แท็งก์ความคิด : ทางรอดชาวนา
ขอต่ออีกสักตอน
งาน SX2026 ที่เพิ่งผ่านพ้นไป มีข้อเสนอดีๆ ให้ได้ฟัง
บนเวที Talk Stage ในหัวข้อ “ทำอย่างไร? ข้าวไทยไม่ขาดแคลน ชาวนาไทยไม่ขาดทุน” นำเสนอทางออกให้ชาวนา
ว่าที่ ร.ต.ณรงค์ฤทธิ์ ทองดี และ ชุตยาเวศ สินธุพันธุ์ ขึ้นเวทีชี้แนะ
ภฤชฎา ศรีเหนี่ยง รองประธานผู้ประกอบการหอการค้ารุ่นใหม่ (YEC) จังหวัดพิจิตร เป็นผู้ดำเนินรายการ
ว่าที่ ร.ต.ณรงค์ฤทธิ์ เป็นเกษตรกรต้นแบบ บอกถึงสาเหตุที่ชาวนาไทยติดกับดักขาดทุน
ในสายตาของ ร.ต.ณรงค์ฤทธิ์เห็นว่า สาเหตุที่ขาดทุนมาจากการพึ่งพาปุ๋ยเคมี และน้ำมัน
ทั้งปุ๋ยเคมีและน้ำมัน คือค่าใช้จ่าย ขณะที่รายได้จากข้าวที่ปลูกต้องเผชิญหน้ากับสถานการณ์ที่ยากควบคุม
หนึ่ง คือ สภาพอากาศที่ร้อนสลับแล้งที่อาจกระทบข้าวตอนตั้งท้อง
สอง ราคาข้าวที่ต้องอิงตลาดโลก
สาม การเลือกพันธุ์ข้าวที่เหมือนซื้อหวย เพราะต้องตัดสินใจตั้งแต่ต้นฤดู แล้วไปลุ้นว่าอีก 3-4 เดือนราคาจะเป็นอย่างไร
เมื่อเก็บเกี่ยวข้าวในช่วงความชื้นสูงก็ถูกกดราคา เมื่อไม่มีเงินไปลงทุนก็ต้องกู้เขามา
มองไปทางไหนชาวนาก็มีแต่หนี้ หนี้ หนี้
แต่ ร.ต.ณรงค์ฤทธิ์บอกว่า ปัจจุบันมีนวัตกรรมพันธุ์ข้าว ทำให้ผลผลิตจากเดิม 30-50 ถัง เพิ่มเป็น 70-80 ถัง
ข้อเสียที่พบคือยังต้องพึ่งสารเคมี
ผลคือได้ข้าว 72.5 ถังต่อไร่ ใช้เวลาราว 110 วัน
จึงต้องรู้จักเลือกพันธุ์ข้าวที่ต้านทานโรคและเหมาะกับพื้นที่
ใช้พันธุ์ที่พัฒนาจากงานวิจัยของ สวทช. ที่ทนน้ำท่วม
เรื่องนี้เขาทำมาแล้ว ล่าสุดทดลองทำนา 3 ไร่โดยไม่ใช้ปุ๋ยเคมี ไม่เผาฟาง ทำนาเปียกสลับแห้ง
ปล่อยให้ดินแตกระแหงจริงๆ ที่เขาเรียกว่า “แกล้งข้าว” และใช้วิธีดำนา เพราะนาหว่านมีปัญหาวัชพืช
ก่อนปลูกต้องล่อให้วัชพืชขึ้นแล้วไถกลบ 2-3 ครั้ง
ด้านชุตยาเวศ จากสถาบันเกษตรกรรมและสถาปัตยกรรมธรรมชาติ เพื่อระบบนิเวศเมืองและชนบท (NATURE) มองว่า การแก้ปัญหาข้าว ต้องใช้ความคิดสร้างสรรค์
ตอนที่ชุตยาเวศอยู่อีสานมีโอกาสพบคุณลุงคุณยายที่ร้อยเอ็ด ปลูกข้าว 289 สายพันธุ์
มีโอกาสพบหมู่บ้านที่สกลนคร ปลูกราว 300 สายพันธุ์ โดยเลือกพันธุ์ให้เหมาะกับแปลงนาแต่ละแปลง
ไม่ต้องตกใจว่าชาวนามีสายพันธุ์เยอะแยะขนาดนั้น เพราะชุตยาเวศบอกว่า ข้าวพันธุ์พื้นเมืองไทยมี 5,928 สายพันธุ์
เพียงแต่น่าสงสัยว่า ข้าวกว่า 5,000 สายพันธุ์นี้หายไปไหน
ต่อมาได้ใช้วิธีการเดียวกับการขายไวน์และกาแฟ นั่นคือ การสร้างตลาดผ่านการชิมและอธิบายคาแร็กเตอร์
งานชิมข้าวจัดขึ้นที่กรุงเทพฯ มีคนหลายร้อยคนมาทดลอง ทั้งๆ ที่อยากให้มีคนมาเป็นหลักสิบเท่านั้น
เมื่อเห็นโอกาสจึงได้พัฒนา Rice Flavor Wheel เชิญนักชิมกาแฟและวิสกี้มาร่วมชิม
ปัจจุบันมีการชิมแล้วประมาณ 350-400 สายพันธุ์
การชิมข้าวเช่นนี้ไม่เคยได้ยิน แต่คนที่อยู่ในแวดวงเขาว่าฮิตกันนะ
ตลาดที่ชิมข้าว ตั้งชื่อว่า “ข้าวประณีต” เพราะอยากให้เป็นคำที่ทั่วโลกใช้เรียกข้าวพิเศษ เหมือนที่ญี่ปุ่นมีคำว่า วากิว
เป้าหมายคือทำให้ข้าวพิเศษมีปริมาณปลูกราว 5% ของทั้งประเทศ แต่มีมูลค่าประมาณ 20% ของมูลค่าข้าวทั้งหมด
หรือประมาณ 4 เท่าของข้าวทั่วไป
ตัวอย่างข้าวเหนียวหอมของกลุ่มเกษตรกรกลุ่มหนึ่ง ตอนนี้เป็นข้าวสารที่มีราคาขายแพงที่สุด
อนาคตที่ตั้งใจทำคือการประมูลข้าวเป็นล็อต เมื่อปีที่แล้วทดลองในงาน
มีผู้ซื้อจากตะวันออกกลางสั่งทดลองข้าวหอมจากนครสวรรค์ 20 ตัน ตันละ 1 แสนบาท
ตอนนี้กำลังวิเคราะห์ข้าว 100 สายพันธุ์ ร่วมมือกับคณะอุตสาหกรรมเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ เพื่อทำฐานข้อมูล
เผื่อไว้ให้เชฟหรือผู้ผลิตเครื่องสำอางเลือกใช้
เมื่อข้าวเข้าสู่ตลาดยาหรือเครื่องสำอาง มูลค่าจะกระโดดจากหลักร้อยเป็นหลักพันบาทต่อกิโลกรัม
ฟังๆ ดูแล้วได้ไอเดียมากมายใช่ไหม
จากเวที SX ข้าวไม่ได้มีรูปแบบเดียวในการทำราคา
หากสามารถหารูปแบบที่น่าสนใจได้ ราคาก็พร้อมจะพุ่งขึ้นไปสุดๆ
ที่สำคัญ เป็นคำของชุตยาเวศที่บอกด้วยความเชื่อมั่น
ไม่ว่าอนาคตจะมี AI อย่างไร คนก็ยังต้องกินข้าว
นฤตย์ เสกธีระ

