วันนี้ เพ็ญขึ้น 15 ค่ำ เดือน 7 ตามปีปฏิทิน นับเป็นวันสำคัญทางพุทธศาสนา คือวันวิสาขบูชา (วันเพ็ญขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 เนื่องจากปีนี้มีเดือน 8 สองหน วันวิสาขบูชาจึงเป็นวันขึ้น 15 ค่ำ เดือน 7)
องค์การสหประชาชาติจัดให้เป็นวันวิสาขบูชาโลกเมื่อวันที่ 13 ธันวาคม ปี 2452 กำหนดเป็นวันสำคัญของโลก เรียกว่า “Vesak Day” ตามคำเรียกของชาวศรีลังกา ผู้ที่ยื่นเรื่องให้สหประชาชาติพิจารณาและกำหนดให้วันวิสาขบูชาเป็นวันหยุดวันหนึ่งของสหประชาชาติ ด้วยเป็นวันให้กำเนิดอารยธรรมมนุษย์ทางใจ และเรียกกันว่า “วันพระพุทธเจ้า” เริ่มตั้งแต่วันที่ 28 พฤษภาคม 2553
ขณะที่ประเทศไทยมีวันต้นไม้แห่งชาติก่อนปี 2529 ต่อมามติคณะรัฐมนตรีปี 2532 อนุมัติให้วันวิสาขบูชา ซึ่งอยู่ในช่วงเดือนพฤษภาคมเป็นวันต้นไม้แห่งชาติ
วิสาขบูชาคือวันเพ็ญ ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 6 เป็นวันที่สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ประสูติ ตรัสรู้ และปรินิพพาน
นิตยสารเทคโนโลยีชาวบ้าน ฉบับปักษ์หลัง 15 พฤษภาคม 2561 นำเสนอสารคดีเรื่อง “วันวิสาขบูชา พฤกษาพุทธบูชา วิสาขปุณณมี วันต้นไม้แห่งชาติ” โดย มานพ อำรุง นำมาจากหนังสือ “พระพุทธศาสนากับสิ่งแวดล้อม” เรียบเรียงโดย รองศาสตราจารย์ ดร.ประเวศ อินทองปาน ที่เขียนไว้ในหนังสือ “พระพุทธศาสนากับป่าไม้” น่าสนใจ จึงขอนำมาถ่ายทอดถึงความสำคัญของป่าและการอนุรักษ์ป่าในแง่มุมพระพุทธศาสนาให้น้องหนูได้ทราบและเรียนรู้ดังนี้
1.พระพุทธประวัติ หรือพุทธจริยวัตรที่เกี่ยวกับป่าไม้ ต้นไม้ ที่ตรัสเทศนาแก่บุคคล ส่วนมากจะเป็นสวนป่า หรือใต้โคนไม้
2.พระสงฆ์ พุทธสาวกที่ถือธุดงค์ปฏิบัติธรรมในป่าหรือใต้โคนต้นไม้ พระพุทธองค์ยกย่องเป็นภิกษุตัวอย่าง
3.พระวินัย ทรงบัญญัติสิกขาบทให้เป็นศีล ห้ามพระสงฆ์ทำลายต้นไม้หรือพรากของเขียว (ภูตคาม) ทุกชนิด ว่าด้วยพืชพันธุ์ “ภิกษุใดขุดเองก็ดี ให้ผู้อื่นขุดก็ดี ซึ่งแผ่นดินเป็นอาบัติปาจิตตีย์”
ในสิกขาบทนี้ทรงบัญญัติตามสมัยว่า แผ่นดินเป็นของมีอินทรีย์ คือมีชีวิต ภิกษุใดพรากภูตคาม (คือต้นไม้ ต้นหญ้า เถาวัลย์ เป็นต้น) อันเป็นของเขียว และคำว่าพราก ได้แก่ ขุด ถอน หรือตัด-ฟัน เป็นต้น คำภาษาในพุทธศาสนามีคำเรียก เช่น รุกข (ต้นไม้) ภูตคาม (พืช) ฉะนั้น พืชทุกชนิดจึงรวมอยู่ในคำว่า “ภูตคาม” ซึ่งมีความหมายกว้าง ครอบคลุมพืชถึง 5 ชนิด ได้แก่
(1) พืชพันธุ์ที่เกิดจากเหง้า (หัว) คือพืชที่ใช้เหง้าขยายพันธุ์ ได้แก่ ขมิ้น ขิง ข่า แฝก
(2) พืชพันธุ์ที่เกิดจากลำต้น คือพืชที่ขยายพันธุ์ได้ด้วยการตอน ได้แก่ ต้นโพธิ์ ต้นไทร
(3) พืชพันธุ์ที่เกิดจากข้อ (ปล้อง) คือพืชที่ใช้ข้อปลูก ได้แก่ อ้อย ไม้ไผ่ ไม้อ้อ
(4) พืชพันธุ์ที่เกิดจากยอด คือพืชที่ใช้ยอดปักก็งอก ได้แก่ แมงลัก ผักบุ้งล้อม เถาหญ้านาง
(5) พืชพันธุ์ที่เกิดจากเมล็ด คือพืชที่ใช้เมล็ดเพาะ ได้แก่ ข้าว ถั่ว งา ฯลฯ
ทั้งนี้ รวมถึงพืชหรือของเขียวที่ถูกพรากออกจากที่แล้วยังสามารถงอกได้อีก เช่น ผักบุ้ง
พระสัมมาสัมพุทธเจ้ามีพระประวัติเกี่ยวข้องกับป่าตั้งแต่วาระแรกถึงวาระสุดท้าย คือการประสูติในป่าใต้ต้นสาละใหญ่ในสวนลุมพินี ตรัสรู้ในป่าใต้ต้นศรีมหาโพธิ์ ปรินิพพาน ณ สาลวันอุทยาน
กิจกรรมวันวิสาขบูชาที่ชาวพุทธควรปฏิบัติ อันเป็นการบำเพ็ญกุศลรำลึกถึงพระพุทธเจ้า ด้วยการทำบุญ ตักบาตร ไปวัดฟังเทศน์ ฟังธรรม และเวียนเทียน
รวมทั้งการตั้งใจรักษาศีล ทั้งศีล 5 หรือศีล 8 งดเว้นการทำบาปทั้งปวง ทำบุญถวายสังฆทาน การเดินทางไปเวียนเทียนที่วัดรอบพระอุโบสถ พุทธศาสนิกชนควรร่วมกันกล่าวบทสวดมนต์ ซึ่งส่วนมากเวลาสวดพระพุทธมนต์ พระสงฆ์จะกระทำในพระอุโบสถ เวลาประมาณ 20.00 น. หรือสองทุ่ม บางวัดอาจเร็วกว่านั้น
บทสวดพระพุทธมนต์ที่นิยมเริ่มตั้งแต่บทบูชาพระรัตนตรัย บทนมัสการนอบน้อมบูชาพระพุทธเจ้า บทสรรเสริญพระพุทธคุณ บทสรรเสริญพระธรรมคุณ บทสรรเสริญพระสังฆคุณ และบทสวดเนื่องในวันวิสาขบูชา เวียนรอบแรกด้วยอิติปิโสฯ รอบสองสวากขาโตฯ และรอบสามสุปฏิปันโนฯ จบแล้วนำดอกไม้ธูป-เทียนไปวางบูชา เป็นอันเสร็จพิธี
