“สีเทา” คงเป็นสีที่ประเทศไทยคุ้นชินสุดในเวลานี้ สะท้อนจากสารพัดคดี เรื่องที่เคลียร์ไม่จบ มองเห็นไม่ชัด จัดการได้ไม่ถนัด และอาจจะติดขัดในจุดร่วมเดียวกัน คือพัวพันกับ ‘ผลประโยชน์’
“ทำไมเซ็กซ์เวิร์กเกอร์ จะไม่อยากจ่ายภาษีล่ะคะ ในเมื่อมันถูกกว่าส่วย เก็บจากเงินได้บุคคลธรรมดาก็ได้ ดูจากรายได้ ไม่ได้ยุ่งยากในการจัดเก็บภาษีเลย”
น้ำเสียงของ ‘ปิงปอง’ ฉะฉานมั่นใจ เปิดหน้ากล้าตอบ ในฐานะผู้ต่อสู้เพื่อศักดิ์ศรีโสเภณีมาอย่างยาวนาน เห็นแนวทางที่จะลดอาชญากรในประเทศไทยได้หลายแสน แค่ยกเลิกกฎหมายล้าสมัย มองเห็นความจำเป็นของ พ.ร.บ.ใหม่ที่ร่วมกันร่าง ทำให้คนที่เลือกเข้าสู่เส้นทางขายบริการบำบัดความใคร่ มีที่ยืนหาเงินเลี้ยงครอบครัวได้อย่างปลอดภัย
ไม่ใช่ในแสงสว่าง แต่เป็นหลังม่านที่หันไปพึ่งพารัฐได้ และตอนนี้ดูเหมือนเริ่มเห็นเค้าลางของก้าวต่อไป
ไม่นานมานี้ มูลนิธิเอ็มพาวเวอร์ (Empower Foundation) ซึ่งเกิดจากการรวมตัวกันของพนักงานบริการมานับ 37 ปี มีสมาชิกกว่า 4 แสน จัดเวทีแถลง “กฎหมายใหม่สำหรับยุคใหม่ คืนงาน คืนคน เปลี่ยนส่วยเป็นภาษี ธุรกิจดี-ไม่สีเทา” โกยมาทั้งภาครัฐ นักวิชาการที่ร่างกฎหมาย ตลอดจนพนักงานบริการ และตัวแทนองค์กรแรงงานระหว่างประเทศ ล้อมวงยืนยัน ว่าถึงเวลาที่ภาครัฐไทยต้องปลดแอกแห่งการตีตรา ยกเลิกความผิดค้าประเวณี ให้มีสถานะแรงงานคนหนึ่งในสังคม ไม่ใช่อาชญากร
‘อยุติธรรม’นำให้สู้
กลางวันจับ ตกดึกเป็นลูกค้า
“ตอนแรกที่ไปกับผู้ชาย เพราะอยากหาค่านมลูก ทำมาจนส่งลูกจบ ป.ตรี ไปแล้ว 2 คน”
ทันตา เลาวิลาวัณยกุล หรือปิงปอง ตัวแทนจากกลุ่มเอ็มพาวเวอร์ ยอมรับว่า ตอนเริ่มต้นไม่ได้คิดเรื่องกฎหมาย ได้ยินแค่สังคมบอกว่าเป็นงานไม่ดี แต่เลือกทางนี้เพราะไม่ต้องพึ่งวุฒิการศึกษา หรือลงทุนมากก็สามารถเลี้ยงครอบครัว มีเวลาดูแลลูกได้
แต่การทำงานจริงไม่ได้หวานหอม แม้ไม่ใช้ต้นทุนแต่ต้องมีทักษะ แบกรับความกดดันมากมาย
“วางแก้วแรง มาสาย ถูกหักเงิน ไม่สบาย หยุดโดนหัก หักมากขึ้นในวันเสาร์-อาทิตย์ บางครั้งมีนายใหม่มา ก็มาขอผู้หญิงฟรี ต้องจับฉลากว่าใครจะซวย”
ถูกหักเงินซ้ำแล้วซ้ำเล่า คือสถานการณ์ที่ทำให้ความสงสัยค่อยๆ ก่อตัว
“มันเป็นความพยายามของเจ้าของร้านที่จะเอาเงินเราไป จ่ายส่วย นี่เป็นครั้งแรกที่เราเรียนรู้เรื่องกฎหมายไม่เป็นธรรม ปี 2539 จึงเข้าร่วมกับกลุ่มเอ็มพาวเวอร์ ต่อสู้มานานมาก ได้เห็นว่า ‘เพื่อน’ ไม่ว่าทำงาน ผับ บาร์ เธค คาราโอเกะ อะโกโก้ ก็ถูกหักเงินเหมือนกัน แม้แต่คนที่ทำงานออนไลน์ก็ต้องจ่ายส่วย
เราพยายามถามหาความยุติธรรม ผ่านมาหลายเวที 10 รัฐบาล บอกว่าทำไม่ได้ แม้สถานบริการจะจดทะเบียนตามกฎหมาย แต่ทำไมเราไม่ใช่ลูกจ้าง บอกเราว่า ‘ผิดกฎหมาย’ คนที่บอกเราในตอนกลางวัน ตกกลางคืนก็มาเป็นลูกค้าเราอยู่ดี”
สิ้นเสียงเล่าของปิงปอง เสียงหัวเราะจากผู้ร่วมฟังดังลั่น
ไม่ขออะไรมาก
เปลี่ยนส่วยเป็น‘ภาษี’ วิ่งหนีเป็น‘คุ้มครอง’
พนักงานบริการ ผ่านวิกฤตมาเยอะไม่แพ้กัน ทั้งสึนามิ น้ำท่วมใหญ่ เสื้อ 2 สีตีกัน ทั้งยังต้องเจอกับโควิด-19 ที่สัมผัสแนบชิดไม่ได้
“ตกงานทุกวิกฤต ไม่มีอะไรมารองรับ พวกเรา 80% เป็นแม่ 100% ต้องดูแลครอบครัวและคนข้างหลัง เฉลี่ย 5-6 คน ดังนั้น แปลว่าไม่ใช่เราคนเดียวที่เจ็บเวลาตกงาน เราไม่เคยออกมาเรียกร้องขออะไรมาก ขอแค่ได้เท่าคนอื่นเท่านั้น ขอสิทธิขั้นพื้นฐานเหมือนคนอื่นๆ ในสังคม” ทันตาพ้อ
ตื่นเต้นกับ พ.ร.บ.ใหม่ หลังจากตลอดหลายปีที่ผ่านมา หลายหน่วยงานมีความพยายามร่างกฎหมาย แต่คนถูกใช้กฎหมายไม่เคยได้เข้าไปมีส่วนร่วมเหมือนรอบนี้
“สิ่งที่จะหายไปจากสังคมไทย คืออาชญากรหลายแสนคน เพราะจะกลายมาเป็นแรงงานเท่านั้น เราจึงเห็นความสำคัญของกฎหมายนี้ ไม่ต้องอยู่ในธุรกิจสีเทาอีกต่อไป สามารถเปลี่ยนส่วย ให้เป็นภาษีประเทศชาติได้ เปลี่ยนจากวิ่งหนีตำรวจ เป็นคุ้มครองได้ และนี่คือสิ่งที่เราต้องการ” ปิงปองส่งเสียงแทนคนขายบริการนับแสน
คาดหวัง ฝากฝังรัฐบาลใหม่
ความหวัง ณ ตอนนี้ คือการยกเลิก พ.ร.บ.ป้องกันและปราบปรามการค้าประเวณี พ.ศ.2539 และผ่านฉบับใหม่ ร่าง พ.ร.บ.คุ้มครองการให้บริการทางเพศ พ.ศ. … ที่กรมกิจการสตรีและครอบครัว ร่วมกับนักวิชาการ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ (พม.) และตัวแทนพนักงานบริการ เขียนขึ้นมาใหม่
หนึ่งในผู้มีส่วนสำคัญ จินตนา จันทร์บำรุง อธิบดีกรมกิจการสตรีและสถาบันครอบครัว ย้อนเล่าไทม์ไลน์ตั้งแต่ฉบับแรกคือ พ.ร.บ.ปรามการค้าประเวณี พ.ศ.2503 ปรับปรุงจนได้ฉบับปี 2539 ที่ยังใช้กันอยู่จนนาทีนี้ ผ่านมา 27 ปีแล้ว ล้าสมัยทั้งหลักคิด ข้อบัญญัติ ยังไม่นับความเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ การเมือง สังคม
จึงมีความพยายามแก้มาอย่างยาวนาน ปี 2562 นักวิชาการ ม.ธรรมศาสตร์ ก็เริ่มศึกษาถึงความเป็นไปได้ในการแก้ไข รับฟังความเห็น ก่อนลุยยกร่างขึ้นมาได้ใหม่ในต้นปี 2566 หัวใจสำคัญของร่างนี้คือ ‘การมีส่วนร่วมของ Sex Worker’ ฟังความเห็นทุกภาคส่วน โดยเริ่มร่างตั้งแต่ 1 ม.ค.65 แล้วเสร็จ ต.ค.65 หน้าตาเปลี่ยนไปจากเดิมมาก
“ตั้งคณะกรรมการ ม.ค.2564 ฟังความเห็นรอบด้านจากทุกฝ่าย ทั้งผ่านเว็บไซต์และจัดเวที ใช้เวลา 1 ปีเต็ม สรุปเห็นตรงกันว่า กฎหมายปี 2539 ไม่สอดคล้องกับปัจจุบันที่ถูกเอาเปรียบขูดรีด มีช่องแสวงหาผลประโยชน์” อธิบดีฯชี้ชัด
“ถ้าสมัครใจ ไม่ควรมีความผิดทางอาญา” และ “ป้องกันการเอาเปรียบ” เป็นจุดที่อธิบดีฯย้ำว่า ต้องเปลี่ยนแนวคิดใหม่จาก ‘ปราบปราม’ เป็น ‘คุ้มครอง’ พร้อมชวนให้ไปร่วมแสดงความเห็นผ่านเว็บไซต์กฤษฎีกา และกรมกิจการสตรีและสถาบันครอบครัว ในเร็วๆ นี้ เพราะระหว่างรอเลือกตั้งยังปรับปรุงร่างกฎหมายได้
“ถ้ามีรัฐบาลใหม่ เราแพลนไว้ว่าเดือนกรกฎาคม ไม่เกินสิงหาคมจะเสนอกฎหมายให้รัฐมนตรีเห็นชอบก่อน จากนั้นก็เสนอเข้า ครม.กลับไปกฤษฎีกา และเข้าสภาตามกระบวนการ เราหวังเป็นอย่างยิ่งว่ากฎหมายฉบับนี้จะผ่าน เพราะผ่านการมีส่วนร่วมจากทุกฝ่าย” จินตนาฝากความหวัง
ด้าน ปรานม สมวงศ์ จาก Protection International ผู้ดำเนินรายการ เสริมว่า ก้าวต่อไปที่สำคัญ คือรัฐมนตรีคนใหม่เห็นชอบ
“ต้องส่งสัญญาณไปที่พรรคการเมืองว่า ถ้าอยากจะเป็นรัฐมนตรี และอยากจะเข้ามา มันมีกฎหมายดีๆ ที่อย่างน้อยทำให้ประเทศนี้มีศักดิ์ศรีขึ้นมานิดนึง” ปรานมลั่น
การันตีสิทธิ
วางกรอบใหม่ โละแนวคิดเก่า
ขณะที่ผู้ร่างอย่าง ณรงค์ ใจหาญ อาจารย์คณะนิติศาสตร์ ม.ธรรมศาสตร์ พาเจาะเนื้อหาของร่างใหม่ ซึ่งสอดคล้องกับอนุสัญญาซีดอว์ ที่ว่าควรจะยกเลิกลงโทษผู้ค้าประเวณีที่ค้าในสถานประกอบการ
“ความจริงกฎหมายปัจจุบันก็ไม่ได้ลงโทษ แต่จะมีการกระทำที่เกี่ยวเนื่อง 3 ฐานความผิดคือ 1.ไปชักชวนให้มาซื้อในที่สาธารณะ เจตนารมณ์ของกฎหมายคือ ‘รบกวนบุคคลทั่วไป’ แต่ที่ควรจะต้องยกเลิกอย่างมากคือ 2.การอยู่ในสถานการค้าประเวณี ไม่ว่าจะสมัครใจหรือไม่ กฎหมายเดิมมีโทษปรับ และ 3.การลงประชาสัมพันธ์เพื่อชักชวนคนมาซื้อประเวณี” ณรงค์ระบุ ซึ่ง 3 ฐานความผิดนี้ พลอยให้คนที่สมัครใจโดนไปด้วย แต่ร่างกฎหมายใหม่ขีดลบฐานความผิดนี้ทิ้ง
ณรงค์ลงลึกถึงดีเทล พ.ร.บ.ฉบับใหม่ ที่แนวคิดเปลี่ยนไป ใจความเน้น ‘ประกันสิทธิพนักงานบริการ’ และ ‘จัดระเบียบสถานประกอบการ’ ครอบคลุมการบอกเลิกสัญญาไม่เป็นธรรม ทั้งระหว่างพนักงาน กับสถานประกอบการและผู้ซื้อ พร้อมวางกรอบการทำงานให้เห็นว่ามีคุณค่า มีสิทธิที่จะเป็นแรงงาน ตลอดจนการันตีสิทธิอื่นๆ
เข้าประกันสังคมได้
ไม่โดนคดีอาญาแน่
หลักการที่ 2 ใน พ.ร.บ.ใหม่ ได้ตัดเส้นแบ่งคนมีอายุระดับหนึ่งและคนที่สมัครใจ ทำได้ไม่ผิด แต่เขียนอีกหลักการเรื่องการป้องกันและปราบปรามการค้ามนุษย์เอาไว้ด้วย
ความผิดที่จะยังไม่ยกเว้น คือ 1.อายุต่ำกว่า 18 ปี ไม่ว่าจะสมัครใจหรือชักชวน 2.อายุเกิน 18 ปีแต่ถูกบังคับ เข้าข่ายฐานการค้ามนุษย์ เอาผิดได้ตาม พ.ร.บ.ป้องกันและปราบปรามการค้ามนุษย์ พ.ศ.2551 แต่หากเกิน 20 ปีแล้วสมัครใจ ไม่มีความผิดทั้งคนให้บริการและซื้อบริการ ไม่ต้องโทษคดีอาญาแน่นอน
ประการที่ 2 ที่ต้องไฮไลต์อย่าง การประกันสิทธิ เข้าถึงระบบสาธารณสุข ซึ่งร่างใหม่เขียนเอาไว้ในมาตรา 16 คือ 1.มีสิทธิ และ 2.สมัครเป็นผู้ประกันสังคมได้
“ส่งร่างท่านอธิบดีไปเมื่อเดือนมีนาคมนี้ เขียนการันตีเอาไว้เลย ถ้าไม่มีเวลาทำงานชัดเจน ก็ตัดปัญหา ให้ถือเป็นเรื่องระหว่างนายจ้างกับลูกจ้างไป”
ขึ้นทะเบียน คุมคุณภาพ
ต่ำกว่า 20 ยังห้ามซื้อ
ประเด็นถัดมา มีการเขียนหมวดที่ 1 เรื่องสิทธิ หรือความสัมพันธ์ระหว่างผู้ให้บริการ กับผู้ใช้บริการ
หลักใหญ่สำคัญคือ ผู้ที่ให้บริการจะต้องมีสิทธิตามกฎหมายทั้งเรื่องค่าตอบแทน ที่คงไม่ได้เทียบเคียงค่าแรงขั้นต่ำ เพราะเรตสูงกว่าปกติ
“แต่การหัก 70 ให้ 30 ไม่ค่อยแฟร์เท่าไหร่ ต้องจัดแนวทางใหม่เป็นไกด์ไลน์ หรือหากมีข้อขัดแย้งก็มี ‘กลไกไกล่เกลี่ย’ ไม่ต้องฟ้องศาลให้เสียเวลา ใช้พนักงานเจ้าหน้าที่ไกล่เกลี่ย ยึดหลักตามกฎหมายไกล่เกลี่ยข้อพิพาทปี 2562 แล้วถ้าเกิดลูกค้าขอใช้บริการไป ใช้กำลังกระทบกระทั่งจะยกเลิกได้ไหม? สามารถบอกเลิกได้ ดูกฎหมายแพ่ง การคืนค่าตอบแทนต้องเป็นไปตามหลักการทั่วไป ชดใช้ให้ตามสมควร” ผู้ร่าง พ.ร.บ.อธิบาย
สิ่งที่น่าวิตก ไม่ใช่การลงโทษผู้ค้า แต่กลับเป็น ‘โรคระบาดจากเพศสัมพันธ์’ ร่างฉบับนี้จึงเปลี่ยนใหม่ ผู้ให้บริการต้องได้รับการตรวจร่างกายอย่างสม่ำเสมอ รับรองตั้งแต่อายุ 20 ปีขึ้นไป
สำหรับต้นตอของการเรียกส่วย ก็ได้ปรับจากกฎหมายเดิม ไม่อนุญาตให้ตั้งสถานค้าประเวณี แต่ในกฎหมายนี้จะจดทะเบียนผู้ตั้งสถานประกอบการโดยใช้โมเดล พ.ร.บ.ปี 2509 ที่ต้อง “ขอขึ้นทะเบียน”
“จากงานวิจัยพบว่า สถานบริการแย่มากในการที่จะคุมคุณภาพ ทางเข้า-ออก และกำหนดผู้ที่เป็นเจ้าของจะต้องดูแลอะไรผู้ให้บริการทางเพศได้บ้าง อีกอย่าง คือ เราจะไม่ยอมให้คนที่อายุต่ำกว่า 20 ปีมาใช้บริการ” นักวิชาการเน้นย้ำ
ผุด‘ศูนย์คุ้มครอง’
ปิดจ๊อบวงจรค้ามนุษย์
ยังไม่หมดแค่นั้น ณรงค์เล่าถึงหมวด 4 ที่ พม.อาจจะต้องพับศูนย์เรียนรู้ เลิกบังคับให้ไปฝึกอาชีพ เพราะไม่ตรงความต้องการ
โดยจะเปลี่ยนไปใช้คำว่า ‘ศูนย์คุ้มครองการให้บริการทางเพศ’ แทน ซึ่งจะให้คำแนะนำเรื่อง 1.การเตรียมความพร้อม 2.ระหว่างให้บริการรู้วิธีการป้องกันตนเอง และปฏิเสธเป็น 3.เพิ่มเรื่องการ Saving ให้มีเงินเก็บหลังเลิกอาชีพนี้ ซึ่งครอบคลุมผู้ให้บริการทั้งประจำสถานประกอบการ
และฟรีแลนซ์
หมวดสุดท้ายสำคัญมาก ว่าด้วยโทษทางอาญา สำหรับสถานประกอบการที่บังคับคนอายุต่ำกว่า หรือเกิน 18 ปี มาให้บริการยังเป็นความผิดอยู่,
ถ้าอนุญาตให้เด็กต่ำกว่า 18 มาใช้บริการเป็นความผิดแต่โทษเบา และพ่อ-แม่ที่ยอมให้ลูกต่ำกว่า 18 ปี ขายบริการ ยังเป็นความผิดเหมือนเดิม เพื่อคุ้มครอง
ซึ่งใบอนุญาตสถานประกอบการจะมีอายุ 3 ปี เพิกถอนได้ทันที! ถ้ามีลักษณะค้ามนุษย์
‘เปิดประตู’ผ่านร่าง
ป้องกันคู่ขนาน
ฟังดูแล้วกฎหมายใหม่หน้าตาดูดี แต่ในสายตาคนต่างชาติคิดเห็นอย่างไร?
Anna Oleson ตัวแทนจาก International Labour Organization (ILO) มองว่า พนักงานบริการใช้ชีวิตยากลำบาก จากการที่ต้องอยู่ภายใต้กฎหมายหลายตัว ทั้งกฎหมายแรงงาน กฎหมายอาชญากรรม กฎหมายคุ้มครองสตรี รวมทั้งสิทธิมนุษยชน จึงเป็นกระบวนการที่ยากพอสมควรในการทำให้ทุกภาคส่วนเห็นตรงกัน แต่เป็นเรื่องดีที่ พม.รับรู้ว่ากฎหมายไม่สอดคล้องกับยุคสมัย
แอนนายังแสดงความยินดีที่ไทยมีร่างกฎหมายฉบับนี้ ทั้งยังเชื่อว่ารัฐบาลจะเห็นความสำคัญและผ่านร่าง เพราะเป็นเรื่องน่าเศร้า ที่เซ็กซ์เวิร์กเกอร์ไม่เคยถูกนับรวมอยู่ในการคุ้มครอง ซึ่งการรวมกลุ่มต่อสู้ได้สร้างแรงผลักดันที่สำคัญ สิ่งที่ภาครัฐต้องทำคือ ‘เปิดประตู’
ในช่วงท้าย ธัญวัจน์ กมลวงศ์วัฒน์ ส.ส.บัญชีรายชื่อ พรรคก้าวไกล ลุกจับไมค์ ขยายรอยรั่วพร้อมชี้ทางอุด
“เรื่องเซ็กซ์เวิร์กเกอร์ เราพยายามทำให้เกิดขึ้นจริง ส่งร่างไปที่กระทรวง พม.แล้ว แต่ขอฝากข้อสังเกตเพิ่มเติมว่า ในขณะที่เราขับเคลื่อนเรื่องนี้ สิ่งหนึ่งที่ต้องทำคู่ขนานกันไปคือ ‘การค้ามนุษย์’ ที่ต้องจัดการให้เรียบร้อย
เพราะทันทีที่เซ็กซ์เวิร์กเกอร์ถูกกฎหมาย ในมุมหนึ่งเขาก็พร้อมจะถูกทำร้ายทันทีเหมือนกัน เวลาเขาหลุดออกมาจากวงจรแล้วเขามีศักดิ์ศรี ถ้าเราไม่ได้เตรียมความพร้อมในการป้องกันส่วนหนึ่ง เราไม่อยากจะใช้คำแบบ ‘ฆ่าตัดตอน’ มันอาจจะเข้าไปสู่เครือข่ายที่ใหญ่มากๆ ต้องทำคู่ขนานไปกับกฎหมายนี้” ธัญวัจน์ชี้
ปาร์ตี้พร้อมโชว์พิเศษถูกจัดขึ้นหลังวงสลาย แสงสี ลีลา เฉิดฉายกลาง Shark Bar ซอยคาวบอย เหล่าเซ็กซ์เวิร์กเกอร์รวมตัวย้ำจุดยืนในช่วงค่ำคืนนั้น ทวงจุดสิ้นสุดความผิดค้าประเวณี ก่อนที่เช้ารุ่งขึ้นจะเดินสายพบพรรคการเมืองเพื่อดันข้อเสนอให้ถึงหูอนาคตผู้แทนประชาชน
หวังการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในรอบ 30 ปี สิทธิ อิสรภาพ และศักดิ์ศรี จะถูกกู้ในเร็ววันนี้
อธิษฐาน จันทร์กลม
