คุณสุภาพบุรุษท่านหนึ่งมาตรวจรักษาต่อเนื่องเป็นเวลาหลายปีแล้วค่ะ ครั้งแรกสุดเขากินยาเกินขนาดประชดคุณพ่อที่บังคับให้เลิกเหล้า คุณสุภาพบุรุษท่านนี้มีปัญหาติดสุรามาตั้งแต่วัยรุ่น ปัจจุบันมีภรรยา 2 คน ซึ่งทั้งสองบ้านก็ทะเลาะเบาะแว้งกันเสมอ ไม่มีงานทำเป็นชิ้นเป็นอันแต่รายได้มาจากบิดาซึ่งมีธุรกิจใหญ่จึงให้เขาไปช่วยตรวจตราพนักงานบ้าง ความที่เป็นโรคซึมเศร้าและมีโรคประจำตัวอีกหลายโรคจึงทำให้ทุกครั้งที่ดื่มสุราหนักๆ โรคที่เป็นอยู่ก็จะแย่ลงไปหมด เขาจะโศกเศร้าและน้อยใจคิดว่าไม่มีใครรัก ไม่ยอมกินยารักษาโรคประจำตัวจนอาการทรุด พอยอมนอนโรงพยาบาลและหยุดสุราได้ สุขภาพกายและจิตก็จะกลับมาดีขึ้นแต่ไม่นานก็จะกลับมาดื่มสุราอีก
“คุณเพิ่งออกจากโรงพยาบาลครั้งล่าสุดไม่นานนี้เองนะคะ ครั้งนี้หยุดดื่มได้นานเท่าไหร่คะ”
“ก็…เดือนนึงครับ”
“ครั้งก่อนคุณเคยหยุดได้ถึง 3 เดือนเลยนะคะ ครั้งนี้มีอะไรที่ทำให้กลับมาดื่มอีกคะ”
คุณสุภาพบุรุษก็อ้ำอึ้งค่ะ สุดท้ายก็ยอมบอกว่าครั้งล่าสุดนี้มีเรื่องทะเลาะกับบิดารุนแรง ความที่น้อยใจคิดว่าบิดาไม่รักจึงกลับไปดื่มสุราประชด พอดื่มครั้งหนึ่งก็คิดว่าอีกสักครั้งคงไม่เป็นไร ดื่มไปดื่มมาก็เลยตามเลยจนกลับมาดื่มทุกวันในที่สุด
“หมอสังเกตว่าก่อนคุณกลับมาดื่มทุกครั้ง คุณจะมีปัญหาทะเลาะกับคุณพ่อบ้าง ภรรยาบ้าง หรือญาติคนอื่นในบ้านบ้าง เป็นไปได้ไหมคะว่าหลังจากหยุดดื่มครั้งนี้ ถ้าอนาคตคุณทะเลาะกับคนใกล้ชิดอีกคุณก็อาจจะกลับมาดื่มอีก ดังนั้น ควรต้องระลึกไว้ว่าห้ามดื่มเด็ดขาดหลังทะเลาะกัน การทะเลาะกันเหมือนเป็นเหตุการณ์ที่เตือนให้คุณกลับไปดื่มอีกครั้งและหมอคิดว่าคุณควรจะรู้เท่าทันมัน”
คุณสุภาพบุรุษก็ยิ้มๆ และรับปากเหมือนทุกครั้งค่ะ เขามีความน่ารักตรงที่ตั้งใจเลิกสุราและดูแลสุขภาพอย่างเต็มที่แต่พอทะเลาะกับคนในครอบครัวทีไรเป็นต้องกลับมาดื่มทุกที วันที่เขามาพร้อมกับข่าวดีว่าหยุดดื่มได้ เขาจะดูภูมิใจในตัวเองมากเลยค่ะ
มีคนจำนวนมากพยายามจะปฏิบัติสิ่งที่ดีแต่ความพยายามกลับต้องล้มเหลวเพราะมีเหตุบางอย่างมากระตุ้นประสบการณ์ให้เลือกปฏิบัติตนไปในทางไม่ดีเหมือนเดิม ตัวอย่างเช่นคนที่พยายามจะเลิกบุหรี่แต่พอมีความเครียดบวกกับเห็นซองบุหรี่ ความรู้สึกที่เคยหายเครียดตอนสูบก็จะกลับมาทำให้อยากกลับมาสูบอีก หรือคนที่พยายามลดน้ำหนักจนรู้สึกเครียดมาก พอเห็นโดนัทซึ่งเคยมีประสบการณ์ว่าขณะที่กินจะรู้สึกหายเครียดก็จะเผลอหยิบโดนัทมาเข้าปากอีกครั้งทั้งที่ไม่ได้หิว กรณีนี้โดนัทหรือบุหรี่เป็น “cue” หรือสิ่งที่ช่วยเตือนให้นึกถึงความสุขนั่นเอง มีแอนิเมชั่นเรื่องหนึ่งกล่าวถึง cue แห่งความสุขได้น่าสนใจค่ะ
“Yuru Camp” หรือ “แคมป์ผ่อนคลาย” เป็นแอนิเมชั่นที่เพิ่งฉายตอนที่ 1 ในญี่ปุ่นเมื่อ 4 มกราคมที่ผ่านมาค่ะ กล่าวถึงหนึ่งใน cue ของคนญี่ปุ่นที่ต้องการพักผ่อนชื่นชมธรรมชาติว่าเมื่อไปตั้งแคมป์หรือท่องเที่ยวเพื่อชมความงามของภูเขาไฟฟูจิ ความที่ภูเขาลูกนี้สูงมากจึงมักมีเมฆมาบังยอดเขาอยู่เป็นประจำ ดังนั้น การได้เห็นภูเขาไฟครบทั้งลูกในวันฟ้าใสจึงถือว่าเป็นความโชคดีอย่างมาก ถือเป็นการพักผ่อนอย่างสมบูรณ์แบบ การเห็นภูเขาไฟฟูจิครบทั้งลูกจึงเป็น cue ของความสุขเช่นเดียวกับเด็กสาว 2 คนในเรื่องนี้ “ริน” สาวน้อยวัยมัธยมมีงานอดิเรกชอบไปตั้งแคมป์คนเดียวที่เขตตั้งแคมป์โมโตสุโกะซึ่งอยู่ริมทะเลสาปที่มองเห็นภูเขาไฟฟูจิได้อย่างชัดเจน เธอบังเอิญพบกับ “นาเดชิโกะ” เด็กสาววัยเดียวกันที่ขี่จักรยานมาไกลเพื่อจะชมความงามของภูเขาไฟฟูจิ ความเหนื่อยทำให้เธอเผลอหลับไป ตื่นมาอีกครั้งกลางดึกก็พบว่ามีแค่เธอกับรินเท่านั้นที่อยู่ในแคมป์ นาเดชิโกะเสียใจที่เธอเผลอหลับจนค่ำมืดและกลับบ้านไม่ได้ เสียใจที่ยังไม่ได้เห็นภูเขาไฟฟูจิ แต่เมื่อรินบอกว่าให้ลองมองภูเขาดูสิ เธอจึงพบว่าในคืนที่ฟ้าโปร่งและพระจันทร์เต็มดวงสว่างโร่ ภูเขาไฟฟูจิก็ยืนตระหง่านให้เห็นเต็มลูกอยู่เบื้องหน้า เพียงเท่านี้ความเหนื่อยและกังวลของเธอก็ละลายหายไปหมดค่ะ
คงจะดีถ้าเรามี cue ที่ทำให้เรามีความสุขได้ง่ายๆ เหมือนกดสวิตช์ ในทางกลับกัน cue ก็เป็นอุปสรรคต่อการทำตัวดีได้เหมือนกันค่ะ งานวิจัยที่ตีพิมพ์ในวารสาร Appetite โดยนักจิตวิทยาจากมหาวิทยาลัยอัมสเตอร์ดัมในเนเธอแลนด์บอกว่าแม้เราจะรู้ดีว่าอาหารบางอย่างอาจเป็นอันตรายต่อสุขภาพแต่บางครั้งเราก็เลือกกินมัน อาจเกิดจาก cue บางอย่าง เช่น เราทราบดีว่าแฮมเบอร์เกอร์อาจไม่ใช่ทางเลือกที่ดีสำหรับสุขภาพเมื่อเปรียบเทียบกับสลัดผักแต่ทันทีที่เราเห็น cue เป็นอักษร M ตัวใหญ่ จู่ๆ มือเราก็เผลอหยิบแฮมเบอร์เกอร์มาเข้าปากโดยอัตโนมัติเพราะตัว M สัมพันธ์กับครั้งหนึ่งที่เคยมีความสุขเมื่อได้กินแฮมเบอร์เกอร์ เขาทดลองให้อาสาสมัครเลือกอาหาร 2 อย่างโดยมีการเตือนล่วงหน้าว่าอาหารแบบไหนไม่ดีต่อสุขภาพ ผลพบว่าการเตือนนี้จะได้ผลต่อเมื่อไม่มี cue ปรากฏขณะเลือก ผู้วิจัยจึงสรุปว่าต่อให้เราบอกความจริงหรือพร่ำสอนว่าไม่ควรเลือกบริโภคของที่อันตรายต่อสุขภาพแค่ไหน ถ้ามี cue ที่เชื่อมโยงความสุขกับการบริโภคสิ่งนั้นอยู่ก็มักเลิกไม่สำเร็จ
ถ้าอยากเลิกสิ่งไม่ดีต่อสุขภาพอย่างบุหรี่ สุรา หรืออาหารที่มีเกลือและน้ำตาลมาก คงต้องมีสติแยกแยะให้ได้ว่าการบริโภค cue เหล่านี้ไม่ได้ทำให้มีความสุขอย่างแท้จริง เราแค่จับคู่สิ่งเหล่านี้กับประสบการณ์ที่มีความสุขเท่านั้น หากบริโภคเข้าไปจะได้มีความทุกข์ที่เสียสุขภาพแน่ๆ ค่ะ
