เริงโลกด้วยจิตรื่น : วางใจตั้งรับ
ในความตั้งใจชวนคุยถึง “สิ่งสำคัญของชีวิต” วันนี้โฟกัสที่ “วางใจตั้งรับ”
เหมือนกับว่าประกอบอยู่ที่ 2 เรื่อง หนึ่ง วางใจ สอง ตั้งรับ แต่เจตนาเชื่อมร้อยเป็นเรื่องเดียวคือ “การวางใจเพื่อการตั้งรับ”
“วางใจ” ในความหมายของการเตรียมใจ เตรียมความคิดให้มีความพร้อม “ตั้งรับ” หมายถึงการจัดการกับสิ่งที่มาสู่ใจ
ว่าง่ายๆ คือ “การเตรียมใจเพื่อจัดการกับความรู้สึกที่เกิดขึ้นในใจ”
ชีวิตเมื่อยังมีโสตสัมผัส และระบบที่จะรับรู้เรื่องราวที่มากระทบ และยังเป็นปุถุชน ย่อมเป็นธรรมดาที่เมื่อมีสิ่งใดสิ่งหนึ่งผ่านเข้ามา ไม่ว่าจะทางตา หู จมูก ลิ้น กาย หรือใจ ย่อมก่อให้เกิดอารมณ์ นำสู่ความรู้สึก
ความแตกต่างของคนเราอยู่ที่การจัดการกับ “ความรู้สึก” ที่เกิดขึ้นนี่เอง
ดังนั้นการ “วางใจ” เพื่อ “ตั้งรับ” อารมณ์ที่ก่อความรู้สึก จึงเป็น “สิ่งสำคัญของชีวิต” เพราะใครจะดำเนินชีวิตไปในทิศทางใด ขึ้นกับการ “วางใจ” เพื่อ “ตั้งรับ” อารมณ์นี่เอง “วางใจตั้งรับ” ไว้อย่างไร ผลจากอารมณ์ที่ผ่านเข้ามาให้สัมผัสจะเป็นไปในทางที่ “ใจเตรียมตั้งรับ” ไว้
ไม่ว่าจะเป็นเรื่องราวใดก็ตามที่เข้ามากระทบ และเป็นธรรมดาที่จะก่อความรู้สึกขึ้น วิธีการจัดการของใจจะแบ่งกว้างๆ เป็น 2 แบบ
หนึ่ง ปล่อยให้ความรู้สึกจากอารมณ์นั้นนำพาความคิดไปแบบอัตโนมัติโดยไม่ต้องเตรียมใจอะไรไว้ตั้งรับ ทุกอย่างดำเนินไปตามอารมณ์ที่มาสัมผัสและความรู้สึกที่เกิดขึ้น
ตั้งรับไปตามความเคยชิน เคยตอบโต้หรือจัดการอย่างไรกับความรู้สึกทำนองนั้น ก็จัดการไปอย่างที่เคยเป็นมา เหมือนดั่งเป็นสัญชาตญาณกำหนดความคิดและพฤติกรรม
เป็นการจัดการด้วยอิทธิพลครอบงำของความเคยชิน
สอง มีการเตรียมการวางใจเพื่อตั้งรับ วิธีจัดการแบบนี้จะต้องเริ่มต้นจากการฝึกสติให้รู้ถึงเรื่องราวที่มากระทบสัมผัส ขณะที่ใช้ปัญญา อันหมายถึงความรู้ ความสามารถเข้าจัดการ
ความรู้ ความสามารถที่กำหนดความคิดในการจัดการในแบบนี้ แบ่งย่อยได้เป็นหลายรูป เช่น
ตั้งรับด้วยการคิด “สู้” หากสิ่งที่ผ่านเข้ามากระทบสร้างความรู้สึกไม่ดี จะมีกลไกสร้างความคิดในทางต้องสู้เพื่อปกป้องไม่ให้เกิดความรู้สึกไม่มี ยังเป็นการใช้สติปัญญาในหาทางขจัดความรู้สึกไม่ดี ขณะเดียวกับชื่นชอบที่จะรักษาความรู้สึกที่ดีไว้
การสู้คือการกดข่ม อารมณ์และความรู้สึกที่ไม่ปรารถนาไว้ หรือเชิดชูความรู้สึกอิ่มเอมขึ้นมา
ยังเป็นทางที่อารมณ์และความรู้สึกยังมีอิทธิพลกำหนดความคิดให้ก่อพฤติกรรม
หรืออาจจะเป็นแบบ ไม่สู้ หรือกด เพียงแต่รับรู้ว่าอารมณ์แบบไหนมากระทบ ก่อความรู้สึกอย่างไร จากนั้น “วางใจตั้งรับ” ไว้ที่การปล่อยให้ความรู้สึกนั้นเป็นไป
อาจจะปล่อยไปโดยไม่เข้าไปเกี่ยวข้อง หรือที่นิยามกันว่าเป็น “การไม่ให้ค่า” เฝ้ามองความเป็นไปเฉยๆ เป็นใจแบบ “ต่างคนต่างอยู่” กับอารมณ์ความรู้สึกที่เกิดขึ้น
หรืออาจจะเป็นแบบ ใช้สติปัญญาที่รับรู้ได้ เข้าไปจัดการให้อารมณ์ความรู้สึกดำเนินไปในทางที่ใจคิดว่าควรจะเป็น
เป็นการวางใจเพื่อรับมือแบบควบคุมให้เป็นไปตามที่เห็นสมควร
ยังมีการ “วางใจตั้งรับ” ในรูปแบบอื่น หรือเป็นการผสมผสานกันหลายแบบที่จะนำมาใช้ได้
ทั้งอย่างที่บอกคือ ความแตกต่างสำคัญอยู่ที่ปล่อยให้เป็นไปตาม “ความเคยชิน” ตาม “สัญชาตญาณ”
หรือจัดการด้วยการตื่นรู้ด้วย “สติ” ที่จะนำ “ปัญญา” เข้ามาใช้ หรือที่เรียกว่า “อีคิว-ความฉลาดทางอารมณ์”
“วางใจตั้งรับ” แบบไหน ย่อมกำหนดคุณภาพของการใช้ชีวิตที่แตกต่างกันในแต่ละคน
