สภา กทม. องค์กรนิติบัญญัติ
ตรวจสอบ-ติดตามฝ่ายบริหาร
ชุดแรก ‘แต่งตั้งล้วน’
สภากรุงเทพมหานครเป็นองค์กรฝ่ายนิติบัญญัติ มีหน้าที่ในการให้ความเห็นชอบในการออกข้อบัญญัติกรุงเทพมหานคร เพื่อปฏิบัติการให้เป็นไปตามอำนาจหน้าที่ และมีอำนาจตรวจสอบติดตามการบริหารของฝ่ายบริหาร ด้วยการตั้งกระทู้ถาม เสนอญัตติ เปิดอภิปรายทั่วไป และโดยเฉพาะการทำหน้าที่ผ่านคณะกรรมการสามัญประจำสภากรุงเทพมหานคร ซึ่งถือว่าเป็นบทบาทอันสำคัญของสมาชิกสภากรุงเทพมหานคร ที่จะตรวจสอบและติดตามการบริหารของฝ่ายบริหารกรุงเทพมหานคร
ย้อนไปในช่วงประกาศของคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 335 วันที่ 13 ธันวาคม 2515 ซึ่งประกาศให้เรียกนครหลวงของประเทศไทยว่า กรุงเทพมหานคร โดยให้มี ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร และรองผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ซึ่งแต่งตั้งและถอดถอนคณะรัฐมนตรี มี สภากรุงเทพมหานคร ซึ่งประชาชนเลือกตั้ง และผู้ทรงคุณวุฒิที่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยแต่งตั้ง อย่างไรก็ตาม ประกาศดังกล่าวกำหนดให้ 4 ปีแรก รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยแต่งตั้งสมาชิกสภาแทนการเลือกตั้ง และให้แบ่งพื้นที่กรุงเทพฯออกเป็นเขตและแขวง
สภากรุงเทพมหานคร ถือกำเนิดขึ้นโดยมี ส.ก.ชุดที่ 1 ในยุคที่ ชำนาญ ยุวบูรณ์ เป็นผู้ว่าฯกทม. ที่มาจากการแต่งตั้ง และ ส.ก.ชุดนี้ก็มาจากการแต่งตั้งโดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ตามคำสั่งกระทรวงมหาดไทย ที่ 177/2516 ลงวันที่ 5 มีนาคม 2516 มีวาระระหว่าง 16 เมษายน 2516-10 สิงหาคม 2518
ต่อมาในช่วงพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ.2518 กำหนดให้ผู้ว่าฯกทม.และรองผู้ว่าฯ มาจากการเลือกตั้ง สภากรุงเทพมหานครมีสมาชิกซึ่งมาจากการเลือกตั้ง
ทั้งนี้ มีการเลือกตั้งผู้ว่าฯกทม. และ ส.ก. ภายใต้ พ.ร.บ.ฉบับนี้เกิดขึ้นครั้งเดียว เมื่อ 10 สิงหาคม 2518 แต่ผู้ว่าฯกทม.ในครั้งนั้น (นายธรรมนูญ เทียนเงิน พรรคประชาธิปัตย์) ก็อยู่ไม่ครบวาระ 4 ปี เพราะเกิดความขัดแย้งรุนแรงทั้งฝ่ายบริหารและนิติบัญญัติ จนนายกรัฐมนตรีมีคำสั่งให้พ้นตำแหน่งทั้งผู้ว่าฯ และ ส.ก. เมื่อ 29 เมษายน 2520
หลังจากนั้น เข้าสู่ช่วงที่ ผู้ว่าฯ และ ส.ก. มาจากการแต่งตั้ง ล้วนๆ รวมแล้ว มีผู้ว่าฯแต่งตั้ง ไล่เรียงกันมา 4 คน ส.ก. แต่งตั้ง 2 ชุด ระหว่างปี 2520-2528
2528 เลือกตั้งยาว ก่อนเจออำนาจ คสช.
ปลดผู้ว่าฯ แต่งตั้ง ส.ก. ยกเลิก ส.ข.
กระทั่งมาถึงช่วงพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร พ.ศ.2528 กทม.กลับสู่ยุคที่ผู้ว่าฯและ ส.ก.มาจากการเลือกตั้ง อีกทั้งให้มี สภาเขต ในแต่ละเขตซึ่งมาจากการเลือกตั้งด้วย จึงมีสมาชิกสภาเขต หรือ ส.ข. สืบเนื่องกันมาอย่างยาวนาน
ทว่า เมื่อคณะรักษาความสงบแห่งชาติ หรือ คสช. รัฐประหารใน ปี 2557 กทม. หวนกลับไปใช้ระบบสภา กทม.ที่มาจากการ แต่งตั้งโดย คสช. ออกประกาศคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่ 86/2557 ประกาศให้งดการจัดเลือกตั้ง ส.ก. และ ส.ข. โดยให้แต่งตั้ง ส.ก.ชุดใหม่แทนชุดเดิมที่หมดวาระในปีนั้น
ส่วนผู้ว่าฯกทม. ขณะนั้นคือ ม.ร.ว.สุขุมพันธุ์ บริพัตร ถูกปลด
คสช. แต่งตั้ง พลตำรวจเอกอัศวิน ขวัญเมือง เป็นผู้ว่าฯ แทน ตั้งแต่ 18 ตุลาคม 2559 ส่วน ส.ข. ไม่มีการแต่งตั้งขึ้นใหม่แทนชุดที่หมดวาระ อีกทั้งต่อมาใน พ.ร.บ.ระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร (ฉบับที่ 6) พ.ศ.2562 ก็กำหนดมิให้นำบทบัญญัติเกี่ยวกับสภาเขตมาใช้ กทม.
จึงไม่มี ส.ข.มาจนถึงปัจจุบัน
โดยจะเห็นว่า ผู้สมัครผู้ว่าฯบางรายชูการฟื้น ส.ข. เป็นหนึ่งในนโยบาย อาทิ ดร.มัลลิกา บุญมีตระกูล มหาสุข ซึ่งคว้าชัยเป็นอันดับ 2 แต่คะแนนไม่ถึงกับ ‘หายใจรดต้นคอ’
ส่องอำนาจ ‘ประธานสภา กทม.’ ทำไมต้องแย่งกันเป็น?
สำหรับ บทบาทของ ประธานสภากรุงเทพมหานคร ทำหน้าที่และมีอำนาจในการดำเนินกิจการของสภากรุงเทพมหานครให้เป็นไปตามข้อบังคับของสภากรุงเทพมหานคร ดังต่อไปนี้
1.ดำเนินกิจการของสภาให้เป็นไปตามข้อบังคับของสภา
2.เป็นประธานของที่ประชุม
3.กำกับดูแลงานในสภา
4.รักษาระเบียบและความสงบเรียบร้อยในสภา
5.เป็นผู้แทนสภาในกิจการภายนอก
6.หน้าที่และอำนาจตามที่มีกฎหมาย กฎ ระเบียบ หรือประกาศอื่นกำหนดไว้
ประธานสภา กทม. ต้องถูกเลือกโดย ส.ก.
นั่งเก้าอี้วาระละ 2 ปี
ยกเว้นขาดจาก ส.ก.-ลาออก-โดนเข้าชื่อเลือกใหม่
ปัจจุบัน ประธานสภากรุงเทพมหานครและรองประธานสภากรุงเทพมหานคร มาจากการเลือกโดย ส.ก. โดยเลือกประธานสภา กทม.ได้ 1 คน และรองประธานสภา กทม. ได้ไม่เกิน 2 คน
ประธานสภาและรองประธานสภา กทม. ดำรงตำแหน่งทันทีที่ได้
รับเลือก และมีวาระดำรงตำแหน่งคราวละ 2 ปี
ทั้งประธานสภาและรองประธานสภากรุงเทพมหานครอาจพ้นตำแหน่งก่อนคราวละ 2 ปี ได้ในกรณี ขาดจากสมาชิกสภากรุงเทพมหานคร ลาออก หรือสมาชิกสภากรุงเทพมหานคร ไม่น้อยกว่า
1 ใน 3 ของสมาชิกสภากรุงเทพมหานครทั้งหมด เข้าชื่อเสนอญัตติให้สภากรุงเทพมหานคร เลือกตั้งประธานสภาหรือรองประธานสภากรุงเทพมหานครใหม่ และสภากรุงเทพมหานครมีมติตามนั้น ต้องมีคะแนนเสียงไม่น้อยกว่า 3 ใน 4 ของจำนวนสมาชิกสภากรุงเทพมหานครทั้งหมด โดยให้พ้นจากตำแหน่งเมื่อได้มีการเลือกตั้งประธานสภาหรือรองประธานสภา กรุงเทพมหานครคนใหม่แล้วแต่กรณี และให้ผู้ได้รับเลือกตั้งนั้นอยู่ในตำแหน่งตามวาระของผู้ซึ่งตายแทน
ทั้งหมดนี้ คือส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์กว่าครึ่งศตวรรษของสภากรุงเทพมหานครที่สลับซับซ้อนและน่าสนใจยิ่ง
ทีมข่าวเฉพาะกิจ
25 ประธานสภา กทม.
ใครจะเป็นคนที่ 26?
1.พระยามไหสวรรค์ 16 เมษายน 2516-20 มีนาคม 2518
2.สนอง ปรัชญนันท์ 21 เมษายน 2518-10 สิงหาคม 2518
3.พ.ต.ต.เชาวลิต สิงห์เจริญ 26 ธันวาคม 2518-29 เมษายน 2520
4.กำจัด ผาติสุวัณณ 13 พฤษภาคม 2520-30 พฤศจิกายน 2527
5.ดำรง สุนทรศารทูล 11 ธันวาคม 2527-7 ตุลาคม 2528
6.ไพโรจน์ ประเสริฐ 25 พฤศจิกายน 2528-24 พฤศจิกายน 2530
7.ประวิทย์ รุจิรวงศ์ 25 พฤศจิกายน 2528-13 พฤศจิกายน 2532
8.ประเสริฐ นาสมพันธ์ 18 มกราคม 2533-6 มกราคม 2537
9.อรรถ แพทยังกุล 9 มีนาคม 2537-8 มีนาคม 2539
10.ศราวุฒิ ปฤชาบุตร 3 เมษายน 2539-5 มีนาคม 2541
11.วิสูตร สำเร็จวาณิชย์ 4 พฤษภาคม 2541-25 พฤษภาคม 2542
12.เอนก หุตังคบดี 26 พฤษภาคม 2542-3 พฤษภาคม 2543
13.ประเดิมชัย บุญช่วยเหลือ 4 พฤษภาคม 2543-25 เมษายน 2545
14.สามารถ มะลูลีม 24 มิถุนายน 2545-23 มิถุนายน 2547
15.ธนา ชีรวินิจ 24 มิถุนายน 2547-15 มิถุนายน 2549
16.ธวัชชัย ปิยนนทยา 10 พฤศจิกายน 2549-9 พฤศจิกายน 2551
17.กิตพล เชิดชูกิจกุล 10 พฤศจิกายน 2551-22 กรกฎาคม 2553
18.สุทธิชัย วีรกุลสุนทร 7 ตุลาคม 2553-6 ตุลาคม 2555
19.พิพัฒน์ ลาภปรารถนา 8 ตุลาคม 2555-28 สิงหาคม 2557
20.ร.ต.ต.เกรียงศักดิ์ โลหะชาละ 24 กันยายน 2557-6 กุมภาพันธ์ 2563
21.นิรันดร์ ประดิษฐกุล 12 กุมภาพันธ์ 2563-25 กันยายน 2563
22.คำรณ โกมลศุภกิจ 25 กันยายน 2563-17 พฤษภาคม 2565
23.วิรัตน์ มีนชัยนันท์ 6 มิถุนายน 2565-5 มิถุนายน 2567
24.สุรจิตต์ พงษ์สิงห์วิทยา 6 มิถุนายน 2567-30 กรกฎาคม 2568
25.วิพุธ ศรีวะอุไร 31 กรกฎาคม 2568-21 พฤษภาคม 2569
