรอยตามเบื้องพระยุคลบาทของ พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ในการดูแลทุกข์สุขของพสกนิกรชาวไทย รวมถึงสรรพชีวิตภายใต้ร่มพระบารมีให้ได้รับความผาสุก
เมื่อครั้งเสด็จทอดพระเนตรการดำเนินงานของศูนย์ดูแลสุนัขจรจัดของกองทัพเรือ ณ อำเภอสัตหีบ จังหวัดชลบุรี เมื่อวันที่ 30 เมษายน 2559 มีกระแสรับสั่งว่า “ทรงห่วงใยโรคพิษสุนัขบ้าที่เป็นปัญหาสำคัญของชาติ” และมีพระประสงค์ให้โรคพิษสุนัขบ้าหมดไปจากประเทศไทย โดยต้องค่อยเป็นค่อยไป และสัตวแพทย์ควรมีบทบาทในการช่วยดำเนินการ
จึงเป็นที่มาโครงการ “สัตว์ปลอดโรค คนปลอดภัย จากโรคพิษสุนัขบ้า” ตามวาระแห่งชาติ พ.ศ.2560-2562
ศ.นสพ.ดร.อภินันท์ สุประเสริฐ คณบดีคณะสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ได้ถ่ายทอดความเป็นมาโครงการนี้ให้ฟังว่า
“ฟ้าหญิงจุฬาภรณ์เสด็จมาที่คณะสัตวแพทย์หลายครั้ง เบื้องต้นมาศึกษาหลักสูตรปรัชญาดุษฎีบัณฑิตชีวภาพทางสัตวแพทย์ (หลักสูตรนานาชาติ) และเสด็จมาทรงงานให้กับสัตว์เลี้ยงประชาชนเรื่อยมา ประมาณ 4-5 เดือนที่ผ่านมา ทูลกระหม่อมรับสั่งกับผมรวมถึงทีมงานด้วยว่า ท่านมีพระประสงค์อยากให้โรคพิษสุนัขบ้าหมดไปจากประเทศไทย”
“ถ้าโรคนี้หมดไป แสดงถึงเป็นประเทศที่เจริญแล้ว มีมาตรฐานด้านสัตวแพทย์สาธารณสุข”
ดร.อภินันท์ อธิบายต่อว่า ประเทศไทยมีคนเสียชีวิตเพราะโรคพิษสุนัขบ้าเพราะเข้าใจผิด คิดว่าเมื่อโดนสุนัขกัดแล้วไม่เป็นไร ลืมๆ ไป ผ่านไป 2-3 เดือน เดี๋ยวแผลหาย เพราะฉะนั้นการดำเนินการแก้ปัญหาให้โรคนี้หมดไปต้องบูรณาการร่วมกัน
ดังนั้น เราและทีมงานจึงประสานงานกับหน่วยงานต่างๆ ในการแก้ไขปัญหาโรคพิษสุนัขบ้าร่วมกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการให้ความรู้แก่ประชาชนอย่างถูกต้อง
“ผมได้ประสานกรมปศุสัตว์ กรมควบคุมโรค กรมส่งเสริมการปกครองท้องถิ่น และได้พบ ม.ล.ปนัดดา ดิศกุล รัฐมนตรีประจำสำนักนายกรัฐมนตรี ที่ทำเนียบรัฐบาล เรียนท่านว่าฟ้าหญิงจุฬาภรณ์ต้องการให้โรคนี้หมดไปจากประเทศไทย จึงเป็นเหตุให้ยกระดับเป็นวาระแห่งชาติ และเทิดพระเกียรติ 60 พรรษา ทูลกระหม่อมในวันที่ 4 กรกฎาคม 2560 ด้วย”
ทั้งหมดอยู่ภายใต้ชื่อ “คณะกรรมการขับเคลื่อนการดำเนินโครงการสัตว์ปลอดโรค คนปลอดภัย จากโรคพิษสุนัขบ้า ตามพระปณิธานศาสตราจารย์ ดร.สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าจุฬาภรณวลัยลักษณ์ อัครราชกุมารี”
จากนั้น ดร.อภินันท์ได้นำความกราบบังคมทูลที่ตำหนักทิพย์พิมาน อ.ปากช่อง จ.นครราชสีมา โดยพระองค์ท่านรับสั่งว่าจะรับเป็นประธาน และโปรดเกล้าให้พระเจ้าหลานเธอ พระองค์เจ้าสิริภาจุฑาภรณ์ ทรงเป็นรองประธาน หลังจากนั้นได้มีการเสนอคำสั่งให้ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี ลงนาม เมื่อวันที่ 29 กันยายน 2559 ให้หัวหน้าผู้ตรวจราชการสำนักนายกรัฐมนตรีเป็นกรรมการและเลขานุการร่วม รวมไปถึง ดร.อภินันท์ด้วยเช่นกัน
“เมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน ที่พระตำหนักทิพย์พิมาน ทูลกระหม่อมได้เสด็จเป็นประธานการประชุมคณะกรรมการ และพระราชทานนโยบายว่า การดำเนินการโครงการนี้ทรงให้ความสำคัญการเลี้ยงสัตว์ เช่น สุนัข และแมว การให้ความรู้และการดูแลสุนัขเพื่อลดการกระจายของโรคโดยทำวัคซีน การจัดหา และจัดการศูนย์พักพิงสุนัขจรจัดให้มีมาตรฐาน ให้มีที่อยู่อาศัย”
“ที่สำคัญ คือ เพื่อควบคุมประชากรสุนัขในเขตชุมชน และสาธารณะ ที่ทำให้เกิดการระบาดของโรคพิษสุนัขบ้า และให้ประชาชนเห็นความสำคัญ รู้รับผิดชอบและการมีส่วนร่วมในการดูแลและป้องกันโรคพิษสุนัขบ้าในชุมชน โดยได้รับสั่งว่าอยากให้มีแผ่นพับ หรือหนังสือที่อ่านง่ายๆ ประชาชนจะได้เข้าใจ”
ดร.อภินันท์เสริมอีกว่า ทรงมีพระประสงค์ “จะดำเนินโครงการนี้ให้ดีที่สุด” เพื่อถวายเป็นพระราชกุศลแด่พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ที่ทรงมีเมตตาต่อสัตว์เลี้ยงและทรงเป็นพ่อแห่งชาติของประชาชนคนไทยทุกคน และทรงขอให้ชีวิตน้อยๆ ของน้องหมามีความเป็นอยู่พอมีความสุข ในช่วงชีวิตที่เกิดมา
ก่อนที่ ดร.อภินันท์จะอธิบายว่า คำสั่งคณะกรรมการชุดนี้มีการแต่งตั้งอนุกรรมการ 8 ชุด แบ่งเป็น 1.อนุกรรมการป้องกันและควบคุมโรคในสัตว์ มีปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์เป็นประธาน 2.อนุกรรมการจัดระบบศูนย์พักพิงสุนัข มีตนเองเป็นประธานนำร่องที่ จ.นครราชสีมาก่อน โดยได้พื้นที่ 30 ไร่ อยู่ระหว่างการออกแบบ และตั้งเป้าขยายสร้างศูนย์พักพิงตามกลุ่มจังหวัด (cluster) ทั้งหมด 18 แห่ง 3.อนุกรรมการดูแลรักษาคน มีปลัดกระทรวงสาธารณสุขเป็นประธาน 4.อนุกรรมการฝ่ายท้องถิ่น จะมีองค์การบริหารส่วนตำบล องค์การบริหารส่วนจังหวัด แต่ละท้องถิ่นจะมีงบประมาณของตัวเอง โดยมีอาสาสมัครสาธารณสุขมูลฐาน (อสม.) เข้ามาช่วย
5.อนุกรรมการประชาสัมพันธ์มีปลัดสำนักนายกฯ มี พล.ท.สรรเสริญ แก้วกำเนิด อธิบดีกรมประชาสัมพันธ์ ร่วมด้วย 6.อนุกรรมการ การบูรณาการและการบริหารจัดการข้อมูลโรคพิษสุนัขบ้า ทูลกระหม่อมมีประสงค์จะทำเป็นวอร์รูม อัพเดตสถานการณ์พิษสุนัขบ้าของโลก ตั้งที่โรงพยาบาลสัตว์ บางเขน 7.อนุกรรมการด้านการติดตามประเมินผลมีหัวหน้าผู้ตรวจราชการสำนักนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน จะไปตรวจว่าได้ทำตามแผน และ 8.อนุกรรมการพัฒนานวัตกรรมและการถ่ายทอดเทคโนโลยี อธิการบดีมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์เป็นประธาน
“การดำเนินการโครงการนี้ เป็นการบูรณาการทำงานร่วมกันในหลายกรม กอง ในหลายรูปแบบ ไม่ว่าเรื่องการให้ภูมิคุ้มกันโรคพิษสุนัขบ้าในสัตว์ ในคน การลงทะเบียน สร้างศูนย์พักพิงได้มาตรฐาน การประชาสัมพันธ์ ให้ความรู้ การจัดตั้งศูนย์ปฏิบัติการ ตลอดจนการสร้างผลงานนวัตกรรม เพื่อสร้างองค์ความรู้ใหม่ เช่น การติดตั้งฝังไมโครชิป อาหารสุนัขเป็นหมัน การผลิตวัคซีนป้องกันโรคสัตว์เลี้ยง จัดการประกวดแข่งขันจัดทำสื่อ บทความ เรื่องสั้น วีดิทัศน์ เพื่อเป็นผลงานเผยแพร่ให้ทุกคนตระหนักในอันตรายความร้ายแรงโรค พร้อมการป้องกันรักษาที่ถูกวิธี พร้อมบรรจุในหลักสูตรกระทรวงศึกษาธิการต่อไป” ดร.อภินันท์กล่าว
ล่าสุดเมื่อวันที่ 4 ธันวาคมที่ผ่านมา พระองค์ท่านทรงเป็นประธานการประชุมโครงการนี้ ที่พระตำหนักทิพย์พิมาน มีพระดำรัสให้คณะทำงานเร่งดำเนินการโดยเร็ว กำหนดให้ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ใช้จังหวัดนครราชสีมาและจังหวัดอุดรธานี เป็นศูนย์กลางการดำเนินงาน, ภาคกลาง กำหนดพื้นที่กรุงเทพมหานครและอุทัยธานี, ภาคเหนือ จังหวัดเชียงใหม่, ภาคใต้ จังหวัดนครศรีธรรมราช และให้สัตวแพทย์ จากมหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล รวมทั้งมหาวิทยาลัยขอนแก่น และมหาวิทยาลัยที่มีคณะสัตวแพทย์ ร่วมมือกันดำเนินงาน เพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อประชาชน
สำหรับสถานการณ์โรค ดร.อภินันท์ได้ให้ความรู้ว่า โรคพิษสุนัขบ้าเกิดจากเชื้อไวรัส จะเข้าสู่ร่างกายคนจากสุนัข แมว กัดหรือข่วน เวลาร่างกายรับเชื้อโรคมาแล้ว เชื้อจะเข้าสู่ใต้ผิวหนัง กล้ามเนื้อ แล้วผ่านมาทางเส้นประสาท จากนั้นจะค่อยๆ คืบคลานเข้ามาสู่สมอง โดยอาจกินเวลา 2-6 เดือน หรือ 1 ปี
“หลักง่ายๆ ถ้าเชื้อเข้าสู่ร่างกายบริเวณใกล้สมองก็จะมาไว แต่ถ้าอยู่ห่างจะใช้เวลาถึงจะแสดงอาการ โดยทำลายสมอง มีพฤติกรรมคลุ้มคลั่ง ดุร้าย กลัวน้ำ กลัวลม หวาดผวา มักจะเสียชีวิตภายใน 7-10 วัน และไม่มีทางรักษา”
“ในรอบปีที่ผ่านมา ร้อยละ 11.9 ของครัวเรือนที่สมาชิกโดนสัตว์กัด ส่วนใหญ่เป็นสุนัข และ ร้อยละ 80.1 จะเป็นสุนัขที่มีเจ้าของ แล้วคนที่โดนกัดนี้ไปพบแพทย์แค่ร้อยละ 75 สำหรับคนที่ไม่ไปพบแพทย์ เหตุผลเพราะคิดว่าแผลเล็กน้อย ไม่น่าติดเชื้อ และบางทีลูกสุนัขกัดไม่น่าจะเป็นไร” ดร.อภินันท์กล่าว
ดร.อภินันท์ อธิบายเพิ่มว่า จากข้อมูลกรมควบคุมโรค พบว่าคนเสียชีวิตด้วยโรคพิษสุนัขบ้ามีแนวโน้มสูงขึ้น ระหว่างปี 2554-2559 มีจำนวน 42 ราย โดยแต่ละปีมีผู้ถูกสุนัขกัดแมวข่วนมารับวัคซีนโรคพิษสุนัขบ้าปีละ 160,000 ราย ที่สำคัญในปีนี้ ข้อมูลล่าสุดถึงสิ้นเดือนตุลาคม สถานการณ์สุนัขป่วยโรคนี้เริ่มทวีความรุนแรง ซึ่งน่าเป็นห่วง เพราะจำนวนตัวเลขในปีนี้สูงที่สุดในรอบ 14 ปี นับตั้งแต่ปี 2546 มา มีสูงถึงเกือบ 450 ตัว เฉลี่ย 45 ตัวต่อเดือน
โดยพื้นที่พบโรคหนาแน่น ได้แก่ กรุงเทพมหานครและภาคตะวันออกที่ใกล้เคียงกับกรุงเทพฯ เช่น ชลบุรี ฉะเชิงเทรา สมุทรปราการ ปราจีนบุรี รองลงมาเป็นกลุ่มจังหวัดสงขลาและพื้นที่รอบๆ
ก่อนที่เขาจะยืนยันว่า ถ้าได้รับความร่วมมือจากทุกฝ่ายเรามีสิทธิจะชนะโรคนี้ และทำให้มันหมดไปจากประเทศไทยได้ โดยจะเป็นแบบอย่างการแก้ปัญหาโรคติดต่อจากสัตว์มาสู่คนอื่นๆ เช่น โรคฉี่หนู โรคหวัดนก โรคซิกา
และความสำเร็จที่กำลังจะเกิดขึ้นนี้ ดร.อภินันท์มองไปถึงรางวัลระดับยูเอ็น!
