ผู้ป่วยจำนวนหนึ่งมีอาการซึมเศร้าหลังการสูญเสียคนที่รักและในจำนวนนี้มีไม่น้อยที่รุนแรงขึ้นจนกลายเป็นโรคซึมเศร้าซึ่งต้องรักษาด้วยยา คุณสุภาพสตรีท่านหนึ่งมาพบอย่างสม่ำเสมอแต่ครั้งนี้แอบกระซิบว่าอาการดีขึ้นมากแล้วจึงหยุดยาเองไปช่วงหนึ่ง คุณสุภาพสตรีท่านนี้มีอาการซึมเศร้าหลังลูกชายเสียชีวิตกะทันหัน เธอมีอาการของโรคซึมเศร้าตั้งแต่ยังไม่ทำบุญร้อยวันด้วยซ้ำแต่อาการเหล่านี้ดีขึ้นมากหลังรับประทานยา จนมาครั้งนี้อาการก็ดูจะกำเริบโดยไม่รู้ตัว
“ป้าหายดีแล้วค่ะแต่พอมานั่งคิดๆ ดู ที่จริงลูกสาวก็ดูแลป้าดีแต่มันก็ไม่เหมือนลูกชายนะ เขาเป็นความหวังของป้า ก่อนเขาตายเขายังบอกเลยว่าไม่อยากให้แม่เสียใจ ป้าก็อดทนไม่เสียใจมานานจนตอนนี้พอมานั่งคิดก็เลยเสียใจอีกรอบ รู้สึกอยากตายตามเขาไป”
ลูกสาวซึ่งมาด้วยกันก็หน้าเสียเลยค่ะ หลังเธอออกไป ทีนี้ลูกสาวก็ร้องไห้บ้าง
“ดิฉันก็ดูแลแม่แทนพี่ชายอย่างดีมาตลอดแต่ช่วงหลังแม่กลับมาพูดถึงพี่ชายบ่อยๆ แล้วก็ร้องไห้บอกว่าอยากตายตาม ดิฉันก็ไม่รู้จะดูแลดีกว่านี้ยังไงแล้ว ยังไงก็คงแทนที่พี่ชายไม่ได้”
“คุณดูแลคุณแม่ได้ดีมากแล้วค่ะ หมอเห็นมาตลอดปีกว่าที่คุณพาคุณแม่มา คุณแม่ก็เล่าเรื่องคุณให้ฟังตลอด ที่คุณแม่ดูเปลี่ยนไปช่วงหลังไม่ใช่เพราะคุณดูแลไม่ดีนะคะ เป็นเพราะโรคซึมเศร้ากำเริบค่ะ กินยาเหมือนเดิมเดี๋ยวก็ดีขึ้น”
ลูกสาวก็ดูเหมือนยังไม่ค่อยเข้าใจค่ะ เธอเชื่อว่าเพราะแม่ยังเศร้าที่สูญเสียพี่ชายจึงมีอาการเช่นนี้มากกว่าจากโรคเพราะยังดูพูดคุยได้ กินข้าวได้ ไม่เหมือนช่วงแรกที่กินไม่ได้นอนไม่หลับ ที่จริงแล้วอาการของโรคซึมเศร้ามีหลายรูปแบบ ถ้าหนักมากๆ ก็อาจจะรบกวนการกินการนอนแต่หลายครั้งก็ออกมาในรูปความรู้สึกผิดต่อผู้ตายจนอยากตายตามกันไปก็มี
การสูญเสียในแอนิเมชั่น “The Dragon Dentist” ที่เพิ่งฉายตอนพิเศษทาง NHK ไปเมื่อเดือนกุมภาพันธ์ที่ผ่านมาให้มุมมองต่อความตายได้น่าสนใจค่ะ คำถามตั้งต้นคือ “ถ้าเรารู้ว่าจะต้องตายอย่างไร เมื่อไหร่ เราจะเลือกมีชีวิตอยู่อย่างไรจนกว่าจะถึงวันนั้น” ในเรื่องมีคนอยู่ราว 3 ประเภทที่ตอบคำถามเดียวกันด้วยคนละคำตอบค่ะ ย้อนกลับไปกล่าวถึงเนื้อเรื่องหมอฟันของมังกรสักนิด ในโลกยุคที่มีสงครามหน้าตาคล้ายสงครามโลกครั้งที่ 1 ประเทศมังกรมีอาวุธไร้พ่ายคือมังกรยักษ์ที่ตัวใหญ่ขนาดเรือบรรทุกเครื่องบิน มังกรบินไปทุกที่และมีพลังล้นเหลือแต่จุดอ่อนเพียงอย่างเดียวคือฟันซึ่งเป็นศูนย์รวมพลังทั้งหมด หมอฟันมังกรคือคนที่เคยเสียชีวิตแล้วครั้งหนึ่งแต่ได้ชีวิตกลับคืนมาใหม่โดยจะผุดขึ้นมาจากฟันมังกร “โนโนโกะ” เด็กสาวหมอฟันมังกรพบ “เบลล์” ทหารหนุ่มฝ่ายศัตรูจากฟันมังกรจึงชักชวนให้มาเป็นหมอฟันมังกรด้วยกัน
หมอฟันมังกรทุกคนจะได้เห็นภาพวันตายในอนาคตของตัวเองอยู่เสมอทำให้ใช้ชีวิตที่เหลืออยู่เหมือนเป็นกำไรหลังจากเคยตายมาแล้วครั้งหนึ่ง ดังนั้นคนประเภทแรกคือ “ปลง” และเลือกยอมรับความตายโดยสุจริตใจ กลุ่มนี้เป็นหมอฟันมังกรที่มีความสุข ประเภทที่สองเหมือนเบลล์ซึ่งเป็นคนเดียวที่มองไม่เห็นวันตายของตัวเอง เขา “ไม่อยากปลง” แบบคนอื่นและคิดว่าทำไมคนอื่นต้องมองว่าความตายเป็นเรื่องธรรมดาทั้งที่ควรเป็นเรื่องน่ากลัวทำให้เราต้องหลีกหนีความตายต่างหาก ประเภทสุดท้ายคือ “ไม่ยอมปลง” หนึ่งในหมอฟันมังกรที่สูญเสียคนรักไปเมื่อ 15 ปีก่อน เธอคิดว่าชีวิตที่เหลืออยู่โดยไม่มีคนรักก็ไม่ต่างจากตายทั้งเป็น ดังนั้น เธอจะไม่ยอมมีชีวิตแบบปลงตกไปวันๆ เพื่อรอวันตายตามที่มังกรทำนาย เธอเลือกเปลี่ยนตัวเองเป็นสัตว์ร้ายหันมาทำลายมังกรเสียแทน
จะเห็นว่าความตายไม่ได้ทำให้เศร้าเสมอไป กลุ่มที่ปลงตกและรู้วันตายของตัวเองสามารถมีความสุขในทุกวันที่ยังมีชีวิตอยู่ได้ กลุ่มไม่ยอมรับการปลงก็มีความสุขจากพลังชีวิตที่ใช้หนีความตาย และกลุ่มที่ไม่ยอมปลงก็มีความสุขกับการแสวงหาทางเลือกอื่นแม้ว่าจะเป็นทางที่ทำให้ทุกข์สาหัสก็ตาม ในภาพของโลกปัจจุบันก็จะเห็นกลุ่มแรกคือคนที่เข้าวัด กลุ่มที่สองคือขยันดูแลสุขภาพเพื่อไม่ให้เจ็บป่วย และกลุ่มสุดท้ายคือดื่มเหล้าหนีความจริงไปวันๆ และไม่รักษาสุขภาพเลย
สาเหตุของความเศร้าอาจไม่สำคัญเท่าการจัดการตัวเองเมื่อเศร้าค่ะ การแท้งบุตรเป็นอีกหนึ่งเหตุการณ์ที่ร้ายแรงมากสำหรับผู้หญิง หลายคนมีอาการซึมเศร้าหรือโรคซึมเศร้าตามมาแต่ที่น่าสนใจคือไม่น้อยเลยที่ในแวบแรกหลังแท้งกลับรู้สึกโล่งใจ เช่น หญิงที่ตั้งครรภ์ตอนไม่พร้อมหรือหญิงที่ตัดสินใจหยุดการตั้งครรภ์ด้วยเหตุผลด้านสุขภาพจากความตั้งใจของตัวเอง กลุ่มนี้มักไม่มีปัญหาซึมเศร้าตามมา อย่างไรก็ตาม เมื่อเวลาผ่านไปสังคมก็ทำให้ความคิดเราเปลี่ยนจึงมีทั้งคนปลง ไม่อยากปลง และไม่ยอมปลง กระบวนการทางจิตใจเหล่านี้ต่างหากที่จะนำมาซึ่งความสุขหรือทุกข์หลังการสูญเสีย ไม่ใช่ตัวการสูญเสียเอง
ไม่มีข้อสรุปว่าถ้าไม่อยากเศร้าแล้วเราควรเลือกปลงหรือไม่ปลงดี แต่ละคนคงเหมาะไม่เหมือนกันค่ะ ที่แน่ๆ คือถ้าชีวิตตัวเองแย่ลง ชีวิตคนรอบข้างก็แย่ลงอย่างกรณีคุณสุภาพสตรีกับลูกสาวก็ควรจะแวะมาพบจิตแพทย์เพื่อให้ช่วยดูแลจิตใจค่ะ
