ภายใต้ห้วงเวลาที่สยามค่อยๆ พัฒนาประเทศไปสู่ความเป็นสมัยใหม่และเงื่อนไขที่สถานภาพของผู้หญิงกลายมาเป็นหนึ่งในมาตรวัดความศิวิไลซ์ อาจกล่าวได้ว่านางผดุงครรภ์และนางพยาบาลถือเป็นวิชาชีพแรกๆ ที่ทำให้ผู้หญิงได้เข้าไปมีส่วนร่วมกับโลกสมัยใหม่อย่างเป็นทางการ
สยามโมเดิร์นเกิร์ล ผลงาน ภาวิณี บุนนาค ผู้เขียน รักนวลสงวนสิทธิ์ หนึ่งในพ็อคเก็ตบุ๊กคุณภาพคับเล่มที่เจาะลึกลงไปในวิถีชีวิต ปัญหา และชีวิตประจำวันของผู้หญิงไทยที่ถูกละเลยจากหน้าประวัติศาสตร์ ทั้งยังเปิดเผยเรื่องราวการต่อสู้เพื่อสิทธิเหนือเนื้อตัวร่างกายของหญิงไทยหลากชนชั้น หลายสถานะ ผ่านคดีความและฎีกาในยุคเปลี่ยนผ่านสู่ความทันสมัยของสังคมไทย
ล่าสุด ภาวิณีชวนอ่านเรื่องราวการก่อเกิดของการศึกษาในโรงเรียนพยาบาลฯ พื้นที่ชุมชนหญิงล้วนซึ่งประกอบสร้างโมเดิร์นเกิร์ลในวิชาชีพพยาบาลและนางผดุงครรภ์ที่พาตัวเองก้าวข้ามจากโลกในบ้านสู่โลกสาธารณะ ร่วมท่องไปในมิติอันซับซ้อนหลากหลายของความเป็นหญิงในสังคมจารีตยุคเปลี่ยนผ่าน
‘ตั้งใจเปิดเผยให้เห็นตัวตนของผู้หญิงที่หลากหลายที่มีชีวิตอยู่จริงในสังคม เพื่อช่วยทำความเข้าใจประวัติศาสตร์ผู้หญิง ไม่ให้เรื่องราวประวัติศาสตร์ผู้หญิงเป็นเพียงการศึกษาสถานภาพ บทบาท และสิทธิของผู้หญิงในแต่ละยุค ที่มุ่งพิจารณาเฉพาะบทบาทของชนชั้นปกครองและการดำเนินนโยบายเป็นหลัก’
ภาวิณี เปิดเผยไว้ในคำนำผู้เขียน
การันตีคุณภาพด้วยรางวัล วิทยานิพนธ์ดีเด่นด้านการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรมระหว่างเพศ โดยกรมกิจการสตรีและสถาบันครอบครัว กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ พ.ศ.2565 และรางวัลวิทยานิพนธ์ดีมาก ระดับปริญญาเอก สาขามนุษยศาสตร์ คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ประจำปีการศึกษา 2563
ภายในเล่มอัดแน่นด้วยข้อมูลจากหลักฐานทางประวัติศาสตร์ เน้นหนักไปที่หลักฐาน หนังสืองานศพ ของเหล่าอดีตนักเรียนพยาบาลและนางผดุงครรภ์ นอกจากนี้ ยังมีเกร็ดความรู้ที่น่าสนใจมากมายสอดแทรกอยู่ตลอดทั้งเล่ม
ตลอด 296 หน้า สยามโมเดิร์นเกิร์ล จะพาผู้อ่านหมุนเข็มนาฬิกาย้อนกลับไปสำรวจมิติอันซับซ้อนหลากหลายของความเป็นหญิงในสังคมจารีตยุคเปลี่ยนผ่านและท่องไปในภาวะสมัยใหม่ของหญิงไทยผ่านการศึกษาประวัติศาสตร์ชีวิตของนางพยาบาลและนางผดุงครรภ์ โมเดิร์นเกิร์ลกลุ่มแรกที่มีโอกาสเข้าถึงการศึกษาแผนตะวันตก มีโอกาสก้าวออกสู่โลกกว้างผ่านวิชาชีพ และมีส่วนร่วมในหลายเหตุการณ์ที่ผู้หญิงไม่เคยได้รับอนุญาตให้เข้าร่วม อาทิ สงคราม
ย้อนกลับไปในวันที่ 12 มกราคม พ.ศ.2439 โรงเรียนผดุงครรภ์ และพยาบาลแห่งแรกในประเทศไทยได้รับการจัดตั้งขึ้นตามพระราชดำริและพระอุปถัมภกของสมเด็จพระศรีพัชรินทรา บรมราชินีนาถ ในชื่อ โรงเรียนหญิงแพทย์ผดุงครรภ์และการพยาบาลไข้ ณ โรงศิริราชพยาบาล
ในชั่วขณะเดียวกันนั้น อีกหนึ่งเหตุการณ์สำคัญก็เกิดขึ้นขนานกัน เพราะการถือกำเนิดของโรงเรียนผดุงครรภ์ และพยาบาลแห่งแรกในประเทศไทยยังผลให้ผู้หญิงสยามได้เข้าไปมีส่วนร่วมในวิชาชีพเป็นครั้งแรก ก่อนจะนำไปสู่การเปลี่ยนหญิงไทยให้เป็น ‘โมเดิร์นเกิร์ล’ ในเวลาต่อมา
นักเรียนรุ่นแรกของโรงเรียนหญิงแพทย์ผดุงครรภ์และการพยาบาลไข้ ณ โรงศิริราชพยาบาลมีจำนวนทั้งสิ้น 14 คน ได้แก่ คุณหญิงสงวน ดำรงแพทยาคุณ (สงวน วีระไวทยะ) กับข้าหลวงส่วนพระองค์จำนวน 3 คน และผู้สมัครเพิ่มเติมอีก 10 คน (ทั้งหมดล้วนเป็นภรรยาและลูกหลานของข้าราชการที่ทำงานด้านการแพทย์และพยาบาลทั้งสิ้น) ส่วนครูผู้ฝึกสอนในช่วงเวลานั้นคือ หมอแฮนซ์ อดัมเซน หลักสูตรมีระยะเวลาการศึกษาทั้งหมด 3 ปี โดย 2 ปีแรกจะเป็นการเรียนภาคทฤษฎี และอีก 1 ปีเป็นการเรียนภาคปฏิบัติ อย่างไรก็ตาม นักเรียนสามารถเรียนต่อไปได้เรื่อยๆ จนกว่าจะสอบไล่สำเร็จ
เวลาผันผ่านต่อไปอีก 2 ปี ในปี พ.ศ.2441 นักเรียนรุ่นแรกสามารถสอบไล่สำเร็จหลักสูตรได้ทั้งหมด 4 คน และในปีต่อมาก็มีผู้สำเร็จการศึกษาเพิ่มอีก 2 คน ในปี พ.ศ.2443 มีผู้สำเร็จการศึกษา 4 คน รวมมีผู้สำเร็จหลักสูตรทั้งหมด 10 คน โดยผู้ที่สอบไล่ได้ที่ 1 คือคุณหญิงสงวน ดำรงแพทยาคุณ
ทั้งหมดนี้คือก้าวแรกของสาวสมัยใหม่แห่งสยามใหม่ที่ค่อยๆ ย่างเท้าออกจากเหย้าไปทีละน้อย
มาร่วมสำรวจปริมณฑลอันหลากหลาย พื้นที่(ไม่)อยู่เหย้า(ไม่)เฝ้าเรือน ของเหล่าสยามโมเดิร์นเกิร์ลไปพร้อมๆ กันได้ในพ็อคเก็ตบุ๊กเล่มใหม่หมาดๆ ของ สำนักพิมพ์มติชน ไปพร้อมๆ กัน
เปิด 5 บท ‘สยามโมเดิร์นเกิร์ล’
บทที่ 1 บทนำ
บทที่ 2 เปลี่ยนหญิงไทยให้เป็น ‘โมเดิร์นเกิร์ล’
2.1 การท้าทายจากตะวันตกและการแสวงหาความเป็นสมัยใหม่ของชนชั้นนำสยาม
2.2 ‘ความเป็นมืออาชีพ’ คือเครื่องแสดงความเป็นสมัยใหม่
–การจัดให้เป็น ‘แบบที่นิยมในต่างชาติ’
–ต้นแบบสาวนักเรียนนอก
–สู่มาตรฐานนางพยาบาลแบบตะวันตก
บทที่ 3 ที่ต่ำ–ที่สูง : นางผดุงครรภ์ และนางพยาบาลในพื้นที่ทางชนชั้น
‘ข้าแผ่นดินที่ท่านใช้’ มิใช่ ‘ลูกจ้าง’ ต่างชน–ต่างชั้นในรั้ววิชาพยาบาล
–กลุ่มหญิงเจ้านาย
–กลุ่มหญิงข้าหลวงที่ใกล้ชิด
–กลุ่มหญิงจากครอบครัวข้าราชการและสามัญชน
บทที่ 4 ข้างในของข้างนอก : พื้นที่ชุมชนหญิงล้วนของนางพยาบาลและนางผดุงครรภ์
4.1 ต้นแบบผู้หญิงยุคใหม่ของชาติ
–โรงเรียนพยาบาล : โรงเรียนผลิตความเป็นหญิง
–พื้นที่สงวน : พื้นที่ทางศีลธรรม
ผู้หญิงเสียสละในพื้นที่จินตกรรมของรัฐชาติ
4.2 นางพยาบาลและนางผดุงครรภ์ในฐานะ ‘สาวสมัยใหม่’
บทที่ 5 ออกจากเหย้า : ชีวิตของนางผดุงครรภ์และนางพยาบาลในโลกสาธารณะ
–ช้างเท้าหลังกับความเป็นมืออาชีพ
–ประสบการณ์ท่องโลกของนางผดุงครรภ์และนางพยาบาล
–นางพยาบาลส่วนตัว : ความเป็นส่วนตัว และความคลุมเครือในหน้าที่
–นางผดุงครรภ์และนางพยาบาลอิสระกับการประกอบโรคศิลปะ
สู่การเป็นเมียที่คู่ควรและการต่อรอง ‘ตัวตน’
บทส่งท้าย
ติดตามทุกช่องทางของสำนักพิมพ์มติชนที่
Line : @matichonbook
Youtube : Matichon Book
Tiktok : @matichonbook
Twitter : matichonbooks
Instagram : matichonbook
