เมื่อไม่กี่วันก่อนไปรับประทานอาหารในร้านแห่งหนึ่งแล้วเจอผู้ป่วยโดยบังเอิญค่ะ คุณสุภาพสตรีท่านนั้นเดินเข้ามาทักและถามไถ่สารทุกข์สุกดิบ เธอทราบมาว่าผู้เขียนเปลี่ยนวันตรวจจึงสอบถามว่าต้องทำอย่างไรจึงจะได้พบกันอีก
“คุณหมอเปลี่ยนไปตรวจตอนเย็นวันอื่นอีกไหมคะ ตอนกลางวันติดงาน ไม่สะดวกไปตรวจจริงๆ ค่ะ”
“ขออภัยค่ะ หมอไม่ตรวจตอนเย็นแล้ว แต่ตอนเย็นมีคุณหมออีกท่านหนึ่งแทน คุณหมอก็น่ารักแล้วก็เก่งมากเลยค่ะ เพิ่งจบจากต่างประเทศ”
ดูสีหน้าท่าทางแล้วคิดว่าเธออาการคงที่ดี กินยาสม่ำเสมอ ดังนั้นแผนการรักษาคือกินยาตัวเดิมต่อเนื่องแล้วประเมินอาการเป็นระยะซึ่งหมอท่านไหนก็รักษาได้ ขอให้สะดวกมาโรงพยาบาลก็พอแต่เธอก็อึดอัดใจเล็กน้อย
“ขอไปพบคุณหมอดีกว่าค่ะ จะพยายามหาเวลาไปให้ได้นะคะ”
ผู้ป่วยหลายท่านโดยเฉพาะผู้ป่วยที่รักษาด้านสุขภาพจิตไม่ค่อยอยากเปลี่ยนหมอด้วยหลายๆ เหตุผลต่างกันไป บางท่านเคยเล่าเรื่องราวให้หมอคนแรกฟังก็ไม่อยากเสียเวลาเล่าให้หมอคนใหม่ฟังอีก แต่บางท่านก็รู้สึกคุ้นเคยกับหมอคนเดิม กรณีหลังเป็น “ผลทางใจ” ซึ่งบางท่านบอกว่าขอแค่เจอหน้าหมอ คุณหมอพูดจาดีๆ ให้กำลังใจและใส่ใจผู้ป่วย อาการก็ดีไปกว่าครึ่งแล้ว
ความสบายใจเพียงแค่ได้พบหน้าทำให้เรายอมมองข้ามบางเรื่องไปค่ะ กรณีคุณสุภาพสตรีท่านนี้แม้ว่าจะไม่สะดวกมาตรวจตอนกลางวันเพราะติดงานแต่ก็ยอมลางานมาเพราะเชื่อว่าเห็นหน้าหมอคนเดิมจะช่วยให้สบายใจมากกว่าแม้จะรู้ว่าหมอคนไหนก็รักษาเหมือนกันก็ตาม เรื่องนี้ทำให้นึกถึงการ์ตูนสำหรับผู้หญิงวัยผู้ใหญ่ (Josei) ของอันโด อิโอริ “Yukionna Gensou: Michiyuki Hen” หรือจินตนาการของสตรีหิมะภาคมิจิยูกิ กล่าวถึงผู้หญิงลึกลับที่พบกับว่าที่สามีครั้งแรกในวันหิมะตก
“ยูกิ” หญิงสาวที่ไม่ใช่คนพื้นถิ่นของหมู่บ้านเล็กๆ แห่งหนึ่งรักกับซุสุมุ ชายหนุ่มที่เพิ่งเจอกันครั้งแรก ทุกคนในหมู่บ้านลงความเห็นว่ายูกิเป็นภรรยาที่ดีมากแม้จะไม่รู้ว่าเธอเป็นใครมาจากไหนเพราะไม่ได้เกิดในหมู่บ้านนี้ เธอก็รักสามีมากเช่นกัน “ไอกะ” เพื่อนวัยเด็กของซุสุมุกลับมาหมู่บ้านอีกครั้งหลังจากหนีตามสามีไป เธอกลับมาพร้อมลูกวัยอนุบาลเพราะหนีสามีที่ต้องการเอาลูกไปเลี้ยงเพราะอยากได้เงินช่วยค่าเลี้ยงดูจากรัฐ ไอกะมีข่าวลือไม่ดีนักตั้งแต่ยังวัยรุ่นแต่ซุสุมุก็ปกป้องเธอมาตลอดจนถึงวันที่เธอหนีไปกับสามี เราทราบตอนท้ายเรื่องว่าซุสุมุยังรักไอกะอยู่และแต่งงานกับยูกิเพื่อรักษาแผลใจของตัวเองที่ไอกะทิ้งเขาไป ยูกิเป็นยาดีสำหรับการเป็นผู้ใหญ่เต็มตัวแต่ไม่เคยรักษาความระแวงของซุสุมุได้ เขากลัวว่าผู้หญิงทุกคนจะทำตัวเหมือนไอกะและความระแวงนี้ทำให้ยูกิเสียใจ เป็นพล็อตผู้ใหญ่ที่เล่นกับความรู้สึกเติมความรักไม่เคยเต็มของคน 3 คน
ในทางการแพทย์ สิ่งใดก็ตามที่ให้แล้วไม่ได้มีผลช่วยรักษาโดยตรงแม้ว่าสุดท้ายกลับทำให้ผลการรักษาดีขึ้นเราเรียกว่ายาหลอกหรือ placebo กรณีข้างต้น การมาหาหมอคนเดิมถือเป็นยาหลอกเพราะผู้ป่วยรู้สึกดีขึ้นจริงทั้งที่หมอคนไหนก็รักษาเหมือนกัน ยูกิเป็นยาหลอกที่ทำให้ซุสุมุใช้ชีวิตแบบผู้ใหญ่ได้แม้ว่าแท้จริงแล้วเขาอยากสร้างครอบครัวกับไอกะมากกว่า ในช่วงหลังมีหลายงานวิจัยว่ายาหลอกเหล่านี้มีประสิทธิภาพในการรักษาจริงโดยให้ “ผลทางใจ” ค่ะ
งานวิจัยโดยศาสตราจารย์วินเฟรด รีฟ จากมหาวิทยาลัยมาบูร์ก เยอรมนี บอกว่า ผู้ป่วยที่ได้รับการดูแลทางจิตใจก่อนผ่าตัดหัวใจจะฟื้นตัวได้ดีกว่าผู้ป่วยที่ได้รับคำแนะนำตามปกติหลังผ่าตัด เขาวิจัยในผู้ป่วย 124 คน โดยแบ่งผู้ป่วยออกเป็น 3 กลุ่ม กลุ่มแรก “expect” ได้รับการดูแลทางจิตใจก่อนผ่าตัดจากนักบำบัดโดยมีการประคับประคองให้กำลังใจร่วมกับพูดคุยเรื่องความคาดหวังของผู้ป่วย เช่น คาดหวังว่าหลังผ่าตัดแล้วจะใช้ชีวิตอย่างไร ความคาดหวังนี้สอดคล้องกับความเป็นจริงแค่ไหนและต้องทำตัวอย่างไรจึงจะใช้ชีวิตได้ตามที่คาดหวัง กลุ่มที่สอง “support” จะมีเฉพาะการดูแลประคับประคองทางจิตใจก่อนผ่าตัดโดยไม่มีการพูดคุยเรื่องความคาดหวัง กลุ่มนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อลดความเข้มข้นของการดูแลลงกว่ากลุ่มแรก ส่วนกลุ่มสุดท้ายเป็นกลุ่มควบคุมที่ได้รับคำแนะนำตามปกติหลังผ่าตัด
ผลพบว่าเมื่อติดตามหลังผ่าตัดไป 6 เดือน ผู้ป่วยที่ได้รับการดูแลทางจิตใจก่อนผ่าตัดทั้ง 2 กลุ่มมีการฟื้นตัวที่ดีกว่ากลุ่มที่ 3 ซึ่งได้รับเฉพาะคำแนะนำหลังผ่าตัด การฟื้นตัวนี้หมายถึงคุณภาพชีวิตในด้านสุขภาพจิต ความพิการ ความพร้อมต่อการทำงาน และระดับการทำกิจกรรมทางกาย ผลการศึกษานี้แสดงให้เห็นว่ายาหลอกซึ่งในกรณีนี้คือบางสิ่งที่ช่วยชุบชูจิตใจก็ให้ผลดีในระยะยาวได้ถ้าเลือกใช้ให้ถูกจังหวะเวลา
หลังจากนี้คงต้องสอนนักศึกษาแพทย์ว่านอกจากความรู้และยาดีๆ แล้ว ตัวคุณหมอเองยังเป็นหนึ่งในอุปกรณ์การรักษาด้วย การยิ้มแย้มและพูดคุยดีๆ อาจไม่ได้ช่วยรักษาโรคโดยตรงแต่มีส่วนทำให้ชีวิตของผู้ป่วยดีขึ้นได้ค่ะ
