เช็กอิน ‘แหล่งโบราณคดีเขื่อนมูลบน 1’ (โนนกอโจด) เจาะไฮไลต์ ‘พิมายดำ’ ฉายชีวิตผู้คนต้นลำน้ำมูล เมื่อพันๆปีมาแล้ว
ครึ่งแรกของปี 2569 แทบจะนับได้ว่าเป็นปีทองของการค้นพบแหล่งโบราณคดีใหม่ๆ ที่ชวนเร้าใจทั้งในแง่ร่องรอยหลักฐานอันจะนำไปสู่การวิเคราะห์ตีความให้ได้มาซึ่งความก้าวหน้าขององค์ความรู้ รวมไปถึงวัตถุชวนว้าว ที่ทำเอาคนไทยตื่นเต้นทั้งประเทศ
ล่าสุด สำนักศิลปากรที่ 10 นครราชสีมา เปิดเผยถึงการลงพื้นที่ตรวจสอบหลักฐานทางโบราณคดีที่ตั้งอยู่กลางเขื่อนมูลบน 1 ในท้องที่บ้านตลิ่งชัน หมู่ 9 ตำบลจระเข้หิน อำเภอครบุรี จังหวัดนครราชสีมา ซึ่งต่อมากำหนดชื่อเรียกร่วมกันว่า ‘แหล่งโบราณคดีเขื่อนมูลบน 1’ (โนนกอโจด)
ย้อนกลับไปเมื่อ 9 กรกฎาคมที่ผ่านมา กลุ่มโบราณคดี ของสำนักดังกล่าว ร่วมกับเจ้าหน้าที่จากพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติมหาวีรวงศ์ ผนึกความร่วมมือท้องถิ่น ได้แก่ ที่ทำการปกครองอำเภอครบุรี จังหวัดนครราชสีมา, โครงการส่งน้ำและบำรุงรักษามูลบน กรมชลประทาน และพระอาจารย์ประจวบ ยติกโล เจ้าอาวาสที่พักสงฆ์ป่าเขาน้อย ลุยสำรวจ
หลักฐานที่พบ บ่งชี้ถึงการเป็นแหล่งโบราณคดีในวัฒนธรรมยุคก่อนประวัติศาสตร์ สมัยเหล็ก
โครงกระดูกมนุษย์พร้อมภาชนะดินเผา เครื่องมือเหล็ก ลูกปัดแก้ว ขวานหินขัด แวดินเผา และชิ้นส่วนภาชนะดินเผา ถูกพบกระจายอยู่บนผิวดินเนื่องจากการกัดเซาะของน้ำ
นักโบราณคดีเผยว่า ไฮไลต์ที่ต้องขีดเส้นใต้คือการพบภาชนะดินเผาแบบ ‘พิมายดำ’ ในสภาพสมบูรณ์ ขนาดเส้นผ่านศูนย์กลาง 24.5 ซม. สูง 11 ซม. และหนา 0.7 ซม.
นี่คือการพบภาชนะดินเผาแบบพิมายดำที่มีสภาพสมบูรณ์เป็นครั้งแรกของพื้นที่ด้านใต้ของจังหวัดนครราชสีมา ทั้งยังตั้งอยู่ใกล้กับต้นกำเนิดแม่น้ำมูลมากที่สุดในเวลานี้
ภาชนะดินเผาแบบพิมายดำ เป็นภาชนะรูปแบบพิเศษในยุคก่อนประวัติศาสตร์ สมัยเหล็ก พบครั้งแรกเมื่อ พ.ศ.2507 จากการขุดตรวจที่ปราสาทพิมาย และในปีต่อมามีการพบโดยบังเอิญจากการไถปรับหน้าดินที่แหล่งโบราณคดีบ้านส่วย อำเภอพิมาย จังหวัดนครราชสีมา
ศาสตราจารย์ Wilhelm G. Solheim II นักโบราณคดีชาวอเมริกัน คือผู้ริเริ่มเรียกภาชนะรูปแบบนี้ว่า ‘ภาชนะดินเผาแบบพิมายดำ’
ต่อมา มีการพบอย่างแพร่หลายในพื้นที่ลุ่มแม่น้ำมูลตอนบน
สำนักศิลปากรที่ 10 นครราชสีมา สันนิษฐานว่า แหล่งโบราณคดีเขื่อนมูลบน 1 (โนนกอโจด) คือเนินดินฝังศพของมนุษย์ในวัฒนธรรมยุคก่อนประวัติศาสตร์ สมัยเหล็ก ซึ่งมีอายุอยู่ในช่วง 2,400-1,400 ปีมาแล้ว โดยเปรียบเทียบอายุสมัยจากภาชนะดินเผาแบบพิมายดำที่พบจากแหล่งโบราณคดีบ้านส่วย อำเภอพิมาย จังหวัดนครราชสีมา
ทั้งนี้ ข้อมูลจาก กรมศิลปากร ระบุว่า ลักษณะเด่นของภาชนะแบบพิมายดำ คือ มีผิวสีดำขัดมันเป็นลายเส้นตรงหรือเส้นโค้งวกไปมา ลายเส้นสีดำและมีความมันวาว ผิวส่วนที่ไม่มีการตกแต่งจะเป็นสีดำด้าน การตกแต่งผิวภาชนะมีทั้งแบบผิวสีดำขัดมันเป็นลายเส้นสีดำทั้งสองด้าน หรือผิวสีดำขัดมันเป็นลายเส้นสีดำด้านหนึ่ง อีกด้านผิวสีส้ม สีครีม หรือสีน้ำตาล
ภาชนะแบบพิมายดำ นอกจากพบที่บ้านส่วยหรือบริเวณเมืองพิมายแล้ว จากการสำรวจและขุดค้นยังพบในแหล่งโบราณคดีอื่นๆ ด้วย เช่น แหล่งโบราณคดีบ้านตำแย อำเภอพิมาย แหล่งโบราณคดีบ้านโนนวัด เนินอุโลก โนนเมืองเก่า บ้านปราสาท อำเภอโนนสูง แหล่งโบราณคดีปราสาทพนมวัน อำเภอเมืองนครราชสีมา แหล่งโบราณคดีเมืองเสมา อำเภอสูงเนิน เป็นต้น กระทั่ง ล่าสุด ได้พบในแหล่งโบราณคดีเขื่อนมูลบน 1 (โนนกอโจด) แห่งนี้
การศึกษาแร่ธาตุและองค์ประกอบในเนื้อดินของเศษภาชนะดินเผาแบบพิมายดำที่พบจากแหล่งโบราณคดีในจังหวัดนครราชสีมา ได้แก่ บ้านโนนวัดเนินอุโลก และบ้านส่วย พบว่าชุมชนต่างๆ ผลิตภาชนะดินเผาแบบนี้ขึ้นโดยมีรูปทรง รูปแบบการตกแต่ง และใช้แกลบข้าวเป็นส่วนผสมในเนื้อดินที่เหมือนกัน
การค้นพบครั้งนี้ ช่วยขยายเพดานองค์ความรู้ของร่องรอยมนุษย์ในพื้นที่จังหวัดนครราชสีมาให้เพิ่มมากขึ้น ฉายภาพชีวิตผู้คนที่มีลมหายใจในต้นลำน้ำมูลเมื่อนับพันปีมาแล้ว
