เมื่อวานนี้สอนนักศึกษาแพทย์แล้วพอมีเวลาว่างระหว่างรอผู้ป่วยเลยถามไปว่า “เล่นเกม online ไหม” ทั้ง 3 คนส่ายหน้าทันทีค่ะ เหตุผลที่ไม่เล่นไม่ใช่ไม่ชอบหรือเกมไม่สนุก แต่เพราะ “กลัวติด” ถ้าเล่นเกมทั่วไปใช้เวลา 5-10 นาที คงไม่เป็นไรค่ะ แต่ถ้าเกมนั้นใช้เวลายาวนานจนไปกินเวลาอ่านหนังสือและทบทวนบทเรียน (ซึ่งนักศึกษาแพทย์ต้องใช้มากเป็นพิเศษ) ก็อาจทำให้ชีวิตการเรียนยุ่งเหยิงเอาได้ ก่อนหน้านี้มีนักศึกษาแพทย์ปี 2 คนหนึ่งมาพบตอนกลางเทอมด้วยเหตุว่าสอบตกติดกันหลายวิชาในปี 2
“ผมรู้ครับว่าสอบตกเพราะผมประมาทเกินไป ตอนปี 1 ผมก็เล่นเกม ไม่ค่อยอ่านหนังสือ เกรดก็ได้ 3 กว่า แต่พอปี 2 ผมยังเล่นเกมเหมือนเดิม ก็รู้ว่าวิชาเรียนมันเยอะขึ้นแต่ก็คิดว่าเรียนในห้องเหมือนปี 1 ก็คงพอแล้ว ผมเลยไม่ค่อยอ่านหนังสือ”
“แต่ละวันใช้เวลาเล่นเกมนานแค่ไหนคะ”
“ก็เลิกเรียนกลับไป พอกินข้าวอาบน้ำเสร็จก็เล่นต่อถึงตี 2-3 บางวันก็เลยตื่นไปเรียนไม่ทัน พอคิดว่าไม่ทันแล้วก็เลยไม่เรียน แล้วก็กลับหอไปเล่นเกม”
นักศึกษาคนนี้เล่นเกมออนไลน์ค่ะ ความที่ไม่เคยเล่นมาก่อน น้องชายซึ่งเป็นอาจารย์สอนออกแบบเกมจึงแนะนำเกมออนไลน์ที่สนุกมากเกมหนึ่งให้ เกมนี้ชื่อ RoV (Realm of Valor) เป็นเกมแนว Multiplayer Online Battle Arena (MOBA) หรือเกมที่สามารเล่นพร้อมกันได้หลายคน (โดยแต่ละคนเล่นจากเครื่องของตัวเองจากคนละแห่งผ่านระบบอินเตอร์เน็ต) ต่อสู้กันในสนามรบที่เหมือนกระดานจำกัดพื้นที่ ความน่าสนใจของเกมนี้มีเยอะค่ะ แต่ระบบการเล่นที่โดดเด่นคือมีการแบ่ง 2 ทีม ทีมละ 5 คน ถือเป็นการเล่นเกมที่ไม่ได้เล่นอยู่แต่กับตัวเองแต่ต้องอาศัยการทำงานเป็นทีม อ่านใจเพื่อนร่วมทีมซึ่งอาจจะไม่เคยรู้จักกันมาก่อน มีการพูดคุยด้วยเสียงหรือพิมพ์ข้อความกับเพื่อนร่วมทีมด้วยซึ่งทำให้สามารถวางแผนร่วมกันได้แม้จะไม่เคยรู้จักมักจี่กันเลยก็ตาม ข้อดีมีเป็นกระบุงตั้งแต่สนุกและได้ใช้ความสามารถของตัวเองกับทีมเวิร์กอย่างเต็มที่ แต่ข้อเสียสำคัญคือ “เสพติด” ค่ะ!
พอลองเล่นด้วยตัวเองแล้วพบว่าแต่ละเกมเมื่อรวมเวลารอผู้เข้าแข่งขันและจัดการข้อมูลอาจใช้เวลาตั้งแต่ 15-30 นาทีเลยทีเดียว หมายความว่าใน 1 ชั่วโมง เราอาจเล่นได้สัก 2-3 เกม ถ้ากำลังไปได้สวยคือทีมฝั่งตัวเองชนะต่อเนื่อง เผลอติดลมเล่นสัก 5-6 เกมก็กินเวลาหลายชั่วโมงแล้วค่ะ เงยหน้ามาอีกครั้งก็เกือบเที่ยงคืนเข้าไปแล้ว เวลาอ่านหนังสือที่หายไป 2-3 ชั่วโมงต่อวันอาจหมายถึงชีวิตเลยก็ได้ (โดยเฉพาะนักศึกษาแพทย์)
คำแนะนำที่ง่ายแต่ปฏิบัติได้ยากคือ “ก็หยุดเล่นสิ” เมื่อลองกับตัวเองแล้วพบว่าแม้จะห้ามใจแล้วแต่ทุกครั้งที่มีเวลาว่างก็จะเผลอหยิบโทรศัพท์มากดเกมเล่นทุกทีค่ะ นักศึกษาแพทย์ท่านนั้นก็เช่นกัน ต่อให้นั่งอ่านหนังสืออยู่ก็ต้องแวบไปมองโทรศัพท์ พอคิดว่าอ่านหนังสือมา 10 นาทีแล้วขอเล่นเกมสักหน่อย ก็มักจะติดลมลากยาวไปเป็นชั่วโมงเลยทีเดียว ในตอนนั้นจึงแนะนำไปว่าให้ลบเกมทิ้งไป พอลบทิ้งสักระยะหนึ่งก็อาการดีขึ้นค่ะ หลังจากนั้นค่อยให้ลบโซเชียลมีเดียอื่นออกไปทีละอย่างเพื่อให้เหลือเวลาสำหรับตั้งสมาธิทบทวนบทเรียนมากขึ้น
สำหรับคนที่ลบก็ไม่ได้แต่ห้ามใจก็ไม่เป็นผล นักวิจัยจากยูนิเวอร์ซิตี้คอลเลจลอนดอนพบว่าการฝึกเจริญสติ (mindfulness training) เพียง 11 นาที ซึ่งถือว่าสั้นมาก (ultra-brief) สามารถลดการดื่มสุราได้ดีกว่าใช้การฝึกผ่อนคลายโดยทั่วไป การฝึกเจริญสตินี้มีหลักใหญ่ใจความคือให้ระลึกรู้ในทุกขณะจิต (moment-to-moment awareness) เมื่อมีความรู้สึกอยากดื่มสุราขึ้นมา ผู้ที่ติดสุรามักจะจับคู่ความอยากดื่มกับการไปหยิบสุรามาดื่ม มักคิดไปล่วงหน้าว่าความอยากเป็นความทรมานและการได้ดื่มก็ทำไปเพื่อลดความทรมาน การฝึกเจริญสติบอกว่าเมื่ออยากดื่มขึ้นมา ให้เพียง “สังเกต” ประสาทสัมผัส ความคิด และความรู้สึกที่ผ่านมาขณะนั้นโดยไม่ตีความ (แต่เดิมมักตีความว่าสิ่งเหล่านี้เป็นความทรมานที่ต้องได้รับการแก้ไขคือดื่มสุรา) กระบวนการนี้จะช่วยให้ผู้ติดสุราเพียงรับรู้ว่าเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นกับร่างกาย มันมาแล้วมันก็ไป ผลการวิจัยพบว่ากลุ่มที่ใช้การฝึกเจริญสติจะดื่มสุราน้อยกว่ากลุ่มที่ฝึกการผ่อนคลายถึง 9.3 ยูนิทต่อสัปดาห์ซึ่งเท่ากับเบียร์ประมาณ 3 พินท์
วิธีนี้น่าจะใช้ได้ผลกับคนติดเกมหรือติดโซเชียลมีเดียด้วยค่ะ คือเมื่อเกิดความอยากเล่นขึ้นมา ก็เพียงรับรู้ว่าความอยากได้ผ่านเข้ามาในสมองเรา ใจเรากำลังเต้นแรง มือไม้กำลังอยากไปคว้าโทรศัพท์ แต่มันเป็นเพียงความรู้สึกของตัวเราที่ผุดขึ้นมาเท่านั้น ไม่จำเป็นต้องตีความหรือตอบสนองมัน ไม่จำเป็นต้องหาทางจัดการกับมัน
แต่ใครยังไม่สามารถห้ามมือให้ไปหยิบเกมมาเล่นได้ การลบเกมทิ้งก็ยังคงเป็นวิธีที่ได้ผลค่ะ
