การประลองวงยอดฝีมือเยาวชนดนตรีปี พ.ศ.2567
ต้นปี พ.ศ.2567 มูลนิธิอาจารย์สุกรี เจริญสุข ได้รับทุนวิจัยเพื่อกระตุ้นวัฒนธรรมดนตรีที่กำลังจะเลือนหายไป จากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม เสนอโครงการประลองวงยอดฝีมือเยาวชนดนตรี เพื่อใช้เป็นพลังสร้างสรรค์ที่เข้มแข็งของชาติ ดนตรีช่วยลดความเหลื่อมล้ำของสังคม และสามารถที่จะบันทึก สืบทอด เผยแพร่ดนตรีและเพลงที่หายาก
โครงการประลองฝีมือดนตรีของเยาวชนเพื่อค้นหาวงยอดฝีมือทางดนตรี ใช้ขนาดวงดนตรีที่มีจำนวนสมาชิก 2-5 คน เพื่อให้เยาวชนได้ทำงานร่วมมือกัน มีเป้าหมายที่กลุ่มดนตรีที่เป็นมรดกวัฒนธรรม อาทิ ดนตรีพื้นบ้าน ดนตรีในท้องถิ่น ดนตรีชาติพันธุ์ ดนตรีประจำชาติ หรือดนตรีคลาสสิก สร้างโอกาสให้เยาวชนได้แสดงฝีมือกับเครื่องดนตรีที่ถนัด เพื่อจะรักษาฝีมือนักดนตรี รักษาบทเพลง รักษาเครื่องดนตรี เผยแพร่และพัฒนาดนตรีของชาติให้ทันสมัย นำเข้าสู่ยุคความเปลี่ยนแปลงของสังคมสมัยใหม่
ดนตรีของชาติในที่นี้ หมายถึงดนตรีที่อยู่กับคนในชาติ มีคนอยู่ที่ไหนก็มีดนตรีอยู่ที่นั่น ทั้งชาติที่อยู่ร่วมเป็นเขตแดน ชาติที่เป็นชุมชน ชาติที่เป็นเผ่าพันธุ์ รวมทั้งชาติที่เป็นภาษาดนตรีด้วย
ในการประลองวงยอดฝีมือเยาวชนดนตรี เพื่อช่วยขจัดความเหลื่อมล้ำทางดนตรี ทั้งเชื้อชาติและชนชั้น ค้นหาและนำดนตรีมาเสนอจากฝีมือเยาวชนอายุ 15-25 ปี ตามเครื่องดนตรีที่ถนัด เพื่อสร้างโอกาสการแบ่งปันและการเผยแพร่ นำเสนอทั้งความเหมือนและความแตกต่างของเครื่องดนตรี ฝีมือในการเล่นดนตรีของเยาวชน สร้างโอกาสให้ดนตรีทุกชนิดที่มีเสียงแบบธรรมชาติ ที่ไม่ใช่แหล่งกำเนิดเสียงจากไฟฟ้า อาทิ ดนตรีพื้นบ้าน ดนตรีชนเผ่า ดนตรีไทย ดนตรีอีสาน ดนตรีชาวเล ลูกทุ่ง หมอลำ ลูกกรุง ฯลฯ สู่ความเสมอภาคทางวัฒนธรรมดนตรี โดยใช้ความไพเราะในการฟังเพลงเป็นมาตรฐานวัด
ในระหว่างที่ผู้เขียนได้เดินทางไปตามท้องถิ่นต่างๆ สนใจรวบรวมข้อมูลเรื่องเพลงไทยเดิม ไทยโบราณ ไทยเก่า ไทยคลาสสิก ซึ่งมีเพลงไม่ต่ำกว่า 4,000 เพลง ยังมีเพลงกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ ไม่น้อยกว่า 10,000 เพลง ซึ่งเพลงเหล่านี้ค่อยๆ ตายไปเพราะไม่มีคนสืบทอด ไม่มีคนฟัง ไม่มีพื้นที่แสดง ไม่มีอาชีพ คนที่แสดงก็ไม่มีรายได้ และเพลงก็ไม่มีบทบาทความสำคัญในสังคมอีกต่อไป เมื่อเพลงไม่มีคนเล่น เพลงก็ตายไป
การจัดประลองวงยอดฝีมือเยาวชนดนตรี จึงเป็นอีกวิธีหนึ่งที่ทำให้เพลงถูกนำมาเล่นใหม่ โดยเยาวชนที่มีฝีมือ อย่างน้อยเมื่อมีการประลองฝีมือ ทั้งเพลงและเครื่องดนตรีก็ถูกขุดมาเล่นใหม่ เพื่ออวด เพื่อรางวัล และเพื่อการสืบทอดเพลง โดยได้เผยแพร่ในเวลาเดียวกัน
ความจริงบทเพลงเหล่านี้เป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่มีคุณค่า หากนำมาสร้างสรรค์ให้เป็นพลังใหม่ ซึ่งจะมีมูลค่าทางเศรษฐกิจมหาศาล ใช้สำหรับการสร้างบรรยากาศในสังคม เพื่อให้ความอบอุ่น สร้างความผูกพัน และสร้างความภูมิใจให้คนในชุมชน กระทั่งเอาไว้อวดนักท่องเที่ยว ที่สำคัญก็คือการเสนอเพลงโดยยอดฝีมือคนรุ่นใหม่ก็จะมีคนได้ยินเพลงมากขึ้น ได้บันทึกเพลงด้วยเทคโนโลยีใหม่ กระจายสู่ผู้ฟังใหม่ ไปสู่โลกที่กว้างขึ้นด้วย
การประลองวงยอดฝีมือเยาวชนดนตรี จะประกาศรับสมัคร (ออนไลน์) ในวันที่ 9 กุมภาพันธ์ ถึงวันที่ 9 มีนาคม พ.ศ.2567 การสมัครเข้าประลองฝีมือมีค่าสมัคร 1,000 บาท ส่งเพลงที่เล่นสุดฝีมือความยาว 3-5 นาที ค่าสมัครเป็นการวัดความตั้งใจ ความชำนาญ ความเชื่อมั่น ความเชี่ยวชาญในการเล่นดนตรี แม้ว่าจะมีเวลาในการเตรียมตัวไม่มากนัก เชื่อว่าดนตรีจะต้องฝึกซ้อมทุกวันอยู่แล้ว อาศัยความชำนาญที่มีอยู่เดิม เพราะดนตรีจะต้องเก่งและมีฝีมือดีเท่านั้น มีฝีมือแล้วเล่นเพลงอะไรก็ได้ มีฝีมือจึงจะมีคนดู ซึ่งไม่มีทางเลือกอื่น
รอบแรกเป็นรอบคัดเลือกออนไลน์ มีคณะกรรมการตัดสิน (5 คน) คัดเลือกวงยอดฝีมือเยาวชนดนตรี ระหว่างวันที่ 10-16 มีนาคม พ.ศ.2567 ให้เหลือ 20 วง ประกาศผลในวันที่ 16 มีนาคม พ.ศ.2567
สำหรับรอบที่สอง การประลองวงยอดฝีมือเยาวชนดนตรีทั้ง 20 วง เป็นการจัดประกวดแสดงสดที่สถานีโทรทัศน์ไทยพีบีเอส ในวันที่ 3 เมษายน พ.ศ.2567 โดยมีคณะกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิทางดนตรี 5 คน เปิดให้ชมการแสดงสดในห้องแสดงและส่งผ่านสื่อออนไลน์ ซึ่งทางคณะกรรมการก็จะคัดเลือกให้เหลือรอบสุดท้าย 6 วง
สำหรับ 6 วงสุดท้าย จะมีความพิเศษมากขึ้น โดยทั้ง 6 วงจะต้องแสดงกับวงไทยซิมโฟนีออร์เคสตรา ซึ่งได้รับทุนจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ จะแสดงที่เวทีเมืองอโยธยา จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ในวันที่ 23 พฤษภาคม และแสดงที่เมืองศรีเทพ จังหวัดเพชรบูรณ์ ในวันที่ 20 มิถุนายน พ.ศ.2567
ความซับซ้อนของวงดนตรีเยาวชน 6 วงที่ผ่านการคัดเลือกไปแสดงในรอบสุดท้าย ต้องเตรียมเพลงไว้ 2 เพลง เพลงแรกแสดงสดที่เมืองอโยธยาและเพลงที่สองแสดงสดที่เมืองศรีเทพ ทั้ง 2 เพลงทางวงไทยซิมโฟนีออร์เคสตราจะต้องนำไปเรียบเรียงเพื่อห่อเพลงของวงดนตรีเยาวชนทั้ง 6 วง เพื่อต้องการยกระดับให้เพลงแตกต่างไปจากเดิม เป็นการห่อเพลงด้วยวงไทยซิมโฟนีออร์เคสตรา เพื่อจะนำเพลงสู่มาตรฐานสากลอีกทอดหนึ่ง
กติกาการประลองวงยอดฝีมือเยาวชนดนตรี เป็นการสร้างพื้นที่ สร้างโอกาส และการสร้างสรรค์บทเพลงจากต้นฉบับภูมิปัญญาวัฒนธรรมดนตรีของชาติ เปิดโอกาสกว้างให้นักดนตรีเยาวชน อายุ 15-25 ปี ที่เล่นเครื่องดนตรีแบบสร้างเสียงธรรมชาติ (Acoustic Instruments) การรวมตัวกันจัดเป็นวงดนตรี นำเสนอผลงานเพลงที่ได้เรียบเรียงและสร้างสรรค์ขึ้นใหม่ ความยาว 3-5 นาที ฟังสั้นๆ ใช้ความสามารถและศักยภาพความเป็นเลิศทางดนตรี เพื่อส่งผลงานและเข้าร่วมการแข่งขันชิงรางวัล เป็นทุนการศึกษาให้แก่นักศึกษาที่เล่นดนตรี
สำหรับวงดนตรีที่เข้าประลองมีสมาชิกขนาด 2-5 คน เป็นการผสมเครื่องดนตรีที่ให้กำเนิดเสียงจากธรรมชาติ (Acoustic Instruments) ตามความถนัด อาทิ แคน โปงลาง พิณ ขลุ่ย ระนาด ฆ้องวง ซอ ปี่ กระจับปี่ จะเข้ ขิม ขับร้อง ไวโอลิน วิโอลา เชลโล เบส กีตาร์ เปียโน ฮาร์ป รีคอร์เดอร์ ฟลุต คลาริเน็ต แซกโซโฟน ทรัมเป็ต ฮอร์น ทรอมโบน ทูบา มาริมบา ไซโลโฟน เครื่องดนตรีจีน อินเดีย พม่า เขมร ลาว เป็นต้น ส่วนจะผสมกันอย่างไร ให้ขึ้นอยู่กับศักยภาพและความสามารถของนักดนตรีเอง
การผสมวงขอยกตัวอย่าง วงเครื่องสอง วงเครื่องสาม วงเครื่องสี่ วงเครื่องห้า เพราะมีจำนวนสมาชิก 2-5 คน อาทิ แคนกับกีตาร์และเครื่องจังหวะ พิณกับเปียโน ปี่จุม 4 คน โปงลางกับกีตาร์ ปี่อ้อกับขลุ่ย เป็นต้น ส่วนจะเลือกเพลงอะไรนั้น ขึ้นอยู่กับนักดนตรีเอง ไม่ว่าจะเป็นเพลงไทย เพลงพื้นบ้าน เพลงในท้องถิ่น อาทิ เพลงละม้าย ลาวแพน ลาวจ้อย น้อยไจยา นกเขามะราปี พัดชา บุหงารำไป ลมพัดพร้าว ต้อนวัวขึ้นภู ฯลฯ
การประลองวงยอดฝีมือเยาวชนดนตรี ให้นักดนตรีเล่นเพลงที่ได้เรียบเรียงขึ้นใหม่ให้เหมาะกับเครื่องดนตรีและฝีมือ ในเวลาที่กำหนด 3-5 นาที เรียบเรียงเพลงจากรากเหง้าที่มีอยู่เดิมในท้องถิ่นต่างๆ ทั่วประเทศ ไม่ว่าจะเป็นเพลงพื้นบ้าน เพลงไทยเดิม เพลงประจำชาติ เป้าหมายคือการสร้างเพลงใหม่ที่ยังคงรักษากลิ่นเดิมเอาไว้ ซึ่งเป็นวิธีที่นักดนตรีใช้สร้างสรรค์เพลงจากทำนองเก่ามาหลายยุคหลายสมัยและหลายชั่วอายุคน
สำหรับรางวัลที่หนึ่ง เป็นเงินสด 100,000 บาท (หนึ่งแสนบาท) พร้อมถ้วยรางวัล รางวัลที่สอง เงินสด 50,000 บาท (ห้าหมื่นบาท) พร้อมถ้วยรางวัล รางวัลที่สาม เงินสด 30,000 บาท (สามหมื่นบาท) พร้อมถ้วยรางวัล ส่วนรางวัลชมเชย 3 รางวัล รางวัลละ 20,000 บาท (สองหมื่นบาท) พร้อมถ้วยรางวัล และรางวัลวงยอดฝีมือเยาวชนดนตรีที่ได้เข้ารอบแสดงสด 20 วง จะได้เงินรางวัลวงละ 15,000 บาท
การจัดโครงการประลองฝีมือดนตรีของเยาวชนครั้งนี้ เพื่อสนองนโยบายของรัฐบาลที่ต้องการผลักดันงานศิลปวัฒนธรรมของชาติด้านดนตรี (ยุทธศาสตร์ซอฟต์พาวเวอร์แห่งชาติ) โดยการสนับสนุนจากสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม ที่สำคัญมากกว่าของ 6 วงสุดท้าย ได้แสดงกับวงไทยซิมโฟนีออร์เคสตราที่เมืองอโยธยาและที่เมืองศรีเทพ
สุกรี เจริญสุข
