เปิดต้นฉบับ
นันโทปนันทสูตรคำหลวง
1 ใน 9 มรดกความทรงจำโลกของไทย
พุทธศักราช 2568 ที่เดินทางมากว่า 1 ไตรมาส
สยามประเทศ ได้ข่าวดีจากต่างแดน เมื่อองค์การยูเนสโกประกาศให้เอกสารสำคัญของไทย 3 รายการ ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็น ‘มรดกความทรงจำแห่งโลก’ (Memory of the World) ประจำปี 2568 จาก 74 รายการในปีนี้ ได้แก่
ภาพยนตร์เรื่อง พระเจ้าช้างเผือก และเอกสารจดหมายเหตุที่เกี่ยวข้อง (The King of the White Elephant and the archival documents) ภาพยนตร์เก็บรักษาไว้ที่หอภาพยนตร์ (องค์การมหาชน) ส่วนเอกสารจดหมายเหตุที่เกี่ยวข้องเก็บรักษาไว้ที่สถาบันไทยคดีศึกษา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
เอกสารการก่อตั้งประชาคมอาเซียน (The Birth of the Association of Southeast Asia Nations (ASEAN) (Archives about the Formation ASEAN, 1967-1976) เก็บรักษาไว้ที่หอภาพยนตร์ (องค์การมหาชน) ซึ่งประเทศไทยเสนอขึ้นทะเบียนร่วมกับประเทศอินโดนีเซีย ประเทศมาเลเซีย และประเทศสิงคโปร์
และ นันโทปนันทสูตรคำหลวง (The Manuscript of Nanthopananthasut Kamlaung) วรรณคดีทางพระพุทธศาสนาที่เจ้าฟ้าธรรมธิเบศรไชยเชษฐสุริยวงศ์ (เจ้าฟ้ากุ้ง) ทรงพระนิพนธ์ขึ้นเมื่อ พ.ศ.2279 ต้นฉบับสมุดไทยเก็บรักษาไว้ที่หอสมุดแห่งชาติ กรุงเทพฯ
ข้างต้นคือ 3 ความทรงจำโลกรายการใหม่ของไทย รวมเป็น 9 รายการเมื่อบวกกับ 6 รายการที่ได้ขึ้นทะเบียนไปก่อนหน้านี้ ได้แก่ จารึกวัดโพธิ์, จารึกพ่อขุนรามคำแหง, เอกสารจดหมายเหตุ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงปฏิรูปการปกครองของสยาม พุทธศักราช 2411-2453, ฟิล์มกระจกและภาพต้นฉบับ ชุดหอพระสมุดวชิรญาณ, บันทึกการประชุมของคณะกรรมการสยามสมาคมในพระบรมราชูปถัมภ์ และคัมภีร์ใบลาน เรื่องตำนานอุรังคธาตุ
และนี่คือข้อมูลสำคัญของต้นฉบับนันโทปนันทสูตรคำหลวง หนึ่งใน 3 รายการใหม่อันล้ำค่าเกินบรรยาย
พระนิพนธ์ ‘สิริปาโล’ เจ้าฟ้ากุ้งในสมณเพศ
เสร็จเมื่อ ‘มะโรงนักษัตร อัฐศก’
สำนักหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร ระบุว่า นันโทปนันทสูตรคำหลวง เป็นวรรณคดีทางพระพุทธศาสนาที่แต่งขึ้นในสมัยอยุธยา รัชกาลสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ มีชื่อเรื่องปรากฏในต้นฉบับหลายแห่งว่า ‘นนโทปะนนทสูตรคำหลวง’ (สะกดตามอักขรวิธีในต้นฉบับ)
เจ้าฟ้าธรรมาธิเบศร หรือเจ้าฟ้ากุ้ง ทรงพระนิพนธ์ขึ้นจากคัมภีร์นันโทปนันทปกรณ์ที่พระพุทธสิริแต่งเป็นภาษาบาลีไว้
วรรณคดีดังกล่าวแล้วเสร็จ เมื่อวันอาทิตย์ เดือนแปด ขึ้น 15 ค่ำ ปีมะโรงนักษัตร อัฐศก จุลศักราช 1098 ตรงกับพุทธศักราช 2279
ระบุนามผู้แต่งว่า ‘สิริปาโล ผู้ชื่อพระมหาสิริบาล….’ อันเป็นสมณนามของเจ้าฟ้ากุ้งขณะยังผนวชอยู่ ณ วัดโคกแสง
สมุดไทยขาว 190 หน้า
‘ขุนวิทูรดรุณากร’ ถวายหอพระสมุดฯ สมัย ร.5
ลักษณะต้นฉบับ นันโทปนันทสูตรคำหลวง เป็นหนังสือสมุดไทยขาว ปกหน้าปกหลังลงรักปิดทองเขียนลายกนกเครือเถาก้านขด ขนาดกว้าง 13 เซนติเมตร ยาว 40 เซนติเมตร หนา 6.5 เซนติเมตร จำนวน 190 หน้า แบ่งเป็น หน้าต้น 98 หน้า หน้าปลาย 92 หน้า
เขียนด้วยเส้นอักษร 2 ชนิด ได้แก่ ‘ขอมย่อ’ ใช้บันทึกภาษาบาลี และ ‘ไทยย่อ’ ใช้บันทึกภาษาไทย ประกอบด้วยสี 3 ชนิด ได้แก่ เส้นทอง เส้นชาด และเส้นหมึก
ขุนวิทูรดรุณากร กรมศึกษาธิการ ทูลเกล้าฯถวายให้ ‘หอพระสมุดวชิรญาณ’ ซึ่งปัจจุบันคือ หอสมุดแห่งชาติ เมื่อวันที่ 5 กันยายน พุทธศักราช 2451 ในสมัยรัชกาลที่ 5
เส้นชาด และเส้นหมึก
2558-2568 หนึ่งทศวรรษ จากมรดกความทรงจำของ ไทย
สู่มรดก ความทรงจำโลก
ต้นฉบับนันโทปนันทสูตรคำหลวงนี้ ได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นเอกสารมรดกความทรงจำแห่งโลกของประเทศไทย เมื่อวันที่ 21 ธันวาคม พุทธศักราช 2558 จากคณะกรรมการแห่งชาติว่าด้วยแผนงานความทรงจำแห่งโลกในคณะกรรมการแห่งชาติว่าด้วยการศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (ยูเนสโก) ก่อนได้รับการรับรองเป็นมรดกความทรงจำโลก
ปัจจุบันอยู่ในความดูแลของกลุ่มหนังสือตัวเขียนและจารึก สำนักหอสมุดแห่งชาติ กรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม
นันโทปนันทนาคราชมิอาจสู้
จากมิจฉาทิฐิ สู่ร่มรัตนตรัย
สำหรับเนื้อเรื่องย่อ กล่าวถึงพระพุทธเจ้าเมื่อประทับอยู่ ณ พระเชตวันมหาวิหาร ในกรุงราชคฤห์ อนาถบิณฑิกมหาเศรษฐีมาทูลอาราธนาพระพุทธองค์และพระอรหันตสาวก 500 องค์ไปรับบิณฑบาตที่บ้านของตน ขณะที่พระพุทธเจ้าประทับอยู่ ณ พระวิหารจนสิ้นราตรี พระองค์ทรงตรวจดูโลกธาตุ ทราบโดยพระญาณว่า พระยานันโทปนันทนาคราช ควรได้รับรสพระธรรมเพราะเคยสร้างกุศลในชาติปางก่อน แต่ยังมีความเห็นผิดเป็นมิจฉาทิฐิอยู่ พระพุทธเจ้าจึงมีพุทธฎีกาแก่พระอานนท์ว่าจะเสด็จไปยังเทวโลก
พระอานนท์และพระสาวกจึงเสด็จตาม เหาะไปเหนือวิมานของพระยานันโทปนันทนาคราช ทำให้พระยานันโทปนันทนาคราชโกรธที่มีผู้เหาะมาเหนือปราสาทของตน ด้วยสำคัญตนว่ามีศักดิ์ใหญ่ จึงจำแลงอิทธิฤทธิ์เป็นนาคราชพันเขาพระสุเมรุแผ่พังพานบังโลกธาตุจนมืดมิดเพื่อไม่ให้พระพุทธเจ้าผ่าน
พระสาวกองค์ต่างๆ ทูลขอเป็นผู้ปราบพระยานันโทปนันทนาคราช แต่พระองค์ทรงมอบให้พระโมคคัลลานะ อัครสาวกเบื้องซ้ายเป็นผู้ปราบ พระยานันโทปนันทนาคราชมิอาจสู้ได้
ยอมจำนนละมิจฉาทิฐิ ยอมเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าและถือเอาพระรัตนตรัยเป็นที่พึ่ง
พรรณราย เรือนอินทร์
ภาพทั้งหมดจากกรมศิลปากร
