จากแขวนคอช่างไฟฟ้า สู่นาทีล้อมปราบ
โศกนาฏกรรม 6 ตุลา
49 ปี มิอาจลืม
39 คน คือตัวเลข ‘ทางการ’ ของจำนวนผู้เสียชีวิตจากเหตุการณ์ 6 ตุลา 2519
ขณะที่ยอดผู้บาดเจ็บ คือ 145 คน นักศึกษาประชาชนถูกจับกุม 3,094 คน เป็นชาย 2,432 คน หญิง 662 คน
ทว่า แหล่งข่าวอ้างอิงจากการเก็บศพของเจ้าหน้าที่มูลนิธิร่วมกตัญญู ประมาณการว่ามีนักศึกษาประชาชนเสียชีวิต 530 คน
ต่างกันมหาศาลกับตัวเลขทางการ
นับเป็นโศกนาฏกรรมระดับ ‘สังหารหมู่’ ที่ผู้คนไม่อยากจำ แต่ลืมไม่ลง
เป็นเหตุการณ์ที่นักวิชาการเรียกว่า ‘อาชญากรรมโดยรัฐ’ ที่มีความพยายาม ‘ทำให้ลืม’
ส่วนทรัพย์สินจากการสำรวจของคณะกรรมการของมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จุดเกิดเหตุ มูลค่าถึง 50 ล้านบาท
โครงการ ‘บันทึก 6 ตุลา’ เรียบเรียงไทม์ไลน์สำคัญ ไว้อย่างละเอียด นับแต่การแขวนคอ วิชัย เกษศรีพงศ์ษา และ ชุมพร ทุมไมย 2 ช่างไฟฟ้าที่ไปติดโปสเตอร์ต่อต้าน พระถนอม กิตติขจร เมื่อวันที่ 24 กันยายน 2519 จนถึงการชุมนุมที่สนามหลวง พร้อมๆ กับญาติวีรชนซึ่งอดอาหารประท้วงหน้าทำเนียบรัฐบาล
ในวันที่ 1 ตุลาคม
รุ่งขึ้น กลุ่มนวพลปฏิญาณตนปกป้องชาติ ชุมนุมที่สนามไชย ปราศรัยต้านคอมมิวนิสต์ ต่อมาในช่วงกลางดึก คนร้ายยิงปืนเอ็ม 79 เข้าไปยังสำนักงานหนังสือพิมพ์ไทยรัฐ
จากห้วงเวลานั้น สถานการณ์เข้มข้นขึ้นทุกขณะ ไม่กี่วันก่อน 6 ตุลา ไม่กี่ชั่วโมงก่อนเสียงปืนนัดแรก ไม่กี่นาทีก่อนผู้บริสุทธิ์คนแรกถูกพรากชีวิต กระทั่งศพแล้ว ศพเล่า ร่างแล้ว ร่างเล่า
เลือดทุกหยดบนพื้นธรรมศาสตร์ บนผืนแผ่นดินไทยที่คนไทยเข่นฆ่ากันเอง กลายเป็นประวัติศาสตร์บาดแผลที่แม้ผ่านมาถึง 49 ปี ก็ยังเจ็บปวดทุกนาทีสำหรับครอบครัวที่พรากจากบุคคลอันเป็นที่รัก
เป็นความสูญเสียครั้งสำคัญของประเทศชาติ เป็นรอยเปื้อนที่ไม่มีสิ่งใดซักฟอกให้ขาวสะอาดเลือนหายบนไทม์ไลน์แห่งโศกนาฏกรรมการเมืองไทย
จาก ‘ลานโพธิ์’ ถึง ‘สนามหลวง’
ประท้วงนับหมื่น
4 ตุลาคม 2519 มีการชุมนุมที่ลานโพธิ์ นักศึกษาธรรมศาสตร์ส่วนใหญ่ประท้วงด้วยการไม่เข้าสอบ
มีการอภิปรายและการแสดงละครเกี่ยวกับกรณีฆ่าแขวนคอพนักงานการไฟฟ้านครปฐม โดยชุมนุมนาฏศิลป์และการละคร มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ศูนย์กลางนิสิตนักศึกษาแห่งประเทศไทย (ศนท.) นำโดย สุธรรม แสงประทุม และแนวร่วมต่อต้านเผด็จการฯ นัดชุมนุมที่สนามหลวง
ช่วงเย็นวันนั้น ฝนตกหนัก แต่ประชาชนยังปักหลักนับหมื่น ก่อนที่จะย้ายเข้าไปชุมนุมในธรรมศาสตร์ พร้อมประกาศว่าจะไม่สลายตัวจนกว่าพระถนอมจะออกจากประเทศไทย ดร.ป๋วย อึ๊งภากรณ์ อธิการบดีธรรมศาสตร์ โดยความเห็นชอบของ ดร.ประกอบ หุตะสิงห์
นายกสภามหาวิทยาลัย ออกแถลงการณ์สั่งปิดมหาวิทยาลัยในเวลาราว 3 ทุ่มตรง
‘ดาวสยาม-ยานเกราะ’
ปลุกระดม เรียกนักศึกษา ‘กลุ่มคนก่อความไม่สงบ’
5 ตุลาคม หนังสือพิมพ์บางกอกโพสต์ลงรูปกรณีเล่นละครของนักศึกษาที่ลานโพธิ์ มีรูป อภินันท์ บัวหภักดี นักศึกษา ปี 2 คณะรัฐศาสตร์ และ วิโรจน์ ตั้งวาณิชย์ นักศึกษา ปี 4 คณะศิลปศาสตร์ แสดงละครถูกแขวนคอ
ซึ่งเป็นการเสียดสีกรณีช่างไฟฟ้า 2 คน ถูกฆ่าแขวนคอที่นครปฐม
นักศึกษาจากมหาวิทยาลัยต่างๆ เริ่มเคลื่อนขบวนมุ่งสู่ธรรมศาสตร์ มีการประกาศงดสอบทุกสถาบัน ซึ่งเป็นการเคลื่อนไหวใหญ่ที่ทำพร้อมกันทั่วประเทศ ในช่วงเย็น จำนวนผู้ร่วมชุมนุมเพิ่มมากขึ้นนับหมื่นคน จึงย้ายการชุมนุมจากบริเวณลานโพธิ์ไปยังสนามฟุตบอล
13.30 น. นักศึกษามหาวิทยาลัยรามคำแหงเตรียมออกเดินทางไปสมทบที่ธรรมศาสตร์ 25 คันรถ หนังสือพิมพ์ดาวสยาม กรอบบ่าย มีเพียง 4 หน้า นำรูปละครแขวนคอมาปลุกระดม
20.35 น. ชมรมวิทยุเสรี ออกแถลงการณ์ฉบับหนึ่ง โดยกล่าวถึงนักศึกษาประชาชนว่า ‘กลุ่มคนก่อความไม่สงบ’
ตชด.ล้อมธรรมศาสตร์ ติดตั้งอาวุธในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ
เสียงปืนนัดแรก 6 ตุลา
กลางดึก เมื่อเข้าสู่วันที่ 6 ตุลาคม 2519 เวลา 01.40 น. กลุ่มคนประมาณ 100 ราย ได้บุกเข้าไปเผาแผ่นโปสเตอร์หน้าประตูมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
ฝั่งสนามหลวง กลุ่มคนที่อออยู่หน้าประตูพยายามบุกปีนรั้วเข้าไป เสียงปืนนัดแรกดังขึ้นและมีการยิงตอบโต้ประปรายแต่ไม่มีใครบาดเจ็บ
02.00 น. กลุ่มนวพลในนาม ศูนย์ประสานงานเยาวชน มีแถลงการณ์ความว่า “ขอให้รัฐบาลจับกุมกรรมการ ศนท. ภายใน 72 ชั่วโมง หากรัฐบาลไม่สามารถปฏิบัติได้ นวพลจะดำเนินการขั้นเด็ดขาด”
03.00 น. สถานีวิทยุยานเกราะยังคงออกรายการตลอดทั้งคืน ขณะที่ในธรรมศาสตร์ยังมีการอภิปรายและแสดงดนตรีต่อไป
ราว 04.00 น. ตำรวจตระเวนชายแดน จากค่ายนเรศวร หัวหิน ล้อมมหาวิทยาลัยจากฝั่งสนามหลวง และนำกำลังติดอาวุธไปตั้งในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร
ยิงเอ็ม 79 กลางสนามบอล
ดับทันที 4 ศพ เจ็บระนาว
05.30 น. ระเบิดเอ็ม 79 ลูกแรก ถูกยิงมาจากฝ่ายตำรวจนอกมหาวิทยาลัย ตกกลางผู้ชุมนุมที่สนามฟุตบอล มีผู้เสียชีวิต 4 คน บาดเจ็บจำนวนหนึ่ง
สถานีวิทยุยานเกราะออกอากาศว่า พล.ต.ประมาณ อดิเรกสาร รองนายกรัฐมนตรี ได้ยื่นคำขาดต่อ ม.ร.ว.เสนีย์ ปราโมช นายกรัฐมนตรี ขอให้รัฐบาลดำเนินการตามกฎหมายต่อ ศนท.
สุธรรม แสงประทุม พร้อมกรรมการ ศนท. และตัวแทนชุมนุมนาฏศิลป์ เดินทางไปขอพบนายกรัฐมนตรี เพื่อแสดงความบริสุทธิ์ใจ
รัฐระดมยิง ประชาชนหนีตาย คอมมานโดไล่ล่า
ราว 07.00 น. เจ้าหน้าที่ตำรวจระดมยิงเข้ามาในมหาวิทยาลัยอย่างหนัก จากด้านหน้าหอประชุมใหญ่ และพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร ผู้ชุมนุมนับพันคนหนีเข้าไปหลบในอาคารรอบสนามฟุตบอล มีผู้เสียชีวิตหลายสิบคน
07.00 น. ฝูงชนที่อออยู่หน้าประตูมหาวิทยาลัยพยายามบุกเข้าไปในมหาวิทยาลัย โดยใช้รถบัสสองคันขับพุ่งเข้าชนประตู
07.50 น. ตำรวจหน่วยคอมมานโด หน่วยปฏิบัติการพิเศษ (นปพ.) และตำรวจท้องที่ ล้อมอยู่โดยรอบมหาวิทยาลัย โดยมี พล.ต.ท.ชุมพล โลหะชาละ พล.ต.ต.เสน่ห์ สิทธิพันธุ์ และ พล.ต.ต.ยุทธนา วรรณโกวิท มาถึงที่เกิดเหตุและเข้าร่วมบัญชาการ
08.10 น. พล.ต.ต.เสน่ห์ สิทธิพันธุ์ บัญชาการให้ตำรวจตระเวนชายแดน อาวุธครบมือเตรียมบุกเข้าไปในมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เสียงปืนดังรุนแรงตลอดเวลา ตำรวจประกาศให้นักศึกษายอมจำนน นักศึกษาหลายคนพยายามวิ่งออกมาข้างนอก ถูกประชาชนที่อยู่ภายนอกรุมประชาทัณฑ์
08.18 น. ตชด.เข้าประจำการแทนตำรวจท้องที่ และมีกำลังใหม่เข้ามาเสริมอีก 2 คันรถ
08.25 น. ตชด.บุกเข้าไปในมหาวิทยาลัยได้สำเร็จ และได้พยายามเข้าจับกุมฝ่ายผู้ชุมนุมที่หลบตามอาคารรอบสนามฟุตบอล
ยึดมธ. สั่งหญิง-ชายถอดเสื้อ นอนคว่ำ
เตะ กระทืบ ด่าทอ ก่อนส่งขังนับพัน
10.30 น. หลังจากตำรวจบุกยึดมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ได้แล้ว นักศึกษาประชาชนถูกสั่งให้นอนคว่ำ แล้วควบคุมตัวไว้ทยอยลำเลียงขึ้นรถเมล์และรถสองแถวมากกว่า 3,000 คน ส่งไปขังตามสถานีตำรวจต่างๆ นักศึกษาชายและหญิงถูกบังคับให้ถอดเสื้อ นักศึกษาหญิงเหลือแต่เสื้อชั้นใน เอามือกุมหัว นอนคว่ำคลานไปตามพื้น ถูกเตะถีบ ด่าทออย่างหยาบคาย
11.50 น. สำนักนายกรัฐมนตรีแถลงว่า นายกรัฐมนตรีมีบัญชาให้ตั้งกองบัญชาการรักษาความสงบเรียบร้อยขึ้นที่ทำเนียบรัฐบาล
12.00 น. รัฐบาลออกแถลงการณ์สรุปได้ว่า เจ้าหน้าที่ตำรวจได้เข้าควบคุมสถานการณ์การปะทะกันที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ได้แล้ว และรัฐบาลได้สั่งให้เจ้าหน้าที่ตำรวจปราบปรามผู้กระทำผิดกฎหมายโดยเด็ดขาด
12.30 น. กลุ่มลูกเสือชาวบ้านและประชาชนจำนวนหลายหมื่นคนชุมนุมอยู่ที่ลานพระบรมรูปทรงม้า
นิสิตจุฬาฯ ประมาณ 3,000 คน ชุมนุมกันภายในบริเวณมหาวิทยาลัย เอนก เหล่าธรรมทัศน์ นายกสโมสรนิสิตจุฬาฯ ชี้แจงถึงเหตุการณ์จลาจลที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และ 1.เรียกร้องให้ชี้แจงประชาชนถึงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น 2.เรียกร้องให้รัฐบาลจัดการเรื่องที่เกิดขึ้นโดยเร็วที่สุด 3.ยืนยันว่าหากเกิดรัฐประหาร พวกตนจะต่อสู้ถึงที่สุด 4.ยืนหยัดในการขับพระถนอมออกนอกประเทศ
ประชุม ครม.นัดพิเศษ
คณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน ประกาศยึดอำนาจ
บ่ายวันนั้นมีการประชุม ครม.นัดพิเศษ พล.ต.อ.ศรีสุข มหินทรเทพ และ พล.ต.ท.ชุมพล โลหะชาละ รองอธิบดีกรมตำรวจ เข้าชี้แจงเหตุการณ์ต่อที่ประชุม ครม.
14.20 น. ประชาชนและลูกเสือชาวบ้านที่ชุมนุมอยู่ ณ ลานพระบรมรูปทรงม้าส่วนหนึ่ง ประมาณ 4,000 คน เคลื่อนขบวนไปทำเนียบรัฐบาล ส่งตัวแทน 5 คน เข้าพบนายกรัฐมนตรี เรียกร้องให้ดำเนินคดีกับผู้เกี่ยวข้อง นายกรัฐมนตรีรับปากว่าจะพิจารณาดำเนินการ
18.00 น. พล.ร.อ.สงัด ชลออยู่ หัวหน้าคณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน ประกาศยึดอำนาจ
ทั้งหมดคือช่วงเวลาแห่งความเจ็บปวด บอบช้ำ ที่ต้องร่วมยืนยันเน้นย้ำไม่ให้เกิดซ้ำบนไทม์ไลน์ประวัติศาสตร์
(ภาพจาก ‘หอจดหมายเหตุมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์’)
