เสนาอำมาตย์อำนาจมหาดไทย ‘จินตนาการร่วม ระบบราชการไทย’

เสนาอำมาตย์อำนาจมหาดไทย ‘จินตนาการร่วม ระบบราชการไทย’

เสนาอำมาตย์ อำนาจมหาดไทย ผลงาน ภูวดล ศรีวิไล ตีพิมพ์หมาดๆ โดย ‘สำนักพิมพ์มติชน’

ปรากฏชื่อ กษิดิศ อนันทนาธร นั่งบรรณาธิการ พร้อมคำนิยมของ ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.อรรถจักร์ สัตยานุรักษ์ การันตีคุณภาพล้นเล่ม

พาผู้อ่านไปศึกษาเรื่องราวของข้าราชการนักปกครอง ‘มหาดไทย’ กระทรวงที่มีอิทธิพลและมีปฏิสัมพันธ์กับผู้คนในสังคมมากที่สุด เพื่อชี้ให้เห็นถึงพลังของ ‘จินตนาการร่วม’ (Collective Imagination) ที่มีเพื่อเป้าหมายสูงสุด คือ การดำรงไว้ซึ่ง ‘รัฏฐานุภาพ’ คือ อานุภาพของรัฐ

ภูวดล ศรีวิไล เอื้อนเอ่ยผ่านตัวอักษรในคำนำที่ระบุว่าเขียนขึ้นท่ามกลางฝนพรำในภาคใต้ เมื่อสิงหาคม 2567

ความว่า

‘หนังสือเล่มนี้ปรับปรุงมาจากวิทยานิพนธ์เรื่อง การเปลี่ยนแปลงทางความคิดและการปฏิบัติการของข้าราชการนักปกครอง พ.ศ.2516-2540 ซึ่งเริ่มต้นมาจากความพยายามทำความเข้าใจการเปลี่ยนแปลงของความคิดและจินตนาการเกี่ยวกับการปกครอง

แรงบันดาลใจอันหนึ่งมาจากคำกล่าวของใครสักคนที่เคยบอกว่าคนรุ่นผู้เขียนที่เกิดในช่วงทศวรรษ 2530 คงไม่พบกับการรัฐประหารในสังคมไทยอีกแล้ว (ในขณะนั้นการรัฐประหารเกิดขึ้นครั้งสุดท้ายใน พ.ศ.2534) อาจจะเป็นเพราะความสงบอย่างที่เขารู้สึก และการขยายตัวของเศรษฐกิจที่ทำให้รู้สึกว่า สังคมไทยกำลังเดินมาในทิศทางที่ถูกต้องแล้ว

อย่างไรก็ดี พวกเราคงทราบแล้วว่าคำกล่าวนั้นผิด พวกเราเผชิญกับการรัฐประหารหลายต่อหลายครั้ง (ทั้งอย่างที่เป็นทางการและไม่เป็นทางการ) ท่ามกลางความผันผวนทางการเมืองและเศรษฐกิจตลอดหลายสิบปี นำมาซึ่งความขัดแย้งทางการเมืองและความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจที่หยั่งรากลึก โดยที่ทางออกของปัญหาดังกล่าวดูเหมือนว่าจะอยู่ไกลเกินคว้าได้

ภายใต้ความรู้สึกดังกล่าว ผู้เขียนจึงพยายามทดลองตั้งคำถามเกี่ยวกับการปกครองและความหมายของการอยู่ร่วมกันในสังคม นำไปสู่การศึกษาข้าราชการในกระทรวงมหาดไทยซึ่งเป็นหนึ่งในกลุ่มคนที่ใกล้ชิดกับการปกครองที่สุดกลุ่มหนึ่ง

เพราะการก่อตั้งกระทรวงมหาดไทยนับตั้งแต่การปฏิรูประบบบริหารราชการแผ่นดิน ได้มัดรวมพวกเราให้อยู่ในชุดการปกครองเดียวกันอย่างที่ไม่มีใครหลีกเลี่ยงได้ ภายใต้การอยู่ร่วมกันระหว่างผู้ที่ปกครองกับผู้อยู่ใต้ปกครองนั้นเป็นอย่างไรก็คงมีผู้ศึกษาไว้มากแล้ว แต่ความหมายของการปกครอง รวมไปถึงการที่พวกเราแต่ละกลุ่มในสังคมจินตนาการภาพของการปกครองอย่างไร และนำไปสู่อะไร จึงกลายเป็นคำถามสำคัญของผู้เขียน

งานเขียนชิ้นนี้เป็นการพยายามหาคำตอบดังกล่าว ถึงแม้ว่าคงไม่ใช่คำตอบที่สมบูรณ์แบบ และเรียนตามตรงว่า ผู้เขียนก็คิดว่ายังไกลจากเป้าหมายดังกล่าว

อย่างไรก็ตาม ข้อค้นพบสำคัญประการหนึ่งจากการศึกษานี้ทำให้เห็นถึงความเปลี่ยนแปลงของจินตนาการการปกครองอันมาจากความเปลี่ยนแปลงนานัปการในสังคม ซึ่งไม่มีใครกำหนดหรือผูกขาดความหมายแต่เพียงผู้เดียวได้ การปรับตัว และเปลี่ยนบทบาท

รวมถึงการปฏิบัติการของข้าราชการที่ทำหน้าที่ในการปกครอง สะท้อนให้เห็นถึงวิธีคิดและศักยภาพของคนกลุ่มหนึ่งในการปรับตัวและเปลี่ยนแปลงภายใต้ชุดจินตนาการและเป้าหมายในการปกครองที่แตกต่างกันในแต่ละช่วงเวลา สะท้อนให้เห็นถึงปัจจัยและผู้เล่นหลากหลายกลุ่มที่พยายามเข้ามามีส่วนกำหนดความหมายของการปกครอง โดยผู้เขียนหวังว่าเรื่องนี้จะเป็นการชักชวนให้เกิดการคิดถึงคำถามในประเด็นนี้มากขึ้น จนอาจช่วยนำไปสู่คำตอบและหนทางในการอยู่ร่วมกันในสังคมที่ประกอบไปด้วยความฝันของทุกๆ คน

สุดท้ายนี้ผู้เขียนเชื่อมาตลอดว่าความรู้ทางประวัติศาสตร์หรือความรู้จากสาขาใดก็ตามเป็นเพียงการยื่น ข้อมูล ให้ผู้คนในสังคมตัดสินใจเท่านั้น งานเขียนชิ้นนี้หรือชิ้นอื่นใดไม่ใช่ประกาศิตจากพระเจ้าที่จะผิดไม่ได้ และปราศจากความมุ่งหมายให้ผู้อ่านเชื่อโดยไม่คิดใคร่ครวญหรือไม่ตั้งคำถามอย่างสิ้นเชิง’

ขณะที่ ศาสตราจารย์เกียรติคุณ ดร.อรรถจักร์ สัตยานุรักษ์ อธิบายไว้ในตอนหนึ่งของ ‘คำนิยม’ ว่าระบบราชการของสังคมไทยมีอำนาจและบทบาทในการจรรโลงรัฐและสังคมมาโดยตลอดนับตั้งแต่การเกิดขึ้นของรัฐสมัยใหม่ที่เรียกกันว่ารัฐสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาจนถึงปัจจุบัน

อำนาจที่จรรโลงสังคมอย่างต่อเนื่องและยาวนานนี้เองทำให้นักวิชาการเรียกรัฐไทยว่าเป็นรัฐระบบราชการ (หรือรัฐอำมาตยาธิปไตยในช่วงหลัง) ด้วยเหตุนี้จึงมีการศึกษาเกี่ยวกับระบบราชการและรัฐระบบราชการในแง่มุมต่างๆ จำนวนไม่น้อย

อย่างไรก็ตาม การทำความเข้าใจระบบราชการโดยเฉพาะในด้านศักยภาพและความสามารถที่ทำให้ระบบราชการดำรงอำนาจอยู่เหนือสังคมมาเนิ่นนานยังคงเป็นเรื่องที่สำคัญและต้องการการศึกษาที่ลงลึกมากขึ้นกว่าที่ผ่านมา เพื่อที่จะทำให้สังคมเข้าใจพลังของระบบราชการได้ชัดเจนมากขึ้น

หนังสือเรื่องเสนาอำมาตย์ อำนาจมหาดไทยเล่มนี้พยายามเพิ่มเติมความรู้ในการทำความเข้าใจระบบราชการให้ลุ่มลึกขึ้นโดยเลือกข้าราชการนักปกครองของกระทรวงมหาดไทย ซึ่งเป็นกระทรวงที่มีอิทธิพลและมีปฏิสัมพันธ์กับผู้คนในสังคมมากที่สุด เป็นหลักของการศึกษา และได้ศึกษาจนทำให้เห็นถึงพลังของ จินตนาการร่วม อย่างน่าสนใจ

การศึกษาเช่นนี้ทำให้น่าไปพิจารณาการทำงานราชการของกระทรวงอื่นๆ ต่อไปได้อีกอย่างกว้างขวาง

รอจ้องบนแผง หรือสั่งซื้อได้แล้ววันนี้ พร้อมเปิดอ่านทีละบท ทีละบรรทัดที่อัดแน่นด้วยเนื้อหาเข้มข้น 6 บท อาทิ การเปลี่ยนแปลงทางความคิดและการปฏิบัติการของข้าราชการนักปกครอง, ‘นายและผู้ปกครอง’ : ข้าราชการนักปกครองก่อน 14 ตุลาฯ, “ผู้รับใช้และบริการประชาชน” : ข้าราชการนักปกครองหลัง 14 ตุลาฯ, ผู้นำในการสร้างความมั่นคงและการพัฒนา”: ข้าราชการนักปกครองภายใต้ประชาธิปไตยครึ่งใบ เป็นต้น

///////////////////

สั่งซื้อหนังสือและติดตามทุกช่องทางของสำนักพิมพ์มติชนได้ที่

Line : @matichonbook

Youtube : @MatichonBooks

Tiktok : @matichonbook

Twitter : @matichonbooks

Facebook : Matichon book-สำนักพิมพ์มติชน

Instagram : matichonbook

โทร 0-2589-0020 ต่อ 3350-3360