ย่อยมาให้แล้ว อ่านง่าย เก็ตไม่ยาก แต่ยังเข้มข้นด้วยข้อมูล
เปิดหน้าแรกได้เลยวันนี้ ศรีเทพ สถาปัตย์–ปฏิมาเมืองมรดกโลก ผลงาน ศิวพงศ์ สีเสียดงาม
เมืองโบราณที่อยู่ในสปอตไลต์ หลังการประกาศขึ้นทะเบียนมรดกโลกทางวัฒนธรรมอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ 19 กันยายน พ.ศ.2566 ที่ผ่านมา
หนังสือเล่มใหม่จาก Silpa Zip ประวัติศาสตร์อ่านง่าย ย่อยเนื้อหาให้เข้าใจอย่างละเอียด มาพร้อมภาพประกอบสีสันทั้งเล่ม
จากเมืองโบราณสถานที่เคยอยู่นอกความสนใจของสังคมไทย และไม่ได้ถูกจัดอยู่ในพัฒนาการอันต่อเนื่องของ ‘ชนชาติไทย’ จนกระทั่งได้รับสถานะมรดกโลกแห่งใหม่
ส่งผลให้คนส่วนใหญ่หันมาให้ความสนใจ ความสำคัญในลักษณะสถานที่ท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์ แต่หากศึกษาเมืองแห่งนี้ในการวิเคราะห์ร่วมกับหลักฐานและมุมมองผ่านงาน ศิลปกรรม จากการค่อยๆ ลัดเลาะ ตั้งข้อสังเกตและขบคิดเกี่ยวกับรายละเอียดของงานศิลปกรรมเมืองศรีเทพ เพื่อเชื่อมโยงกับความสัมพันธ์ทางการเมือง กลุ่มบ้านเมืองรอบข้าง ศาสนาและวัฒนธรรมของเมืองแห่งนี้
หลักฐานส่วนใหญ่ที่ปรากฏในเมืองศรีเทพ อยู่ในรูปแบบประติมากรรมและสถาปัตยกรรมหลากหลายชิ้นที่มีเอกลักษณ์เฉพาะพื้นที่ สะท้อนให้เห็นถึงพลวัต การเปลี่ยนแปลง และความรุ่งเรืองทางวิวัฒนาการและเทคโนโลยีของเมืองแห่งนี้ที่สามารถสร้างรูปแบบศิลปกรรมในเอกลักษณ์ สกุลช่างของตนเอง
สถาปัตยกรรมเมืองศรีเทพ ในช่วงแรกรับกระแสทางวัฒนธรรมจาก 2 แหล่ง คือ วัฒนธรรมเขมรผ่านทางที่ราบสูงโคราชที่มีความเจริญควบคู่กับวัฒนธรรมแบบทวารวดีจากภาคกลาง ตั้งแต่ช่วงพุทธศตวรรษที่ 12-16 อันมีตัวอย่างศาสนสถานสำคัญ เช่น โบราณสถานเขาคลังนอก โบราณสถานเขาคลังใน
โบราณสถานเขาคลังใน ตั้งอยู่ในพื้นที่เมืองชั้นในของเมืองศรีเทพ จากการขุดค้นทางโบราณคดีบริเวณเขาคลังใน แสดงให้เห็นถึงบริเวณนี้มีร่องรอยการอยู่อาศัยมาก่อนหน้านี้ โดยบริเวณโบราณสถานเขาคลังในประกอบด้วยเจดีย์ประธานและอาคารบริวารหลายคลัง ในปัจจุบันหลงเหลือเพียงส่วนฐานเท่านั้น ลักษณะรูปแบบทางศิลปกรรมของโบราณสถานเขาคลังในมีลักษณะทางแผนผัง รูปแบบอาคารในลักษณะเดียวกับโบราณสถาน ณ นาลันทา รัฐพิหาร อินเดีย ในช่วงพุทธศตวรรษที่ 14 จึงมีความเป็นไปได้ว่าเขาคลังใน มีเค้าโครงจากอินเดีย แต่ปรับสร้างขึ้นภายใต้ศิลปกรรมทวารวดี ซึ่งภายในโบราณสถานเขาคลังใน มีศิลปกรรมที่สำคัญอย่างการประดับแถวปูนปั้นรูป ‘คนแคระ’ ในลักษณะท่าแบกเป็นแถวตลอดแนวฐานจนเต็มพื้นที่
ถามว่า ประติมากรรมคนแคระที่ปรากฏภายในฐานของเขาคลังในมีความสำคัญ และได้รับคติความเชื่อมาจากที่ใด
ประติมากรรมคนแคระประดับบริเวณส่วนฐานของโบราณสถานเขาคลังในตามที่ปรากฏ มีลักษณะเป็นบุคคล ‘อ้วนเตี้ย ท้องใหญ่ แขนขาสั้น’ ได้รับรูปแบบและคติความเชื่อมาจากประติมากรรมยักษะในอินเดีย โดยมีเศียรเป็นมนุษย์หรือมีเศียรเป็นสัตว์ต่างๆ รูปลักษณ์ ท่าทางการแบกฐานอาคาร สื่อถึงคติผู้แบกหรือผู้รับรองสิ่งต่างๆ รวมไปถึงคติความเชื่ออื่นๆ เช่น เรื่องการเป็นผู้เฝ้าประตูหรือทวารบาล ที่มักปรากฏอยู่ในองค์ประกอบของงานประติมากรรม สถาปัตยกรรม
อีกรูปแบบของประติมากรรมคนแคระประดับฐานบริเวณโบราณสถานเขาคลังใน คือ การแสดงท่าทางเหาะหรือเต้นรำ มักปรากฏอยู่ในวัฒนธรรมทวารวดี แต่แสดงลักษณะที่แตกต่างออกไป มาจากคติที่เกี่ยวข้องกับเทวดาชั้นต่ำ หรือคนธรรพ์ ซึ่งการปรากฏคนแคระในลักษณะเช่นนี้ หมายถึงการเป็นผู้มาเคารพบูชา หรือแสดงถึงการเป็นผู้รองรับอาคารกับวิญญาณแห่งพื้นดิน
นอกจากนี้ประติมากรรมคนแคระยังสามารถอยู่ในรูปแบบของสัตว์ผสมในศิลปะทวารวดีปรากฏให้เห็นในศิลปะอินเดียและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ในรูปแบบประติมากรรมคนแคระแบกที่มีเศียรเป็นสิงห์ เศียรเป็นวานร และเศียรเป็นโค หรือกระบือ โดยรูปแบบดังกล่าวสามารถนำมาเชื่อมโยงกับคัมภีร์อินเดีย โดยเฉพาะคนแคระที่มีเศียรเป็น ‘โค’ คือ ‘โคนนทิ’ หนึ่งในบริวารของพระศิวะที่ปรากฏอยู่ในคัมภีร์ Kumarasambhava ซึ่งระบุว่า นนทิเป็นผู้เฝ้าประตูพระราชวังของพระศิวะ นับว่าเป็นบุคคลที่มีความสำคัญ ถือกระบองสีทองเฝ้าอยู่หน้าประตู แต่มีเศียรเป็นโค
หลักฐานทางด้านสถาปัตยกรรมและประติมากรรมหลากหลายชิ้นภายในเมืองโบราณศรีเทพ ยังสามารถสะท้อนเอกลักษณ์สกุลช่างเฉพาะ สะท้อนถึงพลวัต การเปลี่ยนแปลง ความรุ่งเรือง รวมถึงการเชื่อมโยงความสัมพันธ์ทางการเมือง กลุ่มบ้านเมืองรอบข้าง ศาสนาและวัฒนธรรมของเมืองแห่งนี้อีกเช่นกัน ว่าแล้ว มาออกเดินทางไปเมืองมรดกโลกแห่งใหม่ ผ่าน 4 บทสำคัญ ประกอบด้วย
บทที่ 1: ศรีเทพ : ชุมชนโบราณศูนย์กลางลุ่มแม่น้ำป่าสัก
บทที่ 2: ศิลปกรรมที่เมืองศรีเทพ
บทที่ 3: สถาปัตยกรรมเมืองศรีเทพ
บทที่ 4: เมืองศรีเทพกับความสัมพันธ์ระหว่างกลุ่มบ้านเมืองต่างๆ ผ่านมุมมองจากงานศิลปกรรม
328 หน้าสุดคุ้ม ตระการตาด้วยการพิมพ์ 4 สียกเล่ม ราคา 420 บาท สั่งซื้อ โทร 02-589-0020 ต่อ 3350-3360
www.matichonbook.com
