คนจนขอไม่มาก
อยากมั่นคงทางปากท้อง
ของขวัญปีนี้ ‘มีรัฐธรรมนูญใหม่’
ก้าวพ้นปีเก่า แม้อยากเปลี่ยนวลีใหม่ใจจะขาด
จนสิทธิ จนโอกาส จนอำนาจ และถูกทำให้จน ยังเป็นคำขวัญที่ยังคงเดิมมา 30 ปี
ไม่นานมานี้ สมัชชาคนจน พร้อมใจนัดหมายเครือข่ายภาคประชาสังคมจากทั่วทุกสารทิศ เดินทางมาเปิด ตลาดบ้านป่า กางปัญหาข้างแผงผัก จับไมค์ตัดพ้อถึงอนาคตที่อยากรู้ว่า อีกไกลแค่ไหนถึงจะใกล้ ในเวที เบิกฟ้ารัฐธรรมนูญใหม่ ตอน คนจนเขียนรัฐธรรมนูญ เมื่อ 23-24 ธันวาคมที่พ้นมา
พืช ผักตามฤดูกาล นานาสินค้า อาหารพื้นบ้านหาทานได้ยาก เดินทางจากเทือกสวนไร่นา สู่มหานคร ลานคนเมือง ชนชั้นกลาง นักศึกษา นักท่องเที่ยวต่างชาติแวะเวียนมาเลือกซื้อหา ผลิตผล ที่แลกมาด้วยหยาดน้ำตาราคาสูงลิบ
หาก ผัก ผลไม้ ส่งเสียงได้ มันคงปริปากเรียกร้องความปลอดสาร
หาก ชาวบ้าน พูดแล้วถูกฟัง ไทยคงมีความมั่นคงทางปากท้อง
ในขณะที่ความเป็นจริง แหล่งผลิตอาหารเลี้ยงคนในเมืองใหญ่ กำลังเบียดขับให้คนพ้นจากผืนดินบรรพบุรุษที่อยู่มาชั่วอายุ ด้วยผลกระทบจากโครงการพัฒนาที่ไม่เคยพ่วงคำว่า ชาวบ้าน การตัดสินใจผ่านกระบวนการที่ไม่เป็นมิตรต่อสิ่งมีชีวิตที่อยู่มาก่อนประกาศ หนักหนาสาหัสและ ดูเหมือนแก้ไม่มีวันจบ
เสียงอันเป็นมติเอกฉันท์ในความรู้สึก คนจน คือมีแต่จะจนลงๆ หากยังไม่ลบล้างผลพวงเก่าที่ตามเป็นเงากฎหมายสูงสุด จนถูกกล่าวขานในนาม รัฐธรรมนูญโจร ริบสิทธิอันพึงมีของชาวบ้านให้หายไปทีละข้อๆ
ลิ้มรสชาติผู้ถูกรังแก
ปมเหมืองแร่ทองคำ มีภาคต่อ
ลองมาลิ้มรสผักพื้นบ้าน รสชาติที่รัฐบาลไล่ โดนรังแกเป็นอย่างไร คำที่พิธีกรออกปากเชิญชวนคนเมือง ดูท่าจะจริง เพราะทุกร้านรวงในตลาดบ้านป่า ล้วนเป็นผู้ได้รับผลกระทบจากโครงการพัฒนาทั้งสิ้น
รจนา กองแสน สมาชิกกลุ่มฅนรักษ์บ้านเกิด 6 หมู่บ้าน ต.เขาหลวง อ.วังสะพุง จ.เลย ต่อสู้เรื่องเหมืองแร่ทองคำ นอกจากการระเบิดภูเขา ถึงใต้บาดาลเพื่อเอาสินแร่มาถลุง ทั้งฝุ่นคลุ้ง แหล่งน้ำยังปนเปื้อนสารพิษ เพราะบ่อเก็บกากแร่สร้างทับตาน้ำผุดบนภูเขา ไหลลงมาในพื้นที่ไร่นาของชาวบ้าน
นับตั้งแต่ปี 2549 ทำทุกวิถีทาง จนชาวบ้านถูกฟ้องกว่า 200 คดี
ที่ผ่านมากระทบหนักมาก โดยเฉพาะสุขภาพ และความขัดแย้งของคนในชุมชน
โอ้โห ข้าวกินไม่ได้ สัตว์น้ำก็กินไม่ได้ ยิ่งกว่านั้นคือสังคมแตกแยก จากที่ชุมชนเราเคยเป็นพี่น้องกัน ก็ทะเลาะกันด้วยความที่เหมืองบอกแค่ว่า จะทำให้ชาวบ้านมีงานทำ แต่ไม่ได้บอกว่าการที่เอาไซยาไนด์เข้ามา มันกระทบขนาดไหน ชาวบ้านก็เชื่อ เพราะคนในชนบทต้องการงานทำอยู่แล้ว
การเอาสินแร่ขึ้นมา มันปนเปื้อนทั้งแคดเมียม แมงกานีส ปรอท สารพิษทั้งนั้นทำให้ชาวบ้านเจ็บป่วย กล้ามเนื้ออ่อนแรง ในที่สุดก็ตายเป็นโรคมะเร็ง คล้ายๆ โรคมินามาตะ อยู่ที่ญี่ปุ่น รจนาเล่าความปวดใจ
แม้จะสู้จนปิดเหมืองได้สำเร็จ ในปี 2556 รวมตัวกันฟ้องจนศาลพิพากษาในปี 2561 ให้ชาวบ้านได้มีส่วนร่วมในแผนฟื้นฟูทุกขั้นตอน เกือบจะจบแฮปปี้เอนดิ้ง ทว่า 3 เดือนต่อมา บริษัทก็ออกลูกล้มละลาย
ยังมีภาคต่อ เหมือนกับเราเริ่มสู้ใหม่ ตอนนี้เข้าสู่กระบวนการฟื้นฟูแล้ว แต่ยังไม่ได้รับการเยียวยา เรื่องถูกแช่แข็ง
เพื่อไม่ให้ผลกระทบเกิดกับชาวบ้านที่อื่น รจนาขอเลยว่า รัฐธรรมนูญต้องเขียนใหม่ โดยชาวบ้านมีส่วนร่วมตั้งแต่แรก เพราะพื้นที่ราบ ภูเขา ทะเล มีปัญหาไม่เหมือนกัน จึงไม่ควรเขียนนิยามข้อเดียวแบบครอบจักรวาล
ไรเดอร์-พี่วินขอร้อง
แก้รธน.คุ้มครองคนทำงาน
คืนเสรีภาพที่ถูกจองจำ
คนจนอยากเขียนรัฐธรรมนูญใหม่ เป็นเวทีปราศรัย ที่สะท้อนความต้องการของคนทำงานจากหลากหลายอาชีพ ได้เก็ทถึงความรู้สึก
สุภาภรณ์ พันธ์ประสิทธิ์ ตัวแทนเครือข่ายแรงงานนอกระบบ (ไรเดอร์) ทนทำงานในสภาพอากาศที่ย่ำแย่ ท่ามกลางฝุ่นควัน ยังต้องทนกับค่ารอบและออเดอร์ที่ลดลงเรื่อยๆ
ถูกหลอกให้เรียกว่า ทำงานอิสระ ทั้งที่อยู่ใต้ระเบียบมากมาย
มีแต่พวกเรากันเองช่วยเหลือพี่น้องที่บาดเจ็บ ป่วย เสียชีวิต คนทำมาหาเช้ากินค่ำไม่มีปัญญาที่จะเยียวยาพี่น้องเราได้ตลอด ทั้งที่เราทำกำไรมหาศาลให้บริษัท แต่ไม่เคยนำมาดูแล
มันถึงเวลาแล้วที่บริษัทแพลตฟอร์มจะต้องดูแลพวกเรา เราควรมีประกันสังคม มีแพลตฟอร์มกลาง มีกองทุนกองทดแทน ที่ต้องรับผิดชอบเมื่อเราเกิดอุบัติเหตุหรือเจ็บป่วย
ในฐานะไรเดอร์ ยังขอแสดงความเห็นใจ พี่น้องชาวนาชาวไร่ ที่ลำบากมากจากราคาผลผลิตตกต่ำ
ที่ว่าจะทำให้คนไทยมีกิน มีใช้ มีเกียรติ มีศักดิ์ศรี ตอนนี้มีแต่หนี้
มันถึงเวลาแล้วที่เราจะร่วมกันเขียนรัฐธรรมนูญฉบับประชาชน ขอเรียกร้องต่อรัฐบาล
สุภาภรณ์ยังขอเรียกร้องต่อนายกฯ ปล่อยนักโทษการเมืองทุกคน คืนพ่อให้ลูก คืนลูกให้พ่อแม่ คืนเสรีภาพที่ถูกจองจำ
ต่อเนื่องกับ ตัวแทนสมาพันธ์แรงงานนอกระบบ (ประเทศไทย) ที่พร้อมกับ ผู้ขับขี่จักรยานยนตร์รับจ้าง (วินมอเตอร์ไซค์) แถลงเรียกร้องให้รัฐบาล 1.เปิดทางเขียนรัฐธรรมนูญใหม่ 2.เลือกตั้ง ส.ส.ร.และจัดเวทีรับฟังความเห็นจากทุกกลุ่ม 3.เนื้อหาต้องประกันการมีงานทำ คุ้มครองค่าแรงเป็นธรรม และเข้าถึงประกันสังคม 4.ต้องส่งเสริมทั้งแรงงานในและนอกระบบ ในการจัดตั้งกลุ่มองค์กร ตามอนุสัญญาระหว่างประเทศ ในการคุ้มครองแรงงาน รวมถึงผู้ค้าหาบเร่ ขนส่งด้วย
แก้ท่วมไม่ได้ หยุดสร้างเขื่อนใหม่
ยื่นคำขาด ก่อนทรัพยกรร่อแร่
ต้องได้แก้ทั้งฉบับ
ในมุมประเด็นเขื่อน เรียกได้ว่ามาจากหลายพื้นที่
รัฐไม่มั่นคง ถ้าประชาชนไม่มั่นคง สมปอง เวียงจันทร์ ตัวแทนเครือข่ายเขื่อน (ที่สร้างแล้ว) ไม่ขอหยุดสู้ ในประเด็นเขื่อนปากมูล ใน จ.อุบลราชธานี ทำทั้งชุมนุม และเรียนกฎหมาย
นายกฯ ทุกสมัย ไม่เคยถามประชาชนเลย การจัดการน้ำที่ผ่านมาล้มเหลว ยังจะสร้างเขื่อนใหม่ ไม่เห็นด้วย ถ้าไม่แก้ปัญหาเขื่อนเก่า
อย่าลืมว่า บ้าน นา ที่ทำมาหากิน ของเราอยู่ตรงนั้น คุณอยู่กรุงเทพฯ จะไปวางแผนให้ได้อย่างไร ต้องให้เราจัดการชีวิตตัวเองได้ จะทำให้คนไทยมีความมั่นคงทางอาหาร ความเป็นอยู่ ที่อยู่อาศัย รัฐไม่ควรมากำหนดความเป็นเจ้าของขนาดนั้น เพราะบางคนกลายเป็น ไม่มีที่อยู่ คุณยายสมปองชี้
อยากให้รัฐธรรมนูญแบบฉบับปี 2540 ได้ฟื้นคืนอีกครั้ง พร้อมออกปากวอน เขื่อนเก่ายังไม่แก้ อย่าสร้างเขื่อนใหม่ เขื่อนสานะคาม ที่อยู่ใกล้ๆ ลาว ปัญหากำลังรุมเร้า
สำหรับ วัชรี จันทร์ช่วง หรือ ตัวแทนเครือข่ายเขื่อน (ที่ยังไม่สร้าง) อยากบอกว่า รัฐไม่ต้องยุ่ง ในเรื่องทรัพยากรในพื้นที่
ที่ชุมพร น้ำท่วม คุณแก้ปัญหาไม่ได้ แต่ดันบอกว่าอยากสร้างเขื่อน เขื่อนไม่ใช่ทางออก ดูอย่างเขื่อนปากมูล สร้างมากี่สิบปีไม่ได้แก้ไขปัญหาให้พี่น้องได้เลย เราต้องการให้ยกเลิก สร้างเขื่อนท่าแซะ ก็ยังเบิกงบมาสร้าง
วัชรีขอพื้นที่ระบาย เป็นห่วงทรัพยากรในไทย แทบจะไม่หลงเหลือพื้นที่ป่าอยู่แล้ว
ด้าน อุทุมพร กำมะลวน ตัวแทนเครือข่ายป่าไม้ ท่าเคย จ.สุราษฎร์ธานี กล่าวถึงการใช้พื้นที่ป่า เพื่อเอื้อนายทุนในการขายคาร์บอนเครดิต ทั้งที่ชาวบ้านมั่นใจว่าดูแลทรัพยากรได้ดีกว่า
เราใช้ชีวิตอยู่กับป่า ดูแลป่ามาตลอด แต่เพราะรัฐเห็นโอกาส เห็นเม็ดเงิน ต่อไปถ้าเราไม่แก้รัฐธรรมนูญทั้งฉบับ เราจะไม่มีส่วนร่วม ป่าจะสูญหาย ทรัพยากรต่างๆ จะหมดไป อุทุมพรย้ำอีกเสียง
แรงงาน โวยขึ้นค่าแรงล่ม
ปมสิทธิยังล้าหลัง ต้องแก้ที่ต้นตอ
ในมุมของตัวแทนเครือข่ายแรงงาน อัศวิน กลิ่นเทพเกษร รัฐธรรมนูญใหม่ จะต้องบรรจุในเรื่องของสิทธิแรงงานเข้าไปเหมือนปี 2540 ซึ่งมี 2 ข้อที่ชัดเจน คือสิทธิในการรวมตัว จัดตั้งสหภาพแรงงาน และได้รับค่าจ้างที่เป็นธรรมด้วย
กระทั่ง มีรัฐธรรมนูญฉบับนี้ ก็ถูกตัดทิ้งเกลี้ยง! ดังนั้น ต้องเขียนให้ชัดเลย รวมถึงแรงงานไทยในต่างประเทศ ก็ควรได้รับความคุ้มครองด้วย เพราะมีโอกาสที่จะถูกกดขี่
แรงงานไทย 35 ล้านคน จ่ายภาษีให้ท่าน แต่ไม่มีความมั่นคง ทุกวันนี้กำลังคุยกันเรื่องปรับค่าจ้างเป็น 400 บาท แต่ก็หนีประชุมกันอุตลุด กลัวการขึ้นค่าแรงที่สุด สงสารนายทุน ประทานโทษแล้วพวกเราล่ะ?
ค่าแรงที่เป็นธรรม จะกระตุ้นเศรษฐกิจได้สูงสุด เป็นเหตุผลที่สิทธิแรงงานต้องถูกเขียนในรัฐธรรมนูญ ถ้าประชาชนมั่นคง เสถียรภาพรัฐบาลจะยั่งยืน ประเทศจะไปต่อได้ รัฐธรรมนูญต้องรับรองสิทธิแรงงาน อัศวินทิ้งท้าย
สำหรับ ณัฐวุฒิ กรมภักดี ตัวแทนขบวนการประชาธิปไตยอีสาน ไม่ขออะไรมาก
ใช้คำที่เข้าใจง่าย อย่าใส่เรื่องที่เข้าใจยากๆ เข้าไป ให้ประชาชนรู้สึกว่า อย่าไปยุ่งเลยดีกว่า
ที่สำคัญต้องเลือกตั้งคนที่จะเข้าไปเขียนเอง เพื่อไม่ให้มีทหารมาปฏิวัติอีก
การเขียนใหม่ คือการวางโครงสร้างบ้านหลังนี้ ถ้าเราไม่วางเอง ก็จะมีวิศกรที่เป็นทหาร ชนชั้นนำ อำนาจนิยม มาวางโครงสร้างให้เราอยู่ โดยที่เราออกแบบไม่ได้
ณัฐวุฒิอยากชวนทำความเข้าใจ ว่ารัฐธรรมนูญไม่ใช่เรื่องไกลตัว ที่เราต้องจ่ายค่าเทอมแพงๆ ไม่มีที่อยู่เป็นหลักแหล่ง รัฐธรรมนูญมีส่วนทั้งสิ้น
คนใต้ ขอของขวัญให้คนทุกภาค
ฟากประชาสังคม ขอไม่ยาก ทำที่พูดไว้ให้ได้ก็พอ
ล่าสุดเขาแจกเงินหมื่น บางบ้านได้ทั้งหลัง บางบ้านไม่ได้เลยสักคน ไม่รู้เอามาตรฐานอะไรมาวัด
ชาวบ้านก็ยินดีมีความสุข แต่แค่ไม่กี่วัน 1-2 วันเงินก็หมดแล้ว เป็นหนี้เป็นสินก็ไปจ่าย แต่ก็ทำให้ชาวบ้านทะเลาะกัน เพราะไม่ได้ทุกคน คือเสียงของ นุชนารถ แท่นทอง ตัวแทนเครือข่ายสลัม 4 ภาค ในเวทีไฮไลต์ เบิกฟ้ารัฐธรรมนูญใหม่ ตอน คนจนเขียนรัฐธรรมนูญ
สะท้อนคนจนเมือง ที่ต้องคอยรับการสงเคราะห์จากรัฐ ทั้งที่เป็นแรงงานสำคัญ แต่ไม่ถูกดูแล หรือแม้แต่เขียนใส่ไว้ในรัฐธรรมนูญ
เห็นความเหลื่อมล้ำทุกด้าน มีคนถูกดำเนินคดีทางการเมืองมากเป็นปรากฏการณ์ เป็นประชาธิปไตยที่ไม่มีสิทธิพูด เราพยายามทำเรื่องนิรโทษกรรม คนที่อยู่ในป่าไม้กลายเป็นผู้บุกรุก ดังนั้น รัฐธรรมนูญใหม่เขียนใหม่ได้เลย ไม่ต้องรอ 180 วัน ถ้าไม่อย่างนั้นจะไม่ได้เขียนเลย นุชนารถฟันธง
ด้าน พนมวัน นามตาแสง ตัวแทนเครือข่ายประชาชนผู้เป็นเจ้าของแร่ มองต้นเหตุปัญหาอยู่ที่การจัดการทรัพยากร ที่ต้องดึงอำนาจกลับไปที่ชุมชนให้ได้มากที่สุด
อย่างกรณี เหมืองแร่ ก็มีกฎหมายบางตัวเข้ามาพัวพัน การทำ EIA ที่ไม่ได้มีส่วนรู้เห็นในขั้นตอนประเมิน
รัฐธรรมนูญควรจะทำให้เรามีชีวิตดี อำนาจควรกระจายสู่ท้องถิ่นได้แล้ว
ส่วนตัวแอบกังวลประเด็น เหมืองแร่โปแตช ซึ่งคนจะอนุมัติได้คือ เจ้าหน้าที่รัฐ
ประชาชนไม่รู้ว่า ใต้บ้านเรา เป็นรูโหว่อยู่ ถ้าหน้าดินไม่แข็งแรง ถล่มลงไปจะเป็นอย่างไร เราจะจัดการชีวิตของเราได้ไหม ถ้าเรายังหวังว่าผู้มีอำนาจจะมาเขียนให้เรา ถ้ามันเป็นไปได้ มันคงเป็นไปแล้ว พนมวันลั่น
ด้าน พงษ์ชัย พงษ์ทรัพย์ ตัวแทน ส.ส.ร.คนจนภาคใต้ ยอมรับว่าเมื่อก่อนไม่ได้สนใจเรื่องรัฐธรรมนูญ จนวันนึงมาเจอกับตัว เจอที่ราชพัสดุ ยึดไปให้เช่า เริ่มรู้สึกว่าไม่ใช่แล้ว
เพราะในปี 2485 มีการประกาศเป็นพื้นที่จัดสรรให้ราษฎรอยู่ ปี 2520 ก็รังวัดที่ดิน ปี 2521 เรียกให้ชาวบ้านไปรับ น.ส.3 แต่จนสุดท้ายก็ไม่ได้รับ กระทั่งถูกแจ้งว่าเป็นที่ราชพัสดุ ใช้ชาวบ้านเช่า
ในปี 2563 มีโครงการประชารัฐขึ้นมา ให้เราเช่าที่ราชพัสดุอีก เราก็ไม่ยอม มันมีสตอรี่แบบนี้ เหมือนบ้านผมกินแกงไตปลา วันหนึ่งคุณบอก เอาพิซซ่าไปกิน วัฒนธรรมเราไม่ใช่แบบนั้น นี่แหละที่เราต้องมาช่วยกันแก้ไขรัฐธรรมนูญ เพื่อมีส่วนร่วมจัดการ ไม่ว่าจะปัญหาที่ดิน ป่าไม้ หรืออะไรก็ตาม ถ้ากติกาไม่รับรองทุกส่วน ก็จะเป็นปัญหา
พงษ์ชัยย้ำว่า ถึงเวลาแล้วที่จะไม่รอนักการเมือง ต้องออกมาเรียกร้องการมีส่วนร่วม รับรองสิทธิให้ทุกคนเสมอภาค มีช่องทางให้พิสูจน์สิทธิ
ปีใหม่นี้ขอของขวัญจากนายกฯ ที่มีสามีเป็นคนใต้
ต้องดูแลคนทุกภาค เพราะคุณเป็นนายกฯ ทั้งประเทศ
ชาวบ้านไม่ต้องการอะไรมาก เพียงแต่พอเกิดปัญหา คุณไปเป็นกำลังใจ พอคนใหญ่ๆ ไม่ลงไป การสั่งการก็ติดๆ ขัดๆ
ด้าน ณัฐวุฒิ อุปปะ ตัวแทนคณะกรรมการประสานงาน องค์กรพัฒนาเอกชน (กป.อพช.) ย้ำว่าต้องไม่ลืม อีก 2 ปีจะมีการเลือกตั้งใหม่ ถ้ายังอยู่ใต้รัฐธรรมนูญ 60 ก็จะติดเงื่อนไขเดิม จึงต้องรีบมี ส.ส.ร.ให้เร็วที่สุด ซึ่งฝั่งประชาชนชัดเจนว่าต้องการเขียนใหม่
ณัฐวุฒิทวงสัญญาช่วงหาเสียง ที่พรรคแกนนำรัฐบาลรับปากแก้รัฐธรรมนูญ
ไม่ต้องทำเรื่องยาก ทำเรื่องที่พูดไว้ก่อนเลือกตั้งให้ได้ก็พอ
อธิษฐาน จันทร์กลม
