เดอะ ลอสต์ ฟอเรสต์
เวียนมาอีกเป็นครั้งที่ 52 สำหรับงานสัปดาห์หนังสือแห่งชาติ
วันที่ 28 มีนาคมถึง 8 เมษายน ที่ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์
งานนี้สำนักพิมพ์มติชนปีนี้เตรียมงานกันแต่ไก่โห่ หลังจากจับสลากได้หมายเลขบูธ J47 ก็เริ่มวางแผน
อยากประกาศคนรู้ว่า “มติชนอยู่ที่นี่” … บูธเลขที่ J47
ในฐานะเป็นหนึ่งในสมาชิกคนชอบอ่าน และเห็นว่าหนังสือที่สำนักพิมพ์มติชนผลิตออกมาแต่ละปีน่าจะมีคนได้อ่าน
เดือนนี้จึงตั้งใจหยิบเอาหนังสือไฮไลต์ของสำนักพิมพ์มติชนมาบอกเล่า
เริ่มต้นด้วยหนังสือ “The Lost Forest ประวัติศาสตร์ (การทำลาย) สิ่งแวดล้อมไทย และสงครามแย่งชิงทรัพยากร”
เขียนโดย วันชัย ตันติวิทยาพิทักษ์ คำนิยมโดย นิ้วกลม
ช่วงต้นเล่ม ผู้เขียนบันทึกว่า “แด่ นิธิ เอียวศรีวงศ์ ปัญญาชนผู้ไม่ยอมจำนนต่อความอยุติธรรมใดๆ”
ทำให้คิดถึงชีวิตของ วันชัย ที่อุทิศเพื่อสิ่งแวดล้อมมาโดยตลอดเช่นกัน
หนังสือเล่มนี้แม้จะบ่งบอกว่าเป็นประวัติศาสตร์ แต่ด้วยลีลาการเขียน และบอกเล่า ทุกหน้าล้วนน่าติดตาม
ภายในเล่มสอดแทรก “ความ” ที่ “คม” ทำให้ต้องนำมาคิด
“การศึกษาประวัติศาสตร์เปรียบเสมือนกำลังยิงธนูให้พุ่งไปข้างหน้าอย่างแม่นยำและไกล”
การเรียนรู้ประวัติศาสตร์ คือ การเหนี่ยวลูกศรไปด้านหลังให้มากที่สุด
เรียนรู้ประวัติศาสตร์มากเท่าไหร่ก็มีแรงส่งธนูให้พุ่งไปข้างหน้าได้แรงและแม่นยำได้มากเท่านั้น
ตอนหนึ่ง วันชัย เล่าถึงการเขียนหนังสือเล่มนี้ว่า
“หนังสือเล่มนี้มิได้อธิบายประวัติศาสตร์สิ่งแวดล้อมไทยครบทุกบริบท ครบทุกเรื่องราว
“ส่วนใหญ่เป็นการหยิบยกแง่มุมที่สนใจ เล่าเรื่องจากประสบการณ์ที่ตะลอนไปตามจังหวัดต่างๆ ที่เกิดปัญหาการทำลายสิ่งแวดล้อม
และสุดท้ายผู้ที่ได้รับเคราะห์ คือ ชาวบ้านในพื้นที่ไม่ค่อยมีปากเสียงใดๆ”
ด้วยเหตุนี้ เนื้อหาในเล่มจึงบอกเล่าเรื่องราวต่างๆ ได้อย่างไหลลื่น เพราะเขียนจากประสบการณ์ที่สั่งสม
นี่น่าจะเป็น หนังสือประวัติศาสตร์สิ่งแวดล้อมของไทยเล่มแรก
เป็นประวัติศาสตร์การทำลายธรรมชาติ ซึ่งเป็นพฤติกรรมที่ไม่พึงปรารถนา
หนังสือเล่มนี้ได้แบ่งออกเป็น 4 หัวข้อใหญ่
เริ่มจาก หัวข้อที่ 1 รุ่งอรุณแห่งการทำลายธรรมชาติ ประกอบด้วยเรื่องราวของ 1.ธรรมชาติในอดีตกับความหลากหลายทางชีวภาพ 2.สัญญาเบาว์ริง สัมปทานป่า จุดเริ่มทำลายป่า
3.ถนน เขื่อน แผนพัฒน์ ปฏิวัติเขียว และความเหลื่อมล้ำ 4.เมื่อสมันสูญพันธุ์กับชะตากรรมสัตว์ป่าไทย 5 ป่าชุมชน คนอยู่กับป่าได้หรือไม่
หัวข้อที่ 2 สงครามแย่งชิงทรัพยากร กล่าวถึงเรื่องราว 1.ล่าสัตว์ป่าทุ่งใหญ่ จุดจบของเผด็จการ 2.จากเขื่อนเชี่ยวหลานถึงเขื่อนน้ำโจน การล่มสลายทางระบบนิเวศ
3.เขื่อนปากมูล สงครามแย่งชิงทรัพยากรของคนท้องถิ่น 4.ปลาบึก แม่น้ำโขง กับการแย่งชิงน้ำระหว่างประเทศ
หัวข้อที่ 3 อุตสาหกรรม มลพิษ และความตายลึกลับ บรรยายถึง 1.ยุคอุตสาหกรรมรุ่งเรืองและหายนะทางสิ่งแวดล้อม 2.“มาบตาพุด” จุดเปลี่ยนการคุ้มครองสิ่งแวดล้อมไทย
3.เผาแทนทาลัม ความตายที่คลิตี้กับเหมืองทองคำ 4.ค่าโง่คลองด่านกับคดีคอร์รัปชั่นครั้งประวัติศาสตร์
และหัวข้อที่ 4 การทำลายสิ่งแวดล้อมยุคใหม่ กล่าวถึง 1.โลกร้อน โลกเดือด และซูเปอร์เอลนีโญ 2.PM2.5 มลพิษทางอากาศขั้นสูงสุด 3.ขีดจำกัดความปลอดภัยของโลก การสูญพันธุ์ใหญ่ครั้งที่ 6 และแอนโทรโปซีน (Anthropocene)
ภายในเล่มมีเนื้อหาครบถ้วน ทั้งที่มาของการทำลายธรรมชาติที่เกิดขึ้นมายาวนาน การแย่งชิงทรัพยากร ปัญหาการเติบโตของระบบอุตสาหกรรม ปัญหาสิ่งแวดล้อม
หนังสือเล่มนี้ถือเป็นหนังสือที่เล่าเรื่องราวการทำลายสิ่งแวดล้อมในยุคต่างๆ ได้อย่างน่าอ่าน
ใครที่ติดตามข่าวสารต่อเนื่องจะพบว่าหัวข้อย่อยในหัวข้อใหญ่ ล้วนเป็นเหตุการณ์ที่คุ้นหูคุ้นตา
หนังสือเล่มนี้รวบรวมเหตุการณ์สำคัญต่างๆ ทางสิ่งแวดล้อมไทยเอาไว้
คนไทยจึงน่าจะได้อ่าน และศึกษาความเป็นมาความเป็นไปอย่างพินิจพิเคราะห์
แม้หลายสิ่งหลายอย่างในอดีตอาจทำให้เราเสียใจ เพราะสิ่งที่สูญเสียไม่มีโอกาสเรียกกลับคืน
แต่การได้ศึกษาประวัติการทำลายสิ่งแวดล้อมแล้วไม่ยอมให้เกิดขึ้นซ้ำซาก น่าจะเป็นประโยชน์ต่ออนาคตของประเทศ
ถ้าทุกคนปรับเปลี่ยนทัศนคติจากทำลายมาเป็นบำรุงรักษา
ถ้าผลลัพธ์ออกมาเช่นนั้น การศึกษาประวัติศาสตร์ ย่อมเป็นประโยชน์ต่อสิ่งแวดล้อมไทย
ถ้าสิ่งแวดล้อมไทยได้รับการอนุรักษ์ ย่อมเป็นประโยชน์ต่อประเทศ และคนไทย
เชื่อว่าผู้เขียน และสำนักพิมพ์มติชน ต้องการเห็นผลจากการอ่านหนังสือเล่มนี้
อ่านแล้ว มองเห็นคุณค่าของสิ่งแวดล้อม และอยากจะรักษาสิ่งแวดล้อมให้อยู่กับเราตลอดไป
สัปดาห์นี้ขอแนะนำหนังสือเล่มนี้เป็นเล่มแรก
ยังมีหนังสืออีกหลายเล่มที่อยากนำเสนอ
นำเสนอไปจนกว่างานสัปดาห์หนังสือแห่งชาติจะมาถึง
นฤตย์ เสกธีระ
