โซเชียลได้เห็นผ่านตากันพอประมาณ สำหรับการลักลอบขุดแบบไม่เขิน แถมยังโพสต์อวดเพื่อนในโลกออนไลน์ ว่าเจออะไรต่อมิอะไรจากใต้ผืนแผ่นดินบ้าง
เหตุเกิด ณ บ้านหนองปลาไหล ตำบลวังใหญ่ อำเภอวิเชียรบุรี จังหวัดเพชรบูรณ์ ในช่วงปลายเดือนสิงหาคมที่ผ่านมา โดยถูกจิ้มจ้วงไปกว่า 200 หลุม เล็กบ้าง ใหญ่บ้าง นับเป็นการทำลายแหล่งโบราณคดีที่ควรจะได้รับการขุดค้นตามหลักวิชาการเสียเละเทะ หวังหาลูกปัดและของล้ำค่าไปขาย ปรากฏร่องรอยปักหลักตั้งแคมป์เป็นขบวนการ
25 สิงหาคม อุทยานประวัติศาสตร์ศรีเทพ ได้รับแจ้งเหตุดังกล่าวทางวาจา จาก ศรัณยู มีทองคำ ผู้ว่าราชการจังหวัดเพชรบูรณ์ ที่แอ๊กชั่นเซฟแหล่งโบราณคดี รุ่งขึ้นจึงเข้าทำการเข้าสำรวจข้อมูลเบื้องต้น เพื่อทำรายงานเสนอ ผู้อำนวยการสำนักศิลปากรที่ 4 ลพบุรี ซึ่งดูแลครอบคลุมพื้นที่แหล่งโบราณคดีในจังหวัดเพชรบูรณ์ โดยได้รับการเทกแคร์อย่างดีจากองค์การบริหารส่วนตำบลวังใหญ่
ไม่เพียงเท่านั้น เจ้าของที่ดินยังช่วยเก็บ ‘กะโหลกศีรษะมนุษย์’ ที่ถูกแก๊งลักขุดทิ้งไว้แบบไม่ไยดี เพราะไม่ใช่ของมีมูลค่าในแง่เม็ดเงิน ทว่า นี่คือหลักฐานสำคัญที่ทีมนักโบราณคดีกำลังผนึกกำลังร่วมศึกษาอย่างเข้มข้นร่วมกับนักวิชาการข้ามศาสตร์
กำหนดชื่อเรียกลำลองว่า ‘แม่หญิงแห่งบ้านหนองปลาไหล’ หรือ Lady of Ban Nong Pla Lai
ธนัชญา เทียนดี และ ภัทร โพธิโต 2 นักโบราณคดีผู้ประจำการ ณ อุทยานประวัติศาสตร์ศรีเทพ ร่วมกันวิเคราะห์ร่องรอย อายุ และสาเหตุการเสียชีวิตเบื้องต้นของแม่หญิงผู้มีชีวิตอยู่เมื่อนับพันๆ ปีก่อน ครั้นกาลเวลาล่วงพ้น ร่างที่ทอดกายใต้ผืนดินกลับกลายเป็นหลักฐานอันมีคุณค่ายิ่งต่องานวิชาการ
ทั้งนี้ พื้นที่ดังกล่าว ใช่ว่าไม่เคยถูกค้นพบโดยกรมศิลปากร หากแต่ถูกสำรวจทางโบราณคดีไปหมาดๆ เมื่อปี 2554 ลักษณะแหล่งเป็นเนินดินขนาดใหญ่ เส้นผ่านศูนย์กลางราว 400 เมตร ห่างจากเขาถมอรัตน์ไปทางทิศเหนือประมาณ 13.20 กิโลเมตร สถานะเป็นพื้นที่ ส.ป.ก. ทำการเกษตรกรรม ไร่มันสำปะหลัง ต้นไผ่ไร่อ้อย และกระถิน อยู่ติดกับลำน้ำ ‘คลองกะสัง’ พบหลักฐานการเป็น ‘แหล่งฝังศพ’ ของมนุษย์ยุคก่อนประวัติศาสตร์
การรื้อค้นแหล่งจนพินาศกระจุยกระจาย ส่งผลต่อ ‘บริบททางโบราณคดี’
“เราไม่มีทางรู้ได้เลยว่า การฝังศพที่นี่มีการฝังสัตว์ร่วมลงไปด้วยหรือไม่ ลูกปัดอยู่ในลักษณะไหน สิ่งของที่ฝังให้ผู้ตายมีอะไรบ้าง เขาเป็นใคร กำหนดอายุ (สมัย) ได้เท่าไหร่ การสำรวจโบราณวัตถุที่พวกลักลอบขุดทิ้งไว้ นอกจากเศษภาชนะดินเผาเนื้อดิน กระดูกคน กระดูกสัตว์ มีช้างด้วย ซึ่งในเมืองศรีเทพก็เจอช้าง แต่เราไม่รู้เลยว่าเขาฝังในลักษณะไหน เรายังพบเครื่องมือเครื่องประดับสำริด เครื่องมือเหล็ก ลูกปัดแก้ว และที่น่าสนใจคือ ตะกรันเหล็ก หรือ slag สิ่งของที่หลงเหลือจากการถลุงเหล็ก มีรายงานมาว่า เมื่อ 20 ปีที่แล้ว เคยเจอสิ่งที่คล้ายเตา และบริเวณโดยรอบเจอ slag แบบนี้เยอะมาก ซึ่งมันน่าสนใจมาก คนบ้านวังปลาไหลมีเทคโนโลยีการทำเหล็ก เราสามารถตามต่อได้ว่า เหล็กจากไหน เอามาทำอะไร ส่งไปทางไหน” ธนัชญา นักโบราณคดีชำนาญการแห่งอุทยานฯศรีเทพเผย
สำหรับอายุสมัย ตีกว้างๆ ไว้ใน ‘ยุคเหล็ก’ ราว 2,000-3,000 ปี
กลับมาที่ เลดี้แห่งบ้านหนองปลาไหล จากการศึกษาทางกายภาพเบื้องต้น พบว่าเป็น ‘เพศหญิง’ จากลักษณะฟันที่ค่อนข้างสึกคาดว่าอายุราว 21-35 ปี ปรากฏร่องรอยฟันผุ และเกิดถุงซีสต์ในกระดูกบริเวณรากฟัน สันนิษฐานว่าเป็นสาเหตุการเสียชีวิต
ที่น่าสนใจคือ ไม่มี Lateral incisor หรือ ‘ฟันตัดซี่ข้าง’ ฝั่งบนขวาซึ่งสันนิษฐานว่าเป็นลักษณะทาง ‘พันธุกรรม’ ที่อยู่ระหว่างไขปริศนาถึงความสัมพันธ์เชื่อมโยงกับกลุ่มคนในพื้นที่อื่น ณ ห้วงเวลาใกล้เคียงกัน
ถามว่า ยังมีโครงกระดูกอื่นอีกหรือไม่ ได้คำตอบว่า มี แต่ถูกรื้อกระจุยกระจาย กะโหลกแตกเป็นแผ่น กระดูกแขนขาหัก แขนหัก ไม่เหลือชิ้นดี
มาถึงตรงนี้ นักโบราณคดีแห่งศรีเทพ ขอทิ้งท้ายฝากไว้ให้คิดว่า สังคมไทยต้องร่วมรณรงค์ ไม่ซื้อ ไม่ขายลูกปัดและโบราณวัตถุต่างๆ อย่างผิดกฎหมาย เพราะเมื่อไม่มีคนซื้อก็ไม่มีคนขาย
โบราณวัตถุไม่ใช่ของโอท็อป แต่เป็นหลักฐานที่จะบอกเล่าเรื่องราวในอดีตอันส่งผลให้เราเป็นเราในทุกวันนี้
พันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร
