เรื่องของการเขียนชื่อบ้านนามเมือง หลายครั้งเขียนภาษาไทย อ่านออกเสียงภาษาไทยยังไม่ถูกต้อง ราชการจึงต้องมีหน่วยงานคือราชบัณฑิตยสภาเป็นผู้กำหนด ไม่เพียงแต่ภาษาไทย ยังกำหนดเป็นภาษาโรมัน หลักเกณฑ์การถอดอักษรไทยเป็นอักษรโรมันแบบถ่ายเสียง
เพื่อให้การเขียนและการอ่านชื่อบ้านนามเมืองเหล่านั้นทั้งภาษาไทยและอักษรโรมันแบบถ่ายเสียงได้ถูกต้อง จึงมีหนังสือเป็นประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี และประกาศราชบัณฑิตยสภา เรื่องการเขียนชื่อจังหวัด เขต อำเภอ และกิ่งอำเภอ (ไม่มีแขวง ตำบล และบ้าน) กับหลักเกณฑ์การถอดอักษรไทยเป็นอักษรโรมันแบบถ่ายเสียงออกมาเล่มหนึ่ง พิมพ์ครั้งที่ 1 พ.ศ.2543 จำนวน 10,000 เล่ม ราคาเล่มละ 40 บาท (ไม่ทราบว่าหมดไปแล้วหรือยัง)
การเขียนภาษาไทยด้วยอักษรโรมันให้อ่านออกเสียงเหมือนหรือใกล้เคียงกับชื่อจังหวัด เขต อำเภอ และกิ่งอำเภอ เริ่มตั้งแต่ “กรุงเทพมหานคร”-KRUNG THEP MAHA NAKHON (BANGKOK) มีทั้งหมด 50 เขต (Khet) เริ่มจาก เขตพระนคร (Khet Phra Nakhon)
คำบางคำ ถอดจากภาษาไทยเป็นอักษรโรมัน บางคนอาจเห็นว่าอ่านได้ตามนั้นหรือไม่ เช่น “บึง” เขียนเป็นอักษรโรมัน “Bueng” “ดินแดง” ถอดเป็นอักษรโรมันคือ “Din Daeng” เขตดอนเมือง ถอดเป็น “Don Mueang” คำว่า “เมือง” หรือ “สระเอือ” โดยทั่วไปมักถอดเป็นอักษรโรมัน “ua” เช่น เรืองชัย ถอดเป็น Ruangchai ไม่ทราบว่าควรเขียนเป็นอักษรโรมันอย่างไรจึงถูกต้องตามเสียงอ่าน
เพราะส่วนใหญ่ “UA” มักจะอ่านออกเสียงภาษาไทยเป็น “สระอวน” เช่น สวนหลวง สะกดเป็นอักษรโรมันว่า “Suan Luang”
กระนั้น คงไม่ปฏิเสธราชบัณฑิตยสภาซึ่งมีผู้ทรงคุณวุฒิอยู่มาก ทั้งน่าจะเทียบเคียงการออกเสียงจากฝรั่งผู้รู้มาแล้ว
คำว่า “จังหวัด” เขียนเป็นอักษรโรมันคือ “CHANGWAT” คำว่า “อำเภอ” เขียนเป็นอักษรโรมันว่า “Amphoe” แต่ไม่มี “ตำบล” จึงไม่รู้ว่าจะเขียนอย่างไร เช่นเดียวกับหมู่บ้าน หรือบ้าน
มาถึง “กิ่งอำเภอ” เขียนว่า “KING” ใครไม่รู้ภาษาอาจคิดว่า เป็นคิงอำเภอ หรือกษัตริย์ชื่ออำเภอ
ส่วนหลังของหนังสือ เป็นหลักเกณฑ์การถอดอักษรไทยเป็นอักษรโรมันแบบถ่ายเสียง เพื่อให้อ่านคำภาษาไทยที่เขียนด้วยอักษรโรมันได้เสียงใกล้เคียง โดยไม่คำนึงถึงการสะกดการันต์และวรรณยุกต์ เช่น จันทร์ = chan พระ = phra แก้ว = kaeo
ทั้งยังมีตารางเทียบพยัญชนะไทย กับอักษรโรมันที่เป็นตัวต้นและตัวสะกด พร้อมยกตัวอย่างของแต่ละตัวอักษรที่สะกดออกเสียงพร้อมสระ เช่นเสียง ซ ทร ศ ษ ส ใช้อักษรโรมัน S เป็นตัวต้น และ t เป็นตัวสะกด เช่นเดียวกับ จ ฉ ช ฌ ใช้ ch เป็นตัวต้น t เป็นตัวสะกด
เหตุผลของการใช้ uea เป็นสระเอือะ เอือ ตามหลักเดิม เอือะ เอือ กับ อัวะ อัว เป็นการแยกความแตกต่างระหว่างเสียง เอือะ เอือ กับ อัวะ อัว จึงใช้ ua แทน อัวะ อัว และ uea แทน เอือะ เอือ เพราะ เอือะ เอือ เป็นสระประสม ประกอบด้วยเสียง อึ หรืออือ (ue) กับเสียง อะ หรือ อา (a)การจัดพิมพ์ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี และประกาศราชบัณฑิตยสถาน เรื่อง หลักเกณฑ์การถอดอักษรไทยเป็นอักษรโรมันแบบถ่ายเสียง ประกาศลงในราชกิจจานุเบกษา เล่ม 116 ตอนที่ 37 ง วันที่ 11 พฤษภาคม 2542 มารวมจัดพิมพ์ไว้ด้วยเพื่ออำนวยความสะดวกในการถอดอักษรไทยเป็นอักษรโรมันชื่อภูมิศาสตร์ นอกเหนือจากที่ได้ประกาศไว้ และคำศัพท์อื่นๆ ให้เป็นแบบแผนเดียวกัน
การเขียนภาษาไทยให้ถูกต้อง ใช้พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 ฉบับที่ปรับปรุงใหม่แทนฉบับ พ.ศ.2542 ส่วนการเขียนคำไทยให้เป็นอักษรโรมัน ทุกหน่วยงาน โดยเฉพาะสื่อมวลชนและสถานที่ราชการควรมีหนังสือเล่มนี้ “ประกาศสำนักนายกรัฐมนตรี และประกาศราชบัณฑิตยสถาน” เป็นคู่มือ
