ตามโรงเรียน สถานที่ราชการ หรือสวนสาธารณะในตัวเมืองตัวอำเภอ นอกจากชอบปลูกต้นแคนาแล้ว ไม้ยืนต้นที่มีทรงใบสวย ดอกสวยอีกสไตล์หนึ่ง คงเป็นต้น กระพี้จั่น (Millettia brandisiana Kurz.) นะครับ ช่วงเดือนมีนาคม คือช่วงนี้ของทุกปี กระพี้จั่นจะออกดอกสีม่วงแซมขาวแตกช่อพราวไปทั้งต้น ยิ่งถ้าเป็นที่แล้งๆ มันจะสลัดใบทิ้งหมด ทำให้เหมือนมีงานศิลปะจัดวางสีม่วงขนาดใหญ่บนลานกลางแจ้ง ตลอดจนริมทางหลวงและตรอกซอกซอยสาธารณะ
ชาวบ้านส่วนใหญ่ที่เก็บผักพื้นบ้านกิน ต่างรู้ว่ายอดอ่อนกระพี้จั่นสีน้ำตาลอมแดงนั้นกินเป็นผักสดผักลวกจิ้มน้ำพริกได้ ส่วนดอกสีสวยๆ ผมเดาว่าพวกเขาก็รู้แหละว่ากินได้ แต่ความที่มันจะบานและร่วงหมดทั้งต้นในเวลาเพียงไม่กี่วัน จึงคงมีน้อยคนที่เก็บทัน เฉพาะในตลาดสด ตามแผงผักพื้นบ้านนั้น ผมยังไม่เคยเห็นใครเอาดอกกระพี้จั่นมาวางขายแม้สักครั้งเดียว
แต่ผมโชคดี เก็บดอกกระพี้จั่นได้จากริมทางหลวงสาย 21 ช่วงอำเภอชัยบาดาล จังหวัดลพบุรี หักเอาช่อดอกจากกิ่งเตี้ยๆ มาเลยครับ ถ้าจะเก็บให้นานหน่อย เราก็ใส่ถุงพลาสติกใหญ่ๆ มัดปากถุง แช่ตู้เย็นก็ได้ ดอกกระพี้จั่นสดนี้รสหวานอ่อน มัน ฝาดเพียงเล็กน้อย เนื้อกรอบมาก เรียกว่านี่คือผักกินดอกสดที่อร่อยจริงๆ
ผมลองลวกน้ำร้อนเร็วๆ พบว่าสีดอกซีดลงเล็กน้อย น้ำลวกเป็นสีม่วงอ่อนๆ เนื้อดอกยังกรอบ แต่รสฝาดจางๆ นั้นหายไปเกือบหมด ดังนั้นสามารถจินตนาการได้เลยว่า จิ้มน้ำพริกอร่อยแน่ ยิ่งลวกในหางกะทิ แล้วราดหัวกะทิเคี่ยวข้นๆ คงวิเศษทีเดียว จะเจียวไข่กินกับข้าวสวยร้อนๆ หรือเอาไข่เจียวดอกกระพี้จั่นนี้ไปใส่แกงส้มเปรี้ยวๆ ทำแบบแกงส้มชะอมทอดไข่ ก็น่าจะไม่เลว
ผัดน้ำมันกับกระเทียมสับ กากหมูหรือหมูกรอบ ใส่เต้าเจี้ยวดำ ก็คงเหมาะกับข้าวต้มดีอยู่
ผมนั้นอยากลิ้มรสสดกรอบของสำรับดอกสดแบบปรุงเรียบร้อยมาแล้ว เลยคิดจะทำ “ยำดอกกระพี้จั่น” สูตรปลากรอบ กินให้หายเปรี้ยวปากสักจานหนึ่งครับ
นอกจากดอกกระพี้จั่นทั้งดอกตูมดอกบาน ที่เราล้างน้ำเร็วๆ จนสะอาดดีแล้ว ที่ต้องใช้ก็มีเครื่องปรุงยำ คือพริกขี้หนูสวนบุบพอแตก หอมแดงซอย น้ำปลา น้ำมะนาว น้ำตาลปี๊บเล็กน้อย ใบผักชีฝรั่งซอยละเอียด เผอิญผมมีลูกตะลิงปลิงสดๆ ก็ซอยไว้เป็นเส้นยาวๆ แถมเพิ่มความหอมมันด้วยไข่เป็ดดองเค็มดีๆ
ปลากรอบที่จะเอามาเป็นเนื้อเป็นหนังกรอบๆ ในจานยำ ก็เอาแบบที่ชอบครับ ปกติเขามักใช้ปลาเนื้ออ่อนบ้าง ปลากด ปลาตะเพียนบ้าง ผมลองใช้ปลาช่อนนาแห้งย่างไฟ แกะเอาแต่เนื้อ แล้วทอดในกระทะน้ำมันร้อนๆ อีกที เพื่อให้เนื้อกรอบจริงๆ
ยำแบบสำรับไทยภาคกลางมักทำแล้วต้องกินทันที เพื่อไม่ให้ยำนั้น “เซ็ง” ดังนั้น เมื่อเอาชิ้นเนื้อปลากรอบทอดใส่ชามใบใหญ่แล้ว ก็ใส่เครื่องปรุงยำทุกอย่างลงคนให้เข้ากันเร็วๆ ชิมรสให้เปรี้ยว เค็ม เผ็ดจัดจี๊ดกว่าปกติเข้าไว้
เพราะเราต้องเอาดอกกระพี้จั่นสดลงไปคลุกให้เข้ากันในขั้นตอนสุดท้ายไงครับ
ทีนี้ รสชาติก็จะถ่วงกันพอดี เมื่อตักกินคำหนึ่ง จะได้ความกรอบของเนื้อปลากรอบทอด ความเผ็ดหอมฉุนซ่าของพริกขี้หนูสด หอมแดง และใบผักชีฝรั่ง รสเปรี้ยวในน้ำเนื้อใสๆ ของมะนาวและตะลิงปลิงช่วยล้อกับรสเค็มหอมของน้ำปลา โดยมีความกรอบมันของดอกกระพี้จั่นคอยตัดรสให้สมดุลกัน
คงต้องบอกว่า คนที่จะมีโอกาสพบดอกกระพี้จั่นในช่วงสั้นๆ นี้ เห็นจะคือคนที่ต้องขับรถออกไปต่างจังหวัด หรือไม่ก็นักปั่นจักรยานทัวริ่ง นักวิ่งจ๊อกกิ้งตามสวนสาธารณะ ในตรอกซอกซอยหลายแห่งของเมืองใหญ่นะครับ แต่หากใครหวังผลระยะยาว หรือมีที่ดินกว้างขวางพอ ก็น่าจะลองปลูกสักต้นสองต้น เพื่อให้เป็นทั้งไม้ประดับ และ “ไม้แดก” ประจำบ้านไปในคราวเดียวกัน
อันมวลมาลีใดเมื่อมีรสอันโอชา เห็นเข้าแล้วก็จงอย่าได้พลาดเลย
