ความโดดเด่นของจังหวัดมหาสารคามในช่วงหลายปีที่ผ่านมานั้น โดยเฉพาะในฐานะเมืองศูนย์กลางการศึกษา “ตักกสิลาแห่งอีสาน” ได้กลายเป็นภาพจำที่สำคัญของคนทั่วไป ว่าหากกล่าวถึงจังหวัดมหาสารคามก็มักจะนึกถึงความเป็นเมืองศูนย์กลางทางการศึกษาของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งในปัจจุบันการรับรู้ในลักษณะนี้ ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ภาพจำของคนทั่วไป แต่สอดรับกับแผนพัฒนาจังหวัดมหาสารคามที่กำหนดเป้าหมายที่จะเป็นศูนย์กลางบริการทางการศึกษาและวัฒนธรรม โดยบรรจุอยู่ในยุทธศาสตร์การพัฒนาจังหวัด พ.ศ.2561-2564 ข้อที่ 3 ที่ระบุว่า “ส่งเสริมและพัฒนาการจัดการศึกษาเพื่อยกระดับสู่การเป็นศูนย์กลางบริการทางการศึกษาและวัฒนธรรมของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ”
จังหวัดมหาสารคามอาจแตกต่างจากเมืองศูนย์กลางการศึกษาเมืองอื่นๆ ในภาคอีสาน ที่มักจะเป็นหัวเมืองหลักที่มีขนาดประชากรและขนาดเศรษฐกิจที่ใหญ่ แต่มหาสารคามซึ่งถือเป็นจังหวัดขนาดเล็กทั้งในแง่ขนาดประชากรและขนาดเศรษฐกิจ กลับสามารถเทียบเคียงด้านการศึกษากับเมืองศูนย์กลางการศึกษาหลักของภาคอีสาน อย่างเช่น ขอนแก่น นครราชสีมา อุบลราชธานี ได้ เนื่องด้วยมหาสารคามเป็นจังหวัดที่เป็นที่ตั้งของสถาบันการศึกษาระดับอุดมศึกษาและเปิดกิจการดำเนินการหลายแห่ง ได้แก่ มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม มหาวิทยาลัยมหาสารคาม สถาบันการพลศึกษา วิทยาเขตมหาสารคาม วิทยาลัยพยาบาลศรีมหาสารคาม วิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยีมหาสารคาม เป็นต้น
จากข้อมูลสภาพทั่วไปของกรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย ระบุว่า มหาสารคามมีจำนวนประชากรทั้งสิ้น 963,484 คน ซึ่งยังไม่ถึงหนึ่งล้านคน (ข้อมูล เดือนธันวาคม 2559) ซึ่งหากเทียบกับอีกหลายจังหวัดในภาคตะวันออกเฉียงเหนือแล้ว จังหวัดที่มีประชากรไม่ถึง 1 ล้าน มีจำนวนไม่มากและถือว่าเป็นจังหวัดขนาดเล็กเสียส่วนใหญ่
ดังนั้น การเป็นที่ตั้งของสถาบันระดับอุดมศึกษาจำนวนมากหลายแห่ง โดยบางแห่งมีจำนวนนักศึกษาและบุคลากรรวมกันมากหลายหมื่นคน ทำให้มหาสารคามกลายเป็นศูนย์กลางของคนจำนวนมาก มีนักศึกษาและบุคลากรหลายหมื่นคนเข้ามาศึกษาต่อ ทำงาน แลกเปลี่ยนติดต่อทางวิชาการ มหาวิทยาลัย
ต่างก็ทำหน้าที่สร้างบัณฑิตเพื่อป้อนตลาดแรงงาน ปัจจัยต่างๆ เหล่านี้ล้วนทำให้มหาสารคามไม่ใช่จังหวัดที่ไม่มีใครรู้จัก หรือ ไม่ได้รับความสนใจอีกต่อไป
โดยเฉพาะอย่างยิ่งการศึกษาในระดับอุดมศึกษา จากข้อมูลสถิติการศึกษาของสำนักงานคณะกรรมการการอุดมศึกษา กระทรวงศึกษาธิการระบุว่าจำนวนนักศึกษาทั้งหมด ปีการศึกษา 2560 ภาคเรียนที่ 1 ทุกหลักสูตร โดยนับเฉพาะนักศึกษาที่มีสถานภาพกำลัง
ศึกษาปัจจุบันในพื้นที่จังหวัดมหาสารคาม พบว่า มหาวิทยาลัยมหาสารคาม มีนักศึกษารวมทั้งสิ้น 45,273 คน เป็นนักศึกษาปริญญาเอกมากถึง 926 คน
ขณะที่กลุ่มนักศึกษาปริญญาตรีมีมากถึง 41,826 คน ขณะที่มหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม มีนักศึกษาทุกระดับรวมทั้งสิ้น 16,749 คน โดยหากเปรียบเทียบกับมหาวิทยาลัยขอนแก่น ซึ่งเป็นมหาวิทยาลัยแห่งแรกของภาคตะวันออกเฉียงเหนือมีนักศึกษารวม
ทั้งสิ้น 38,722 คน แบ่งเป็นระดับปริญญาเอก 1,163 คน ปริญญาโท 3,869 คน และปริญญาตรี 31,328 คน
ก็นับว่ามหาวิทยาลัยมหาสารคามมีจำนวนนักศึกษามากกว่า โดยเฉพาะปริญญาตรีมีมากกว่าราวหนึ่ง
หมื่นคน และยังมีจำนวนมากติดอันดับต้นๆ ของมหาวิทยาลัยที่มีจำนวนนักศึกษามากที่สุดในประเทศ
ความเป็นศูนย์กลางด้านการศึกษาของมหาสารคาม กลายเป็นปัจจัยผลักดันและส่งเสริมให้เกิดการย้ายถิ่นทั้งชั่วคราวและถาวร ประชากรที่ย้ายถิ่นจำนวนมากโดยเฉพาะวัยหนุ่มสาวที่เป็นนิสิตนักศึกษา เข้ามาอยู่อาศัย ทั้งในระยะสั้นและระยะยาว ทำให้เกิดการพัฒนาธุรกิจจำนวนมากเพื่อตอบสนองความต้องการ
ของผู้คนที่อพยพเข้ามาศึกษาต่อ ทำงาน และติดต่อระหว่างกัน การเป็นศูนย์กลางทางการศึกษาของมหาสารคาม ทำให้เศรษฐกิจในหลายส่วนต้องดำเนินกิจกรรมเพื่อตอบสนองกลุ่มคนที่เข้า
มาใช้ชีวิตที่มหาสารคาม ทำให้การค้าปลีก ธุรกิจหอพัก ธุรกิจรายย่อย เกิด
การเติบโต มีการขยายกิจการของห้างค้าปลีกระดับชาติเข้ามาเปิดสาขาที่มหาสารคาม
ขณะเดียวกันธุรกิจท้องถิ่นก็พยายามปรับตัวให้อยู่รอดจากความท้าทายนี้ การเป็นเมืองการศึกษาแล้วเกิดการรวมตัวของผู้คนจำนวนมาก ก็เป็นโอกาสที่สำคัญของการพัฒนาทางเศรษฐกิจในพื้นที่ และถือเป็นความพิเศษของมหาสารคามที่การศึกษาเอื้อต่อการทำธุรกิจ
