เปิดบท ค้นบรรทัด ครบมิติประวัติศาสตร์
‘ราชินิกุลบุนนาค’
ผู้ร่วมวิวัฒน์กรุงรัตนโกสินทร์
นับเป็นอีกเล่มทรงคุณค่าที่ทั้งคอประวัติศาสตร์อีกทั้งประชาชนทั่วไปให้ความสนใจอย่างล้นหลาม กลายเป็นทอล์กออฟเดอะทาวน์ในวงการ สำหรับหนังสือ ‘ราชินิกุลบุนนาค’ ซึ่งจัดทำขึ้นเนื่องในวาระสำคัญของปฐมราชินิกุลบุนนาค ได้แก่ ครบรอบชาตกาล 275 ปี เจ้าคุณพระราชพันธุ์นวล พุทธศักราช 2567 และครบรอบการถึงแก่อสัญกรรม 220 ปี เจ้าพระยาอรรคมหาเสนา (บุนนาค) ในพุทธศักราช 2568
จัดงานเปิดตัวไปแล้วอย่างเป็นทางการ เมื่อวันที่ 14 กันยายนที่ผ่านมา โดยมีบุคคลสำคัญมากมายเดินทางเข้าร่วมอย่างคับคั่ง ทำเอาห้องแกรนด์ บอลรูม โรงแรมแกรนด์ ไฮแอท เอราวัณ กรุงเทพฯ แคบลงถนัดตา
ในการนี้ พลเอก พระวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าเฉลิมศึกยุคล เสด็จรับฟังเสวนา หัวข้อ ‘เจ้าพระยาอรรคมหาเสนา (บุนนาค) และเจ้าคุณพระราชพันธุ์นวล’ และทอดพระเนตรนิทรรศการพิเศษอีกทั้งวัตถุสำคัญอันเกี่ยวเนื่องกับสกุลบุนนาค
ค้นลึกเอกสารชั้นต้น แก้ไขปมคลาดเคลื่อน
เข้มข้น 640 หน้า อัดแน่นกว่า 400 ภาพทรงคุณค่า
รัฐฎา บุนนาค ประธานโครงการจัดทำหนังสือราชินิกุลบุนนาค เผยถึงวัตถุประสงค์ในการจัดทำหนังสือดังกล่าว ว่ามีขึ้นเพื่อเทิดทูนเกียรติคุณของบรรพชนบุนนาค นอกจากนี้ ยังเป็นการเผยแพร่ข้อมูลทางวิชาการจากเอกสารชั้นต้นที่ถูกต้องสมบูรณ์ เพิ่มพูนความเข้าใจ แก้ไขความคลาดเคลื่อนของข้อมูลบางประการให้เป็นที่ประจักษ์ โดยได้รับเกียรติจากผู้ทรงคุณวุฒิหลายท่านที่เข้ามามีส่วนร่วม ทำให้เห็นมุมมองที่น่าสนใจจากบุคคลภายนอกต่อสกุลบุนนาค ส่งผลให้ต่อยอดการศึกษาทางประวัติศาสตร์ได้อย่างกว้างขวางยิ่งขึ้น
ด้าน อรรถดา คอมันตร์ กรรมการบริหารสำนักพิมพ์สยาม เรเนซองส์ กล่าวว่า นับเป็นเกียรติอย่างยิ่งต่อคณะกรรมการบริหารสำนักพิมพ์และผู้ร่วมดำเนินงานที่ได้รับโอกาสให้รวบรวมหลักฐานต่างๆ ทั้งเอกสารชั้นต้น ภาพถ่าย ศิลปวัตถุทรงคุณค่า ซึ่งหลายรายการไม่เคยนำออกเผยแพร่สู่สาธารณชนมาก่อน งานผลิตและจัดพิมพ์ในครั้งนี้ ได้ใช้เทคนิคการพิมพ์พิเศษต่างๆ ช่วยเพิ่มพูนความสวยงามของภาพประกอบที่มีมากกว่า 400 ภาพ โดยมีเนื้อหามากกว่า 640 หน้า สร้างสรรค์เป็นหนังสืออ้างอิงเล่มสำคัญอีกหนึ่งเล่ม สำหรับผู้สนใจได้ใช้ค้นคว้าประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์จนถึงช่วงเวลาเปลี่ยนแปลงการปกครอง พุทธศักราช 2475 ผ่านเรื่องราวของสกุลบุนนาค
เปิดปฐมบท ‘บุนนาค’ นามสกุลพระราชทาน
รัชกาลที่ 6 ทรงยกย่องเป็น ‘ราชินิกุล’
สำหรับ ‘สกุลบุนนาค’ สืบเชื้อสายจากเจ้าพระยาอรรคมหาเสนา (บุนนาค) และเจ้าคุณพระราชพันธุ์นวล พระขนิษฐาในสมเด็จพระอมรินทราบรมราชินี ในรัชกาลที่ 1 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์
พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว พระราชทานนามสกุลและทรงยกย่องเป็น ‘ราชินิกุลบุนนาค’ โดยปรากฏหลักฐานว่า สายสกุลบุนนาคได้เข้ารับราชการสนองพระมหากรุณาธิคุณด้วยความจงรักภักดี ทั้งฝ่ายหน้าฝ่ายใน มีผลงานเป็นที่ประจักษ์มานับแต่ปลายกรุงศรีอยุธยาจวบจนรัตนโกสินทร์ในหลากหลายด้าน ทั้งการศาสนา การเมืองการปกครอง การต่างประเทศ เศรษฐกิจ สังคมและศิลปวัฒนธรรม
นอกจากนี้ ยังปรากฏเกียรติยศทั้งที่ได้รับพระราชทานตามตำแหน่งและทรงยกย่องเป็นพิเศษมากมาย อันสะท้อนบทบาทของสายสกุลในพัฒนาการประวัติศาสตร์กรุงรัตนโกสินทร์ได้เป็นอย่างดี
จากอยุธยา สู่ (วิวัฒน์) รัตนโกสินทร์
สนองพระมหากรุณาธิคุณด้วยจงรัก
เนื้อหาภายในหนังสือ ครอบคลุมประวัติความเป็นมาของราชินิกุลบุนนาคในสมัยกรุงศรีอยุธยา บทบาทของราชินิกุลบุนนาคกับประวัติศาสตร์สยาม โดยเฉพาะกรุงรัตนโกสินทร์ด้านต่างๆ อาทิ ด้านเศรษฐกิจ สังคม ศาสนา ฯลฯ
บทความและภาพประกอบในเล่มมีลักษณะแบบสมุดภาพประวัติศาสตร์ที่สอดคล้องไปกับเรื่องราวที่นำเสนอ รวมทั้งผลงานเด่นของบุคคลในสายสกุลจนถึงก่อนเปลี่ยนแปลงการปกครองในพุทธศักราช 2475 โดยปรับปรุงจากหนังสือสายสกุลบุนนาคและสาแหรกสายสกุลบุนนาค ที่ได้จัดทำขึ้นเมื่อพุทธศักราช 2542 เพิ่มเติมข้อมูลจากการศึกษาเอกสารชั้นต้น หลักฐานทางประวัติศาสตร์ แหล่งข้อมูลเพิ่มเติมอื่นๆ ที่ค้นพบใหม่ สอดแทรกเกร็ดประวัติศาสตร์ที่น่าสนใจ
ภายในประกอบด้วย 6 บท แบ่งเป็น 2 ส่วนหลัก ได้แก่
ส่วนที่ 1 : ราชินิกุลบุนนาคกับประวัติศาสตร์สยาม
กล่าวถึงประวัติความเป็นมาของสายราชินิกุลบุนนาคกับประวัติศาสตร์สยาม นับตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา เรื่องราวของต้นสกุล เรื่องราวของราชินิกุลบุนนาคกับพัฒนาการกรุงรัตนโกสินทร์ในด้านต่างๆ แบ่งพิจารณาเป็นหัวเรื่อง ในลักษณะสมุดภาพประวัติศาสตร์-ภาพสันนิษฐานที่สวยงาม พร้อมศิลปวัตถุทรงคุณค่าที่สอดคล้องไปกับเรื่องราวที่นำเสนอ กำหนดเนื้อหาตั้งแต่ยุคกรุงศรีอยุธยาจนถึงก่อนเปลี่ยนแปลงการปกครองในพุทธศักราช 2475
ส่วนที่ 2 : สืบสายราชินิกุลบุนนาค
นำเสนอบุคคลและผลงานเด่น โดยกำหนดรูปแบบการนำเสนออ้างอิงกับช่วงเวลาการเปลี่ยนแปลงสำคัญในกรุงรัตนโกสินทร์ จำแนกเป็นฝ่ายหน้า ฝ่ายใน จนถึงช่วงเปลี่ยนแปลงการปกครองพุทธศักราช 2475 ในลักษณะการเล่าเกร็ดประวัติที่น่าสนใจ เข้าใจง่าย ทว่ามีหลักฐานอ้างอิงที่มาของข้อมูลครบถ้วน
6 บท บนเส้นทางประวัติศาสตร์
เปิดชีวิต 191 บุคคลสำคัญ
ฝ่ายหน้าและฝ่ายในมากกว่า 191 ท่าน
สำหรับ 6 บทในเล่ม ได้แก่ บทที่ 1 : ปฐมบทราชินิกุลบุนนาค ราชินิกุลบางช้าง, ‘เฉกอะหมัด’ ผู้เป็นต้นสกุลและบุนนาคในสมัยอยุธยา, เจ้าพระยาอรรคมหาเสนา (บุนนาค) และเจ้าคุณพระราชพันธุ์นวล
บทที่ 2 : ภูมิสถานบ้านเรือนบุนนาค
บ้านเสนาบดีท้ายพระราชวังหลวง, บ้านสกุลบุนนาคริมแม่น้ำเจ้าพระยาฝั่งตะวันตก, บ้านหลวงคลองคูเมือง, บ้านสมเด็จเจ้าพระยาบรมมหาศรีสุริยวงศ์ (ช่วง บุนนาค), บ้านราชทูต, บ้านคลองบางหลวง, บ้านเยาวราช, บ้านย่านถนนสุรวงศ์และถนนสีลม, บ้านภูเก็จ, บ้านสุริยานุวัตร, บ้านสกุลบุนนาคตามหัวเมืองต่างๆ
บทที่ 3 : ราชินิกุลบุนนาคกับพัฒนาการกรุงรัตนโกสินทร์
การพระราชสงคราม, การรักษาเสถียรภาพความมั่นคงของประเทศ, การต่างประเทศ, การทหาร, นาวาสถาปนิก, การศึกษา, เทศาภิบาล, การตามเสด็จพระราชดำเนิน, งานพระราชพิธี, ราชการกรมพระราชวังบวรสถานมงคล, การสืบราชสันตติวงศ์
บทที่ 4 : วัตถุสถานราชินิกุลบุนนาค
วัดวาอาราม ได้แก่ ประดิษฐ์ศาสนสถาน : พระอาราม/ศาสนสถานที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สกุลบุนนาคเป็นแม่กองสร้าง, อำนวยการปฏิสังขรณ์ : พระอาราม/ศาสนสถานที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สกุลบุนนาคเป็นแม่กองปฏิสังขรณ์, ขจรเกียรติสกุลวงศ์ : พระอาราม/ศาสนสถานที่สกุลบุนนาคสร้างและปฏิสังขรณ์ขึ้นเป็นเกียรติยศแก่สกุล
อาคารสถานที่ ได้แก่ ราชวังรังสฤษดิ์ : พระราชฐานที่ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้สกุลบุนนาคเป็นแม่กองสร้าง, อุทิศสถานประโยชน์ : วัตถุสถานที่สกุลบุนนาคสร้างขึ้นเพื่อประโยชน์ของบ้านเมือง, สมโภชรฦก : วัตถุสถานที่สกุลบุนนาคและสมาคมอื่นๆ สร้างขึ้นเป็นเกียรติยศแก่สกุล
บทที่ 5 : ราชินิกุลบุนนาคกับงานศิลปวัฒนธรรม
นาฏยศิลป์และดนตรี, งานหนังสือและการประพันธ์, งานช่างฝีมือ, ปากวิชาและตำรับอาหาร
บทที่ 6 : ราชินิกุลบุนนาคผู้ร่วมวิวัฒน์กรุงรัตนโกสินทร์
ประมวลประวัติสังเขปของบุคคลสำคัญในสกุลบุนนาคทั้งฝ่ายหน้าและฝ่ายในมากกว่า 191 ท่าน พร้อมภาพประกอบและศิลปวัตถุสำคัญซึ่งหลายชิ้นไม่ได้รวบรวมเผยแพร่ให้ปรากฏมาก่อน
ควรค่าแก่การมีไว้ในครอบครอง เพื่อศึกษา เรียนรู้ อ้างอิง ดื่มด่ำ และซึมซาบทุกบรรทัดแห่งประวัติศาสตร์ที่บุคคลในสกุลบุนนาคสร้างคุณูปการแก่สยามตราบเท่าทุกวันนี้
