หยาดเหงื่อที่ขับเคลื่อนประเทศ อย่าลืม ‘(พิพิธภัณฑ์) แรงงานไทย’ กว่า 3 ทศวรรษสู่วัน (ระดมทุน) รีโนเวต
ท่ามกลางความอลหม่าน ก่อนการเลือกตั้งคณะกรรมการประกันสังคม พ.ศ.2569 หรือเรียกสั้นๆ ว่า ‘บอร์ดประกันสังคม’ ที่มีรุ่นใหญ่ ในฐานะตัวละครใหม่ ออกมาแอ๊กชั่นให้สังคมวิพากษ์วิจารณ์ในประเด็นหลากหลาย
อีกหนึ่งองค์กรที่อยู่เคียงข้างผู้ใช้แรงงานในด้านประวัติศาสตร์แห่งหยาดเหงื่อการสู้มาอย่างยาวนาน คือ ‘มูลนิธิพิพิธภัณฑ์แรงงานไทย’ ซึ่งจดทะเบียนก่อตั้งเมื่อวันที่ 4 มิถุนายน พ.ศ.2539 หรือเมื่อ 30 ปีก่อน บันทึก ร้อยเรียง เผยแพร่ความทรงจำล้ำค่าของผู้คนชั้นรากแก้วมากมายในประเทศผ่านการจัดแสดงใน ‘พิพิธภัณฑ์แรงงานไทย’โดยในยุคแรกเริ่ม มีศาสตราจารย์นิคม จันทรวิทุร เป็นประธานโครงการพิพิธภัณฑ์แรงงานไทย เมื่อจัดตั้งพิพิธภัณฑ์แล้ว บริหารโดยคณะกรรมการที่มี นายบุญเทียน ค้ำชู อดีตประธานสหภาพแรงงานการไฟฟ้านครหลวง เป็นประธานคนแรก
การดำเนินงานที่ผ่านมา อยู่ได้ด้วย ‘เงินบริจาค’ โดยมี ‘มูลนิธิ ฟรีดริค เอแบร์ท’ สนับสนุนในหลายด้าน ก่อนสิ้นสุดโครงการซัพพอร์ตไปเมื่อปลายปี 2547 ศักดินา ฉัตรกุล ณ อยุธยา คือ หัวเรี่ยวหัวแรงสำคัญในการปฏิบัติงาน โดยเฉพาะด้านวิชาการ
สุมาลี ลายลวด คือเจ้าหน้าที่ประจำพิพิธภัณฑ์ตั้งแต่ยุคแรกๆจวบจนปัจจุบัน เช่นเดียวกับวาสนา ลำดี ที่เป็นเจ้าหน้าที่อาสาสมัครในยุคนั้น ก็ยังปฏิบัติหน้าที่มาจนถึงวันนี้
หลังเปิดให้เรียนรู้มานานกว่า 3 ทศวรรษ ล่าสุด พิพิธภัณฑ์แรงงานไทยประกาศปิดปรับปรุง เนื่องด้วยตัวอาคารอยู่ในสภาพที่ชำรุดทรุดโทรมผุพัง ร้อน และคับแคบ จำเป็นต้องซ่อมแซม ปรับปรุงใหม่ทั้งโครงสร้างและการจัดแสดงให้ทันสมัยพร้อมให้บริการ ขณะนี้อยู่ระหว่างการระดมทุนเพื่อรีโนเวต โดยยังขาดงบประมาณอีกราว 5 ล้านบาท จึงมีการจัดกิจกรรม ‘ทอดผ้าป่าหารายได้ปรับปรุงพิพิธภัณฑ์แรงงานไทย’ และการจัดโต๊ะจีน เมื่อ 27 เมษายน และ 17 พฤษภาคมที่ผ่านมา ตามลำดับ ณ สำนักงานชั่วคราว พิพิธภัณฑ์แรงงานไทย : Thai Labour Museum (สถานีตำรวจรถไฟเก่า) ถนนนิคมมักกะสัน กรุงเทพฯ ภายใต้สโลแกน ‘ฟื้นคืนอุดมการณ์ซ่อมสร้างพิพิธภัณฑ์’
พิพิธภัณฑ์ที่มีชีวิตขึ้นมาใหม่ การจัดแสดงที่ทันสมัย พื้นที่สะดวกสบาย คืออนาคตที่ต้องการ
แม้ปิดปรับปรุงตัวมิวเซียม แต่กิจกรรมต่างๆ ยังดำเนินต่อไป ไม่ว่าจะเป็นการร่วมจัดนิทรรศการ ประวัติศาสตร์แรงงาน เนื่องใน วันแรงงานสากล หรือวันกรรมกรสากล ที่ลานคนเมือง หน้าศาลาว่าการกรุงเทพมหานคร เมื่อ 1 พฤษภาคมที่ผ่านมา จัดโดยคณะทำงาน จัดงานวันแรงงานแห่งชาติ 27 องค์กร เพื่อเฉลิมฉลอง และเรียกร้องต่อรัฐบาลให้แก้ไขปัญหาปากท้องของคนทำงาน
ย้อนกลับไปเมื่อ 10 พฤษภาคม พิพิธภัณฑ์แรงงานไทย ไม่ลืมโศกนาฏกรรม 33 ปี ‘ไฟไหม้โรงงานเคเดอร์’ เมื่อปี พ.ศ.2536 ซึ่งส่งผลให้มีผู้เสียชีวิตถึง 188 ราย โดยร่วมกับสหภาพแรงงานและชาวบ้านในชุมชน ทำบุญตักบาตรและวางดอกไม้รำลึก ณ อนุสรณ์เตือนใจความปลอดภัยในการทำงาน ด้านหน้าพิพิธภัณฑ์แรงงานไทยเพื่อย้ำเตือนให้รักษามาตรฐานความปลอดภัยอย่างเคร่งครัดในทุกภาคส่วน
‘ไฟไหม้โรงงานเคเดอร์’
เหตุการณ์ครั้งนั้นมีสาเหตุจากโครงสร้างอาคารที่ไม่ได้มาตรฐาน และมาตรการความปลอดภัยที่ล้มเหลวอย่างสิ้นเชิง กลายเป็นบทเรียนราคาแพงที่สุดในประวัติศาสตร์อุตสาหกรรมไทย และเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญด้านกฎหมายความปลอดภัยในการทำงานของประเทศ นำไปสู่การปฏิรูป กฎหมายควบคุมอาคาร และการยกระดับมาตรฐานความปลอดภัย จนมีการประกาศให้วันที่ 10 พฤษภาคมของทุกปี เป็น วันความปลอดภัยในการทำงานแห่งชาติ
อีกหนึ่งมิติที่สำคัญและน่าสนใจอย่างยิ่งคือ ‘วรรณกรรมแรงงาน’ อันสะท้อนภาพชีวิต เปล่งเสียงในหัวจิตหัวใจ ฉายภาพของความเหนื่อยยากตลอดห้วงประวัติศาสตร์ โดยเมื่อ 27 พฤษภาคมที่ผ่านมา หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร ร่วมกับ สมาพันธ์สมานฉันท์แรงงานไทย จัดกิจกรรม ‘วรรณกรรมแรงงาน’ ภายใต้โครงการวรรณกรรมทัพพี สะท้อนภาพชีวิตของผู้ใช้แรงงานกับการขับเคลื่อนทางวัฒนธรรมและปัญญา พูดคุย วิเคราะห์ สำรวจตรวจสอบเรื่องเล่าของแรงงานในมิติทางวรรณกรรมทั้งไทยและต่างประเทศ
วงดนตรีแรงงาน อย่างวง ‘ภราดร’ ร่วมขับร้องบรรเลงขับขาน ศักดินา ฉัตรกุล ณ อยุธยา แกนนำพิพิธภัณฑ์แรงงาน และจิระนันท์ พิตรปรีชา เจ้าของรางวัลซีไรต์ และนักเขียน กวี ศิลปิน และนักวิชาการด้านวรรณกรรมมากมาย ร่วมทบทวนต้นทุนทางวัฒนธรรมด้านวรรณกรรมของผู้ใช้แรงงาน ร่วมแลกเปลี่ยนมุมมองคุณภาพชีวิตและการเคลื่อนตัวในนิยามความหมายของผู้ใช้แรงงาน จากโลกอนาล็อกสู่ยุคปัญญาประดิษฐ์
เน้นย้ำการมีอยู่อย่างมีความหมายของแรงงานไทย ด้วยหยาดเหงื่อที่ขับเคลื่อนประเทศให้ก้าวไปข้างหน้า คนเหล่านี้จึงมิอาจถูกหลงลืมกลืนหายไปจากบรรทัดใดของประวัติศาสตร์
พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร
