เดือนเมษายนแล้วนะครับ กองทัพของนกอพยพกำลังเคลื่อนผ่านประเทศไทยกันยกใหญ่
ตลอดเดือนมีนาคม นกคัคคู นกเดินดง และนกจับแมลงมากกว่า 10 ชนิด ปรากฏตัวตามแหล่งพักระหว่างทางในผืนป่าตะวันตก สวนสาธารณะและเกาะชายฝั่งภาคตะวันออกกันเต็มพิกัด และปลายเดือนมีนาคมที่ผ่านมา นกจับแมลงหายาก อาทิ “นกจับแมลงคิ้วเหลือง” ก็เดินทางถึงภาคกลางแล้ว มีรายงานที่อุทยานแห่งชาติไทยประจันต์ในภาคตะวันตก
นกจับแมลงชนิดนี้ มีรายงานพบทั้งในภาคกลาง และภาคตะวันออก บน “เกาะแสมสาร” และ “เกาะมันใน” ที่เป็น migration trap แหล่งดูนกอพยพผ่านชั้นดีของไทยด้วย แสดงว่านกใช้เส้นทางทั้งสองเส้น คือ บินข้ามอ่าวไทยไปขึ้นฝั่งที่ภาคตะวันออก และอีกกลุ่ม บินเหนือแผ่นดิน จากคาบสมุทรมลายู ผ่านภาคใต้ ภาคตะวันตกและภาคกลาง จึงสามารถพบเห็นได้ในผืนป่าตะวันตกตั้งแต่อุทยานแห่งชาติแก่งกระจาน
ยิ่งปีนี้ภาวะแล้งสาหัสสากรรจ์ ลำธารในป่าแก่งกระจานแห้งขอด นกอพยพต้องเผชิญภาวะขาดน้ำอย่างรุนแรง การทำบ่อน้ำเรียกนก ให้นกแวะดื่มดับกระหาย นับว่าช่วยนกเอาบุญได้มากทีเดียว อีกทั้งเอื้อต่อการสำรวจนกอพยพผ่าน ส่องดูพฤติกรรมเล่นน้ำ กินน้ำ และถ่ายภาพนกในระดับสายตางามๆ ถ้าคนดู คนถ่ายภาพใจเย็นๆ ใช้บังไพร ลดความระแวงของนกก็จะได้ภาพของนกอพยพไว้เป็นที่ระลึกไม่ยากนัก
ทัพหน้าของนกอพยพ อาทิ “นกจับแมลงสีฟ้าท้องขาว นกคัคคูพันธุ์หิมาลัย นกเดินดงสีเทาดำ” ทยอยผ่านบ้านเราไปแล้ว
นับจากนี้จะเป็นพวกนกจับแมลงสีเจ็บๆ เช่น “นกจับแมลงตะโพกเหลือง นกจับแมลงคิ้วเหลือง” รวมทั้งนกเทพอีกหลายชนิด อาทิ “นกจับแมลงหลังเขียว นกแซวสวรรค์ นกแซวสวรรค์หางดำ” และ “นกแต้วแล้วพันธุ์จีน” ซึ่งโอกาสพบเห็นในประเทศไทย จะเป็นช่วง 2 เดือนนับจากนี้คือ เดือนเมษายน และพฤษภาคม เพราะนกจะอพยพข้ามทะเลจีนใต้และอ่าวไทย จากเกาะบอร์เนียวประเทศอินโดนีเซีย มุ่งหน้าไปประเทศจีน เกาหลี ญี่ปุ่นและไต้หวันเพื่อทำรังวางไข่ในเดือนมิถุนายน
เมื่อได้ยินรายชื่อนกกันแล้ว แทนที่จะหลบคลื่นความร้อนของเดือนเมษายน นักดูนกก็คงอยู่ไม่สุข ต้องออกเดินทางตะลอนหานกอยู่ดี เพียงแต่เปลี่ยนบรรยากาศจากส่องนกป่า นกดอยสีสวยๆ ท่ามกลางอากาศเย็นสบายในฤดูหนาว มาเป็นล่องเรือ ลงทะเล หรือเดินป่าหน้าแล้ง พอได้เห็นนกอพยพข้างต้น ใจที่เคยร้อนรุ่มคงคลายความอัดอั้น เพราะได้เห็นนกอพยพสีสวยที่ต้องเดินทางไกลทุกปี
หากเทียบกันคนเรา นกเหล่านี้มีชีวิตที่ลำบากยากเข็ญมากกว่านัก ดังนั้น ถ้าช่วยได้ ในทางใดทางหนึ่ง ก็ควรช่วยนกป่าในธรรมชาติ นับแต่ “ไม่ซื้อมาเลี้ยง ไม่ล่าเพราะอยากยิงเล่น” หรือ “ทำสวนเรียกนกด้วยต้นไม้ที่มีลูกไว้ให้นกกินเติมเต็มพลังงานระหว่างเดินทาง” เช่น ต้นตะขบ กร่าง หว้า หรือไทรนานาชนิด หรือทำบ่อน้ำ หรือเติมน้ำใส่กระถางตื้นๆ วางไว้ในที่ร่มใกล้พุ่มไม้
“บางวันอาจมีอาคันตุกะสีสวยๆ มาเยือนให้พลอยชื่นใจในยามเมษาหน้าแล้งนี้ครับ.”
