2สัปดาห์ก่อนมีข่าวฮือฮาในสื่อออนไลน์ เกี่ยวกับเหยี่ยวในทวีปออสเตรเลีย คาบกิ่งไม้ที่ติดไฟ ไปทิ้งไว้ในทุ่งที่มีไฟป่ากำลังกระพือโหม เข้าใจว่าเหยี่ยวต้องการให้ไฟป่าลุกลาม กระจายวงกว้างออกไป เพราะไฟจะไล่ให้แมลง และสัตว์อื่นๆ ตื่นหนีตาย ออกมาให้เห็นง่ายๆ เหยี่ยวก็จะจับเหยื่อกินได้
พฤติกรรมตามที่เป็นข่าว นับว่าน่าสนใจมาก เพราะแสดงว่าเหยี่ยวช่างสังเกต แสดงพฤติกรรมเรียนรู้ว่าต้องทำอย่างไรจึงจะได้ผลตามที่หวังไว้ ในนกกลุ่มอื่นๆ มีรายงานวิจัยยืนยันแน่นอนว่านกมีการเรียนรู้และเลือกใช้เครื่องมือ ช่วยในการหาอาหาร อาทิ อีกา นกฟินช์บนเกาะกาลาปากอส แต่ในนกนักล่ายังไม่มีรายงานดังกล่าวแม้แต่น้อย
อย่างไรก็ตาม เมื่อเกิดไฟป่า ซึ่งเป็นวิถีปกติของป่าผลัดใบ เช่น ป่าเต็งรัง นกต่างๆ ได้กุศลจากไฟที่เสมือนเป็นการทำลายล้าง หากจริงๆ แล้ว ป่าเต็งรังต้องการไฟป่าเพื่อกระตุ้นเมล็ดพันธุ์พืชป่าให้ปริแตก และงอกขึ้นมาได้ รวมทั้งหญ้าระบัด อาหารโปรดของสัตว์กีบ อาทิ เก้ง กว้าง ก็ชอบนักแล เท่าที่เคยเห็นในนกไทย เมื่อเกิดไฟลามทุ่งนา นกแซงแซวหางปลา นกยางควาย นกยางเปีย แทนที่จะหนีภัยจากไฟ เช่นสัตว์อื่นๆ ที่จะตกใจแตกตื่นหนีตาย กลับบินเข้าหาพื้นที่ที่มีไฟลุกโชน เพราะแมลงต่างๆ และสัตว์เล็กๆ บนพื้นดิน เช่น กบ กิ้งก่า จะพบเห็นได้ง่าย ดังนั้น ในโสตนี้ นกได้ประโยชน์จากไฟไปเต็มๆ
เมื่อสืบค้นในเอกสารอ้างอิงต่างๆ พบข้อมูลน่าสนใจของ “เหยี่ยวเล็กตะโพกขาว” ที่เป็นเหยี่ยวปีกแหลมป่า ขนาดเล็ก อาศัยในป่าเต็งรังของภาคเหนือ อีสานและภาคตะวันตกของไทย เมื่อ พ.ศ. 2472 หรือ 89 ปีก่อน Mr. Rudolphe Meyer de Chauensee นักปักษีวิทยาชาวอเมริกัน เก็บตัวอย่างของเหยี่ยวเล็กตะโพกขาวที่ดอยสุเทพ จังหวัดเชียงใหม่ ไว้เป็นตัวอย่างสกินเพื่อศึกษาชุดขนของนกต่างๆ อันเป็นวิธีมาตรฐานในอดีต ที่เรียกว่า gun ornithology คือการศึกษาเรื่องนกในธรรมชาติต้องอาศัยปืนยิงนกให้ตายแล้วเก็บร่างกายมาสะสมไว้ในพิพิธภัณฑ์ เพื่อศึกษาเปรียบเทียบในอนาคตได้ ต่างจากปัจจุบันที่เทคโนโลยีถ่ายภาพพัฒนาถึงขีดสุดด้วยระบบดิจิทัล และการใช้ห่วงขาวิจัย การเก็บตัวอย่างที่นกต้องสละชีวิตเพื่อความก้าวหน้าทางวิชาการปักษีวิทยาจึงลดน้อยลง
นายเดอ ชอนซี บันทึกไว้ว่าเมื่อตรวจซากของเหยี่ยวเล็กตะโพกขาว ที่ล่ามาได้ ในกระเพาะอาหารของเหยี่ยวเต็มไปด้วยผงถ่านสีดำ! แม้จะไม่พบซากของเหยื่อชนิดอื่นใด แสดงว่า
ในขณะที่มีไฟป่าในป่าเต็งรัง เหยี่ยวเล็กตะโพกขาวหาได้บินหนีไฟไม่ แต่คงจะบินลงพื้นดิน เพื่อมองหาและจับเหยื่อที่น่าจะหาได้ง่ายขึ้น เมื่อวัชพืชพื้นล่างของป่าถูกไฟผลาญไปจนเหี้ยน เหลือแต่ผงถ่าน เหยี่ยวเล็กตะโพกขาวล่าตั๊กแตน ผีเสื้อ แย้ งูและนกขนาดเล็กกินเป็นอาหาร จะเห็นว่ารายชื่อเหยื่อของมัน ไม่น้อยเลย
ที่พบเห็นได้บนพื้นดิน แสดงว่าไฟป่า น่าจะเป็นปัจจัยเอื้อต่อ
เหยี่ยวเล็กฯ ช่วยให้ล่าเหยื่อได้ง่ายขึ้น
ส่วนจะเรียนรู้ปรับตัวถึงขนาดคาบกิ่งไม้ติดไฟ ไปวางเพลิงในป่าให้ลุกลามขยายวงกว้างออกไปหรือไม่ คงต้องรอหลักฐานเชิงประจักษ์ที่ชัดเจนกว่านี้ครับ
ข้อมูล http://www.birdsofthailand.org/node/172
