เปิด ‘ศิลปวัฒนธรรม’ ฉบับมกราคม 69 ขายดี แทบเกลี้ยงแผง จุดพลุไฮไลต์ ‘เขาปลายบัด’ กรุสำริด ‘วัฒนธรรมศรีจนาศะ’ มหายานต้นลำน้ำมูล
ไปแผงไหน ใครเขาก็ว่าหมด
เรื่องจริง ไม่จ้อจี้ แม้แต่ที่ร้าน Matichon Book Club ก็ยังต้องหามาเติมสต๊อก
จะเป็นเล่มใดไปไม่ได้ นอกจาก นิตยสารศิลปวัฒนธรรม ฉบับเดือนมกราคม 2569 ที่โดดแจมแบบไม่เอาต์ ในบรรยากาศจุดพลุฉลองการได้คืนมาของประติมากรรมสำริดประโคนชัย 4 รายการคืนจากพิพิธภัณฑ์ศิลปะเอเชีย นครซานฟรานซิสโก (Asian Art Museum of San Francisco-SFAAM) ประกอบด้วย ประติมากรรมสำริดรูปพระโพธิสัตว์ 3 รายการ และพระพุทธรูป 1 รายการ อายุสมัยตามถ้อยแถลงของกรมศิลปากรอยู่ในพุทธศตวรรษที่ 13-14 หรือประมาณ 1,200-1,300 ปีมาแล้ว
ทั้งหมด อยู่ในบัญชีโบราณวัตถุที่คณะกรรมการติดตามโบราณวัตถุของไทยในต่างประเทศกลับคืนสู่ประเทศไทย มีมติให้ติดตามเมื่อปี พ.ศ.2561 และได้ส่งมอบเอกสารข้อมูลแก่สำนักงานสืบสวนความมั่นคงแห่งมาตุภูมิ สหรัฐอเมริกา (Homeland Security Investigations : HSI) ผ่านกระทรวงการต่างประเทศ เพื่อดำเนินการสืบสวน
กระทั่งเมื่อวันที่ 26 เมษายน 2568 เดวิด เคลเลอร์ เจ้าหน้าที่ผู้รับผิดชอบคดี ได้แจ้งให้กรมศิลปากรทราบถึงความก้าวหน้าทางคดีว่า คณะกรรมการพิพิธภัณฑ์ศิลปะเอเชีย ที่แต่งตั้งโดยเมืองซานฟรานซิสโก มีมติให้พิพิธภัณฑ์ศิลปะเอเชียถอดถอนรายการโบราณวัตถุทั้ง 4 รายการออกจากทะเบียนโบราณวัตถุ ก่อนที่จะร่วมกับสถานกงสุลใหญ่ ณ นครลอสแอนเจลิส จัดพิธีส่งมอบโบราณวัตถุคืนแก่ประเทศไทย
ก่อนแถลงใหญ่ในบ่ายวันที่ 6 มกราคมที่ผ่านมา ณ พระที่นั่งอิศราวินิจฉัย พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ พระนคร
ท่ามกลางความยินดีที่ได้มรดกวัฒนธรรมล้ำค่าคืนมาสู่ผืนดินไทย กองบรรณาธิการนิตยสารศิลปวัฒนธรรม รวบรวมสรรพกำลังทางวิชาการร้อยเรียงรจนาต้นฉบับแบบฉับไว ชูไฮไลต์ประติมากรรมชุดนี้ในหลากมิติ
ไม่ว่าจะเป็นประวัติความเป็นมาที่ยังมีข้อถกเถียงและข้อเสนอใหม่ๆ กระบวนการทวงคืนที่ไม่ง่าย อีกทั้งข้อสงสัยที่ยังต้องไขปริศนาหาซึ่งคำตอบให้กระจ่างใจ
นอกจากนี้ ยังมีบทความรสเข้มมาเติมเต็มในอีกหลายเรื่องราวประวัติศาสตร์ ดังนี้
ประติมากรรมสำริดกรุพระประโคนชัย โดย ทนงศักดิ์หาญวงษ์
ทวงเอง เขียนเอง นักเลงพอ ทนงศักดิ์ ในฐานะกรรมการ คณะกรรมการติดตามคืนโบราณวัตถุของไทยในต่างประเทศคืนสู่ประเทศไทย และกรรมการคณะอนุกรรมการด้านวิชาการ เพื่อติดตามโบราณวัตถุของไทยในต่างประเทศกลับคืนสู่ประเทศไทย ร่ายรายละเอียดยิบ ตั้งแต่เหตุผลสำคัญว่าทำไมรัฐไทยต้องทวงคืนโบราณวัตถุ กรุพระประโคนชัย, หลักการทวงคืนโบราณวัตถุ,
การค้นพบกรุพระประโคนชัย, แหล่งที่พบกรุพระประโคนชัย, ปราสาทเขาปลายบัด จังหวัดบุรีรัมย์ และหลักฐานบนปราสาทเขาปลายบัด 2
อ่านแล้วเก็ต เก็ตแล้วเคลียร์ เคลียร์แล้วซึ้งถึงความสลับซับซ้อนซ่อนเงื่อนว่ากว่าจะถึงวันนี้ ทวงมา 9 ปี รอได้ ยังไงก็คุ้ม
ประติมากรรมสำริดแบบประโคนชัย กับลัทธิการบูชา ‘พระศรีอาริยเมตไตรย’ แบบมหายาน-ตันตระยาน โดย ศิริพจน์ เหล่ามานะเจริญ
บอกเล่าเรื่องราวเชิงวิชาการของพระศรีอาริยเมตไตรยแบบประโคนชัย กับพุทธศาสนามหายานต่อเนื่องถึงตันตระ, ภิกษุปุณโยทัยกับการเผยแผ่พุทธศาสนาแบบตันตระ ระยะต้น ในเจนละ และบทส่งท้ายแบบลึกซึ้ง
ตึกสีเหลือง เมืองท่าโบราณ วันวาน (ไม่) ย้อนกลับ โดย รศ.ดร.ประภัสสร์ ชูวิเชียร อาจารย์ภาควิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร
ตัดสลับอารมณ์จากลุ่มน้ำมูล ไปดื่มด่ำวัฒนธรรมแห่งเมือง ฮอยอัน เวียดนาม ชุมชนแห่งปากแม่น้ำกึ่งกลางชายฝั่งทะเล, จากวัฒนธรรมซาหวิ่น ท้องถิ่นจามปา สู่เมืองท่านานาชาติ, เมืองสีมัสตาร์ด, วัดและศาลเจ้า พื้นที่ความเชื่อและสมาคมชาวจีน ปลายปากกาเจ้าของผลงานฮิต ‘วัดร้างในบางกอก’ และ ‘อยุธยาในย่านกรุงเทพฯ’ ที่แฟนคลับไม่ควรพลาด
ประติมากรรมสำริดจากเขาปลายบัด : วัฒนธรรมศรีจนาศะ มหายานต้นลำน้ำมูล โดย รศ.ดร.รุ่งโรจน์ ภิรมย์อนุกูล อาจารย์ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง
เจาะลึกตั้งแต่ประวัติการศึกษาประติมากรรมสำริดจากเขาปลายบัดโดยสังเขป, การกำหนดอายุประติมากรรมจากเขาปลายบัด, ประติมากรรมสำริดจากเขาปลายบัดเกี่ยวข้องกับศรีจนาศะ หรือเมืองเสมา อำเภอสูงเนิน นครราชสีมา, ลักษณะเฉพาะของประติมากรรมวัฒนธรรมศรีจนาศะ อาทิ รูปแบบพระเกศา เอกลักษณ์ต้นแม่น้ำมูล อีกทั้งการเซาะลูกตา และท่ายืนตริภังค์ คือบิดสามส่วน, ประติมากรรมจากเขาปลายบัดแต่เดิมไม่ได้ประดิษฐานที่เขาปลายบัด, ประติมากรรมจากเขาปลายบัด ภาพสะท้อนโบราณคดีต้นแม่น้ำมูล, พื้นที่ต้นลำน้ำมูล : แหล่งพุทธศาสนามหายานที่สำคัญ
ครบเรื่อง ครบรส อ่านแล้วต้องอ่านซ้ำ เพื่อทำความเข้าใจในดีเทลยิบ ดีเทลย่อย และรายละเอียดลึกที่มองข้ามไม่ได้
ไต่พระธาตุ คาดสะเพา รากเหง้าศาสนาผีที่พระธาตุพนม โดย จิรวัฒน์ ตั้งจิตรเจริญ
เบรกอารมณ์อารยธรรมโบราณมาสู่วัฒนธรรมรุ่มรวยแห่งแดนอีสานผ่านบทความเปี่ยมสีสันในเรื่องราวของพิธีผีในพระธาตุพุทธ ‘คาดสะเพา’ กับรากเหง้าศาสนาผี
อ่านคำบอกเล่าจากความทรงจำของผู้คนถึงบรรยากาศความยิ่งใหญ่ของงานบุญเดือน 3 หรือ งานนมัสการพระธาตุพนม ซึ่งมีพิธีคาดสะเพา คือ การเอาไม้ไผ่มาทำนั่งร้านทั้ง 4 ด้านขององค์ พระธาตุจากเบื้องล่างสู่ยอดเบื้องบน
พร้อมบทวิเคราะห์กลมกล่อมที่ชงให้เห็นถึงพัฒนาการจากอดีตสู่วันที่ ‘ทุนและรัฐ’ เข้ามา ส่งผลให้ผีเจือจางเบาบางลงไป
พระบรมราชวินิจฉัย เรื่องเจ้าเขมรแปรพักตร์ ‘มีเจตนา’ให้เสียเมือง โดย ไกรฤกษ์ นานา
ปิดท้ายด้วยเรื่องราวคลาสสิก โดยนักประวัติศาสตร์ชื่อดังที่แฟนๆ ติดตามอ่านมานานหลายทศวรรษ ฉบับนี้เปิดประเด็นด้วยการที่ฝรั่งเศสทุ่มหมดหน้าตัก เพื่อฮุบปากแม่น้ำโขง, เขมรคือกุญแจสู่โลกตะวันออก, การรักษาฐานะเจ้าอธิราชคือการสถาปนากษัตริย์เขมร, ฝ่ายไทยหวังดีอยู่ข้างเดียว, การวิ่งเต้นภายในของรัฐบาลฝรั่งเศส, สื่อปารีสชี้พระนโรดมขอพึ่งอำนาจฝรั่งเศส และเจ้าเขมรพร้อมปรับตัวเป็นฝรั่ง
ทั้งหมดนี้ คือเรื่องเด่นในฉบับ ที่ทำเอาเอฟซีกวาดซื้อแทบเกลี้ยงแผงจนสั่งออนไลน์ไม่ได้ ต้องใช้วิธีดั้งเดิมกดโทร 0-2589-0020 ต่อ 3352 โลดๆ
พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร
