พระองค์ภา เสด็จ 4 ครั้ง เรือนจำเขาระกำตราด ต้นแบบศูนย์เรียนรู้และท่องเที่ยวเชิงเกษตร พระองค์ไม่ทรงมองว่า “ผู้ต้องขัง” น่ากลัว แต่เป็น ผู้ก้าวพลาด ให้โอกาสฝึกอาชีพสุจริต
จ.ตราด : เรือนจำชั่วคราวเขาระกำ สังกัดเรือนจำจังหวัดตราด ได้รับการก่อตั้งขึ้นเมื่อปี พ.ศ. 2524 โดยเริ่มต้นจากการเป็นแหล่งฝึกวิชาชีพด้านการเกษตรและเป็นแหล่งผลิตอาหารหลักสำหรับผู้ต้องขัง ปัจจุบันสถานที่แห่งนี้ได้ถูกพลิกโฉมอย่างสมบูรณ์ให้กลายเป็นศูนย์การเรียนรู้และศูนย์การท่องเที่ยวเชิงเกษตรที่เปิดรับประชาชนและนักท่องเที่ยวทั่วไป
นายเณร์ เลาวกุล ผู้บัญชาการเรือนจำจังหวัดตราด เปิดเผยว่า การเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญเริ่มต้นขึ้นจากการที่กรมราชทัณฑ์ได้นำหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของในหลวงรัชกาลที่ 9 มาปรับใช้ในการดำเนินชีวิตของผู้ต้องขัง ต่อมาเมื่อปี พ.ศ. 2553 สมเด็จพระเจ้าลูกเธอ เจ้าฟ้าพัชรกิติยาภา นเรนทิราเทพยวดี กรมหลวงราชสาริณีสิริพัชร มหาวัชรราชธิดา ได้เสด็จมายังเรือนจำแห่งนี้เป็นครั้งแรก พระองค์ทรงให้ความสำคัญและไม่ทรงมองว่าผู้ต้องขังเป็นคนที่น่ากลัวของสังคม แต่ทรงเรียกขานพวกเขาอย่างให้เกียรติว่า ผู้ก้าวพลาด พระองค์ได้ทรงนำหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมาบูรณาการเข้ากับ โครงการกำลังใจ เพื่อสร้างหลักสูตรเตรียมความพร้อมก่อนปล่อยตัวเป็นระยะเวลา 5 เดือน
ผู้บัญชาการเรือนจำจังหวัดตราด กล่าวว่า โครงการดังกล่าวได้ดำเนินการจัดการอบรมมาอย่างต่อเนื่องทุกปี โดยคัดเลือกผู้ก้าวพลาดจำนวน 100 คน ที่เป็นผู้ต้องขังต้องโทษครั้งแรก เข้าเงื่อนไขการพักโทษกรณีพิเศษ และไม่เคยกระทำผิดวินัย ย้ายมาจากเรือนจำใกล้เคียงเพื่อเข้าร่วมหลักสูตร ตลอดระยะเวลา 5 เดือน จะมีหน่วยงานภาคีเครือข่ายในจังหวัด เช่น สำนักงานเกษตรจังหวัดและวิทยาลัยสารพัดช่าง เข้ามาให้ความรู้และฝึกปฏิบัติจริง วิชาชีพที่เปิดสอนมีหลากหลาย
ครอบคลุมตั้งแต่การปลูกผักไฮโดรโปนิกส์ การทำปุ๋ยหมักชีวภาพ การตัดผม การทำขนมไทย การล้างแอร์ การซ่อมเครื่องยนต์เล็ก และการเดินไฟฟ้าภายในอาคาร รวมไปถึงการเรียนรู้วิธีการดูแลสวนทุเรียนตั้งแต่เริ่มต้นจนถึงการเก็บเกี่ยว ซึ่งถือเป็นพืชที่สร้างรายได้สูงในจังหวัดตราด การฝึกอบรมเหล่านี้มุ่งเน้นให้ผู้ก้าวพลาดสามารถนำไปประกอบอาชีพสุจริตเพื่อเลี้ยงดูตนเองได้ โดยไม่จำเป็นต้องใช้เงินทุนหรือทรัพยากรที่มากเกินไป 
ระหว่างปี พ.ศ. 2553 ถึง 2562 พระองค์ได้เสด็จมาทรงงาน ณ เรือนจำแห่งนี้ถึง 4 ครั้ง และภายในเรือนจำมีอาคารทรงงานภาคสนามและอาคารทรงงานภาควิชาการ โดยในการเสด็จครั้งล่าสุดเมื่อปี พ.ศ. 2562 ทรงเปิดอาคารนิทรรศการและร้านกาแฟที่พระราชทานชื่อว่า Inspire by Princess ร้านกาแฟแห่งนี้เป็นพื้นที่สำหรับให้ผู้ก้าวพลาดได้ฝึกทักษะการทำอาหาร การชงเครื่องดื่ม และการเล่นดนตรี เพื่อสร้างความผ่อนคลายและปรับตัวเข้ากับการให้บริการผู้คนที่เข้ามาท่องเที่ยวจากโลกภายนอก
นอกจากนี้ ภายในเรือนจำยังมีการปรับภูมิทัศน์และให้บริการรถรางพานักท่องเที่ยวเยี่ยมชมฐานการเรียนรู้ต่าง ๆ เช่น บ้านดิน การทำผ้าไหม และการทำแมลงวันลาย อีกทั้งยังมีการปลูกหม่อนเพื่อผลิตน้ำมัลเบอร์รีที่ปราศจากวัตถุกันเสีย ซึ่งปัจจุบันกลายเป็นผลิตภัณฑ์ OTOP ที่พร้อมเชิญชวนให้ประชาชนได้ลิ้มลอง ทางเรือนจำยังมีแผนที่จะร่วมมือกับกรมอุทยานแห่งชาติฯ เพื่อพัฒนาพื้นที่เป็นสวนสัตว์ขนาดเล็ก โดยนำสัตว์ที่ไม่ใช่สัตว์สงวน เช่น แพะ ควาย และเม่น มาเลี้ยงเพื่อดึงดูดนักท่องเที่ยวเพิ่มเติม
โครงการกำลังใจในพระดำริฯ นี้ ได้สร้างจุดเปลี่ยนที่ยิ่งใหญ่ในชีวิตของผู้ก้าวพลาด ตัวแทนผู้เข้าร่วมโครงการรายหนึ่ง ได้เปิดเผยความรู้สึกว่า เป็นพระมหากรุณาธิคุณอย่างยิ่งที่พระองค์ท่านพระราชทานโอกาสให้ได้ฝึกวิชาชีพ เพื่อไม่ให้หวนกลับไปกระทำผิดซ้ำอีก พร้อมกันนี้ยังได้แสดงความเสียใจอย่างสุดซึ้งเมื่อได้ทราบข่าวการสิ้นพระชนม์ของพระองค์ และเพื่อเป็นการตอบแทนพระกรุณาธิคุณที่ทรงหยิบยื่นโอกาสอันล้ำค่าให้ ผู้ก้าวพลาดได้ให้คำมั่นสัญญาอย่างแน่วแน่ว่า จะขอปฏิบัติตนเป็นคนดีของสังคมและประเทศชาติตลอดไป
