Upcycling for life
เปลี่ยนขยะทะเลเป็น ‘หม้อนอน’ เพื่อผู้ป่วย
พระดำริเจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา
ซากแห อวน ขวดและถุงพลาสติกที่ถูกทิ้งลงสู่ทะเลกลายเป็น “ขยะทะเล” ที่นับวันยิ่งมีมากขึ้น และกลายเป็นวิกฤตสิ่งแวดล้อมไม่เฉพาะประเทศไทย แต่เป็นระดับโลก
เป็นปัญหามลพิษทางทะเลที่ส่งผลกระทบต่อทรัพยากรและสิ่งแวดล้อมทางทะเลและชายฝั่งอย่างมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งเป็นอันตรายต่อสิ่งมีชีวิตใต้ท้องทะเล
สัตว์ทะเลหลายชนิดจะกินขยะพลาสติกที่ทิ้งลงในทะเลโดยเข้าใจผิดคิดว่าเป็นอาหาร ขยะดังกล่าวจะมีผลกระทบต่อระบบทางเดินอาหาร และทำให้สัตว์ขาดอาหารอาจถึงตายในที่สุด
นอกจากนี้ ขยะพลาสติกยังทำให้สัตว์ เช่น เต่าทะเล บาดเจ็บด้วยการติดอวนเกิดการติดเชื้อและตาย การตายของปะการังเพราะเศษซากอวนจำนวนมากปกคลุมแนวปะการัง เป็นต้นประเทศไทยมีทรัพยากรทางทะเลอุดมสมบูรณ์ ขณะเดียวกันก็ขาดการดูแลเอาใจใส่ ไม่รักษาให้ดี ทำให้ระบบนิเวศและทรัพยากรเกิดความสูญเสีย อาหารและสัตว์น้ำในทะเลลดน้อยลงในแต่ละปี สาเหตุหนึ่งเนื่องมาจากขยะทะเลดังกล่าว ซึ่งขยะทะเลที่พบมากที่สุดเป็นถุงพลาสติก ถุงหูหิ้ว และถุงอื่นๆ ภาชนะบรรจุอาหารและเครื่องดื่ม เศษเชือก แห อวน จากการประมง
ตัวเลขจาก ดร.วิจารย์ สิมาฉายา ผู้อํานวยการสถาบันสิ่งแวดล้อมไทย คาดกันว่าทุกๆ ปี จะมีขยะจากฝั่งหลุดลอดลงสู่ทะเลราว 30,000-50,000 ตัน ข้อมูลขยะทะเลล่าสุดปี 2567 พบว่าขยะที่ตกค้างในระบบนิเวศชายฝั่งทะเล ส่วนใหญ่เป็นขยะประเภทพลาสติก คิดเป็นร้อยละ 88
ของขยะทะเลที่พบทั้งหมด โดยเฉพาะขยะพลาสติกบนเกาะ ทำให้ขยะพลาสติกยังคงหลุดลอดลงสู่ทะเลและมีแนวโน้มที่สูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ขณะที่ตัวเลขขยะทะเลที่พบภายใต้โครงการ 30+Island Clean Up เนื่องในวันทะเลโลกปี 2025 (พ.ศ.2568) แยกเป็นขยะที่พบมากสุดคือขวดพลาสติก 28.66% รองลงมาเป็นถุงพลาสติกแบบหูหิ้ว 14.72% และขวดน้ำพลาสติก 7.50%
สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา ทรงเล็งเห็นว่า “ขยะ” ไม่ควรจบเพียงการเก็บกวาดเท่านั้น หากควรนำไปผ่านกระบวนการสร้างสรรค์ใหม่ (Upcycling) เพื่อเพิ่มมูลค่าและประโยชน์ใช้สอย รวมถึงช่วยพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้คนในสังคม ประกอบกับทรงห่วงใยปัญหาเรื่องความเสื่อมโทรมของทรัพยากรธรรมชาติใต้ทะเลไทย การทำร้ายสัตว์ทะเลด้วยน้ำมือมนุษย์ทั้งตั้งใจหรือรู้เท่าไม่ถึงการณ์ ทั้งยังทรงมีเจตนารมณ์ในการอนุรักษ์แนวปะการังและสิ่งมีชีวิตใต้ทะเลไทย ดังนั้น ภายใต้แนวคิดนี้ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา จึงทรงมีพระดำริให้ มูลนิธิอนุรักษ์แนวปะการังและสิ่งมีชีวิตใต้ทะเลไทย ในสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา ริเริ่มโครงการ Upcycling for Life โดยการเก็บรวบรวมขยะเศษซากแห อวน ขวดพลาสติก ฯลฯ จากท้องทะเลเพื่อนำเข้าสู่กระบวนการคัดแยก ฆ่าเชื้อและรีไซเคิลเป็นเม็ดพลาสติกเพื่อผลิตเป็น “หม้อนอน” (Bedpan) อุปกรณ์สาธารณสุขสำหรับผู้ป่วยทั่วประเทศ หนึ่งในผลิตภัณฑ์จากโครงการของมูลนิธิฯ แจกจ่ายให้แก่โรงพยาบาล สถานพยาบาล และเครือข่ายสาธารณสุขทั่วประเทศ
รองศาสตราจารย์ สัตวแพทย์หญิง ดร.นันทริกา ชันซื่อ ประธานฝ่ายวิชาการและส่งเสริม มูลนิธิอนุรักษ์แนวปะการังและสิ่งมีชีวิตใต้ทะเลไทยฯ เล่าถึงที่มาของโครงการเพิ่มเติมว่า โครงการนี้เริ่มมาตั้งแต่ต้นปี 2567 ขยะที่เก็บมาจากทะเลแทนที่จะนำมาอัพไซคลิ่งเป็นเครื่องประดับ โต๊ะ เก้าอี้ต่างๆ สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา ทรงมีพระดำริว่าน่าจะนำมาทำเป็นเครื่องมือหรืออุปกรณ์ทางการแพทย์ เพราะอุปกรณ์ทางการแพทย์หลายอย่างก็ทำมาจากพลาสติกอยู่แล้ว และยังมีพระประสงค์ด้วยว่าให้ทำอุปกรณ์ที่ช่วยเหลือคนก่อน เพราะฉะนั้นโครงการแรกที่เกิดขึ้นและทำกันอย่างจริงจังคือโครงการ “อัพไซคลิ่ง ฟอร์ ไลฟ์” (Upcycling for Life) โดยการนำขยะทะเลมาออกแบบและผลิตเป็น “หม้อนอน” หรือกระโถน สำหรับผู้ป่วยในโรงพยาบาลทั่วประเทศ รวมถึงผู้พิการและผู้สูงอายุที่อยู่บ้าน หรือตามสถานพยาบาลห่างไกลในชนบทที่ยังขาดแคลนอุปกรณ์พื้นฐาน ซึ่ง อาจารย์สิงห์ อินทรชูโต คณะสถาปัตยกรรม มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เป็นผู้ออกแบบและทดสอบใช้กับผู้ป่วยที่โรงพยาบาลกลาง กรุงเทพมหานคร ก่อนจะสำเร็จออกมาเป็นรูปร่างและใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพ
สำหรับ “หม้อนอน” ของมูลนิธิฯ ในพระดำริสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา ได้รับการออกแบบให้เหมาะสมกับสรีระผู้สูงอายุและผู้ป่วยติดเตียง มีน้ำหนักเบา ลดแรงกดทับ ไม่เป็นพิษต่อสิ่งแวดล้อม มีรูปแบบและสีสันสวยงาม สามารถตอบสนองการใช้งานในชุมชนและสถานพยาบาลได้ประโยชน์สูงสุด ในการแจกจ่ายจะเน้นให้กับกลุ่มโรงพยาบาลก่อน ตลอดจนกลุ่มอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) และทีมดูแลผู้ป่วยที่บ้าน สำหรับปี 2568 ตั้งเป้าผลิตหม้อนอนไว้ 3,000 อัน โดยล็อตแรกผลิตจำนวน 1,000 อัน กำหนดแจกในพื้นที่ 5 จังหวัด ได้แก่ จังหวัดกระบี่ ลำปาง ลำพูน นครราชสีมา และที่พัทยา จังหวัดชลบุรี
“การผลิตหม้อนอน 1 อัน ใช้ขยะประมาณ 400 กรัม หรือ 0.4 กก. ทำจากพลาสติกคุณภาพดีมาก มีความละเอียด โดยบริษัทดับเบิ้ลล็อคเป็นผู้ผลิต หม้อนอนนี้สามารถรองรับน้ำหนักของผู้ป่วยที่มีน้ำหนักได้ถึง 130 กิโลกรัม มีความจุถึง 2 ลิตร ออกแบบให้เกิดความสะดวกสบายแก่ผู้ใช้ คือทั้งพยาบาลและผู้ป่วยที่ใช้จริง มีฝาปิดเรียบร้อยเพื่อความสะอาดและป้องกันการติดเชื้อ และมีมือจับให้ใช้ได้อย่างสะดวก” ดร.นันทริกาอธิบายรายละเอียด พร้อมกล่าวต่อว่า นอกเหนือจากการช่วยคนแล้ว โครงการอัพไซคลิ่ง ฟอร์ ไลฟ์ ยังรวมถึงการช่วยชีวิตสัตว์และสิ่งมีชีวิตใต้ท้องทะเลและสิ่งแวดล้อมด้วย ตามคอนเซ็ปต์ “วัน เฮลธ์” (One Health) แนวคิดสุขภาพเป็นหนึ่งเดียวไม่ว่าเป็นคน สัตว์เลี้ยง สัตว์ป่า พืช และสิ่งแวดล้อม ซึ่งทั่วโลกกำลังใช้กันอยู่ นอกจากนี้ โครงการยังมุ่งเน้นการมีส่วนร่วมของชุมชนชายฝั่ง อาสาสมัครดำน้ำ และกลุ่มเยาวชน โดยมีการอบรมให้ความรู้เกี่ยวกับการเก็บขยะทะเลอย่างปลอดภัย การปลูกฝังความเข้าใจเรื่องการอนุรักษ์และการใช้ทรัพยากรทางทะเลอย่างยั่งยืน
สัตวแพทย์หญิง ดร.นันทริกากล่าวเพิ่มเติมว่า ในวันที่ 14 สิงหาคม 2568 จะมีการประชุมใหญ่ของมูลนิธิฯ ที่อำเภอสัตหีบ จังหวัดชลบุรี โดยสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา ทรงเป็นประธาน มีตัวแทนจากหลายหน่วยงานเข้าร่วม อาทิ ตัวแทนจากกระทรวงสาธารณสุข ตัวแทนจากจังหวัด และสภากาชาดไทย ในงานสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา จะพระราชทานหม้อนอนดังกล่าวด้วย
“ที่สำคัญคือจะขอรับบริจาคสำหรับผู้ที่อยากทำบุญร่วมกับมูลนิธิฯ เพราะหม้อนอนมีค่าขึ้นแบบประมาณ 200 บาทต่อหนึ่งชิ้น หากท่านใดมีความประสงค์จะช่วยเหลือผู้ป่วยติดเตียง ผู้ป่วยพิการ ร่วมกับมูลนิธิฯ ยินดีรับบริจาค”
ในวันที่โลกกำลังมองหาวิธีอยู่ร่วมกับธรรมชาติอย่างยั่งยืน โครงการเล็กๆ ที่เริ่มต้นจากความห่วงใยของสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา ด้วยการเก็บขยะใต้ทะเลมาเปลี่ยนเป็น “หม้อนอน” เพื่อช่วยเหลือผู้ป่วย ผู้พิการ และผู้สูงอายุในสังคม แน่นอนว่าไม่ใช่แค่เพื่อให้ทะเลสะอาด แต่ความหมายที่มากกว่านั้นก็คือ “สร้างสิ่งที่มีคุณค่าใหม่ให้กับชีวิตของผู้คน” สะท้อนถึง “หัวใจของการอนุรักษ์” และ “การแบ่งปัน”
ที่เชื่อมโยงกันอย่างงดงาม
รู้จักมูลนิธิอนุรักษ์แนวปะการังและสิ่งมีชีวิตใต้ทะเลไทย
ในสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา
มูลนิธิอนุรักษ์แนวปะการังและสิ่งมีชีวิตใต้ทะเลไทย ในสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าสิริวัณณวรี นารีรัตนราชกัญญา เป็นองค์กรที่มุ่งเน้นการอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเล โดยเฉพาะแนวปะการังและสิ่งมีชีวิตใต้ทะเล ก่อตั้งขึ้นในปี 2559 โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อแก้ไขปัญหาการเสื่อมโทรมของทรัพยากรทางทะเล และการทำร้ายสัตว์ทะเล มูลนิธิฯทำงานร่วมกับภาคส่วนต่างๆ เพื่ออนุรักษ์แนวปะการังและสิ่งมีชีวิตใต้ทะเล รวมถึงการนำขยะพลาสติกจากทะเลมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ เช่น “หม้อนอน” เพื่อผู้ป่วยติดเตียง
กิจกรรมของมูลนิธิฯ เป็นการจัดกิจกรรมเพื่อส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชนในการอนุรักษ์ทะเลและสิ่งมีชีวิตใต้ทะเล, จัดการประชุมและสัมมนาทางวิชาการเพื่อเผยแพร่ความรู้และแลกเปลี่ยนประสบการณ์ด้านการอนุรักษ์แนวปะการังและสิ่งมีชีวิตใต้ทะเล จัดแสดงนิทรรศการเพื่อเผยแพร่ความรู้และสร้างความตระหนักเกี่ยวกับการอนุรักษ์แนวปะการังและสิ่งมีชีวิตใต้ทะเล การนำขยะพลาสติกจากทะเลมาแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ต่างๆ เช่น “หม้อนอน” โครงการอัพไซคลิ่ง ฟอร์ ไลฟ์ (Upcycling for life) มอบให้กับผู้สูงอายุและผู้ป่วยติดเตียง เพื่อส่งเสริมคุณภาพชีวิตของผู้ป่วย
ที่สำคัญอีกหนึ่งกิจกรรม คือ “Young รักษ์ทะเล” เป็นโครงการที่ส่งเสริมเยาวชนให้มีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง โดยเน้นการสร้างจิตสำนึกและกระตุ้นให้เกิดความตระหนักถึงความสำคัญของทะเลและสิ่งมีชีวิตในทะเล มักจัดขึ้นในพื้นที่ชายทะเลและมีหลากหลายรูปแบบ เช่น การเก็บขยะ การปลูกป่าชายเลน การเรียนรู้เรื่องสัตว์ทะเล และการรณรงค์ลดการใช้พลาสติก กิจกรรมประกวดวาดภาพระบายสี การแสดงดนตรี เป็นต้น
มูลนิธิฯมุ่งมั่นที่จะเป็นส่วนหนึ่งในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติทางทะเลของไทยให้คงอยู่สืบไป สามารถติดตามข่าวสารและกิจกรรมของ
มูลนิธิฯ ได้จากช่องทาง Facebook และเว็บไซต์
กรรณิการ์ ฉิมสร้อย
