เจาะลึกแหล่งพลังงานในอ่าวไทย ความท้าทายที่เอาชนะได้ด้วยเทคโนโลยี

แหล่งก๊าซธรรมชาติขนาดใหญ่ 2 แห่งของไทย คือ
แหล่งเอราวัณ และแหล่งบงกช กำลังจะหมดอายุ
สัมปทานในปี 2565 และ 2566 ตามลำดับ ซึ่งภาครัฐกำลังอยู่ในระหว่างการประมูล เพื่อหาผู้ดำเนินการต่อหลังหมดสัมปทาน ภายใต้ระบบแบ่งปันผลผลิต หรือ PSC (Production Sharing Contract) เพื่อให้การผลิตก๊าซฯ จากทั้งสองแหล่งมีความต่อเนื่องและไม่กระทบต่อความต้องการใช้พลังงานของประเทศ
‘เอราวัณ’ แหล่งก๊าซธรรมชาติเชิงพาณิชย์แห่งแรก
ในอ่าวไทย ได้ทำหน้าที่ผลิตก๊าซธรรมชาติอย่างต่อเนื่องมาตั้งแต่ปี 2524 หรือกว่า 36 ปี ทั้งยังนับเป็นแหล่งปิโตรเลียมในทะเล ที่มีโครงสร้างทางธรณีวิทยาที่ซับซ้อน ปริมาณก๊าซธรรมชาติ ที่ร่อยหรอลงจากการดำเนินการอย่างยาวนานตลอดจนความท้าทายทางธรณีวิทยา นับเป็นด่านหินสำหรับผู้ประกอบการที่จะเข้ามาบริหารจัดการแหล่งก๊าซแห่งนี้ ให้สามารถผลิตก๊าซธรรมชาติได้ตามปริมาณขั้นต่ำที่กำหนดและในราคาที่เหมาะสม

ธรณีวิทยาที่ไม่ธรรมดาของอ่าวไทย
“อาทิตย์ กริชพิพรรธ” ผู้จัดการใหญ่ฝ่ายสนับสนุน
ธุรกิจ บริษัท เชฟรอนประเทศไทยสำรวจและผลิต จำกัด
ผู้ดำเนินงาน (operator) ของแหล่งเอราวัณ อธิบายให้ฟังว่า
โครงสร้างแหล่งกักเก็บก๊าซในแหล่งเอราวัณมีลักษณะเป็น
กระเปาะขนาดเล็กและอยู่กระจัดกระจายอยู่ในพื้นที่กว้างใหญ่กว่า 4,500 ตารางกิโลเมตร หรือเท่ากับพื้นที่ของกรุงเทพฯ นนทบุรี สมุทรปราการ สมุทรสาคร และสมุทรสงคราม รวมกัน ทำให้การผลิตก๊าซธรรมชาติจากแหล่งเอราวัณมีการลงทุนสูง เพราะหลุม
ที่เจาะไปแต่ละหลุมจะเจาะลงไปในโครงสร้างเล็กๆ เหล่านี้ได้เพียงไม่กี่แห่ง จึงจำเป็นต้องเจาะหลุมจำนวนมาก และก๊าซที่ผลิตได้จากแต่ละหลุมก็มีไม่มาก ใช้ไม่นานก็หมดและหลุมที่ลงทุนไปนั้นก็จะกลายเป็นหลุมตาย คือไม่มีปิโตรเลียมเหลืออยู่ นอกจากนั้นจุดที่ลึกที่สุดของแหล่งกักเก็บที่ความลึกราว 3-3.5 กิโลเมตร ก็ยังมีอุณหภูมิที่สูงถึงกว่า 170 องศาเซลเซียส ซึ่งถือว่าสูงผิดปกติ ทำให้ต้องใช้เทคนิค เครื่องมือ และอุปกรณ์ในการเจาะหลุมที่พิเศษ เพราะต้องสามารถทนทำงานกับอุณหภูมิที่สูงขนาดนั้นได้
ลักษณะทางธรณีวิทยาที่ซับซ้อนดังกล่าวนั้น เป็นเพราะปิโตรเลียมของแหล่งเอราวัณอยู่ในแหล่งกักเก็บที่เป็นแนวหินทรายที่เกิดจากการสะสมตัวของตะกอนแม่น้ำและสันทรายริมแม่น้ำ
สายเล็กๆ ที่ไหลผ่านทั่วบริเวณนี้เมื่อหลายสิบล้านปีที่แล้วขณะที่ระดับน้ำทะเลอยู่ต่ำกว่านี้มาก แนวหินทรายเหล่านี้จึงมีขนาดเล็กและ
อยู่กระจัดกระจายกันในพื้นที่กว้างใหญ่ นอกจากนั้น การทรุดตัว
ของแผ่นดินตามธรรมชาติในเวลาต่อมาได้ทำให้เกิดแนวรอยเลื่อน
ของแผ่นดิน (Geological Faults) จำนวนมากมาสับซอยแนวหินทราย
เหล่านี้ให้ยิ่งเล็กลงไปอีก

ดังนั้น เพื่อรักษากำลังการผลิตให้ได้ตามข้อตกลง จึงต้อง
เจาะหลุมผลิตใหม่ๆเพิ่มขึ้นตลอดเวลา และต้องเจาะมากขึ้น
แทบทุกปี เช่น ในปี 2559 และ 2560 ที่ผ่านมา มีการเจาะหลุมใหม่ในแหล่งเอราวัณและแหล่งใกล้เคียงที่กำลังจะหมดสัญญาสัมปทาน เฉลี่ยปีละกว่า 350 หลุม มากพอๆ กับประเทศจีนซึ่งเจาะหลุม
ในทะเลไปมากที่สุดเป็นอันดับสองของโลกราว 370 หลุมต่อปี
ซึ่งการเจาะหลุมจำนวนมาก หมายถึงความสิ้นเปลืองที่มากขึ้น
ทั้งค่าเจาะหลุมละหลายล้านเหรียญสหรัฐ ค่าติดตั้งแท่นหลุมผลิตใหม่
(new wellhead platforms) ค่าวางท่อที่ต้องต่อเชื่อมถึงกัน
(interfield pipelines) ค่าดูแลรักษาอุปกรณ์ต่างๆ ที่เพิ่มขึ้นมา ฯลฯ ซึ่งทั้งหมดนี้อยู่ในทะเลและเสื่อมสภาพเร็วถ้าเราใช้ของ
ที่ไม่ดีหรือดูแลได้ไม่ดีพอ และเมื่อผลิตก๊าซไปหมดแล้ว ยังต้องเสียค่ารื้อถอน (Asset Retirement) อีก แต่ที่ต้องทำก็เพราะความจำเป็น เพราะถ้าหยุดเจาะหลุมผลิตใหม่ๆ ก๊าซที่ไหลอยู่ก็จะหมดไปภายในเวลาไม่กี่ปีเท่านั้น

เอาชนะความท้าทายด้วยเทคโนโลยี
ความท้าทายทางธรณีวิทยาของแหล่งเอราวัณทำให้เชฟรอนต้องพัฒนาเทคโนโลยีและกระบวนการทำงานเพื่อให้การสำรวจและผลิตปิโตรเลียมในอ่าวไทยเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ สามารถนำ

ก๊าซธรรมชาติขึ้นมาใช้ประโยชน์ได้เต็มเม็ดเต็มหน่วย ด้วยต้นทุน
การผลิตที่ไม่สูงเกินไป และได้มาตรฐานความปลอดภัยและ
สิ่งแวดล้อมด้วยเทคโนโลยี ที่เชฟรอนพัฒนาและนำมาใช้
อย่างต่อเนื่อง ครอบคลุมงานสำรวจและผลิตปิโตรเลียมตลอดกระบวนการ เช่น การสำรวจโดยวัดคลื่นไหวสะเทือนแบบสามมิติ
(3D Seismic) เพื่อให้การแปลผลสภาพทางธรณีวิทยาแม่นยำ
ยิ่งขึ้น การขุดเจาะหลุมผลิตขนาดเล็กแบบมาตรฐาน (Standard Slim Hole) การพัฒนาแท่นหลุมผลิตแบบมาตรฐาน (Standard Wellhead platform) เครื่องเพิ่มแรงดันที่ติดตั้งบนแท่นหลุมผลิต (Remote Compressor package) การอัดน้ำเสียในกระบวนการผลิต
กลับลงหลุมที่ผลิตหมดแล้วเพื่อจะได้ไม่ต้องทิ้งน้ำเสียลงทะเล
(Produced water reinjection) ซึ่งเหมาะสมกับสภาพทางธรณีวิทยาของอ่าวไทยและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม
เชฟรอนให้ความสำคัญกับการพัฒนาเทคนิคและเทคโนโลยีการขุดเจาะเป็นพิเศษ เพราะเป็นส่วนที่มีต้นทุนมากที่สุด จึงได้พัฒนาเทคโนโลยีให้สามารถขุดเจาะได้เร็วขึ้น โดยสามารถเจาะหลุมระดับความลึก 3-3.5 กิโลเมตรและติดตั้งอุปกรณ์จนเสร็จได้ในเวลาน้อยกว่า 5 วันต่อหลุม ซึ่งถือว่าเร็วที่สุดในโลก นอกจากนั้น
ยังออกแบบแท่นขุดเจาะ (Drilling Rigs) ที่เหมาะกับการเจาะหลุมในอ่าวไทยโดยเฉพาะ สามารถทำงานหลายๆ อย่างได้พร้อมกันโดยไม่ต้องรอให้งานอย่างหนึ่งเสร็จก่อนและจึงจะทำอีกอย่างได้ (maximize offline activities to minimize online time) มีการออกแบบอุปกรณ์ที่ใช้วัดข้อมูลของชั้นหินที่สามารถทนต่ออุณหภูมิสูงได้ (High temperature tool) และยังเน้นในเรื่องความปลอดภัย
นำระบบ WellSafe ซึ่งดัดแปลงมาจากระบบ SubSafe ที่ใช้กับกองเรือดำน้ำพลังงานปรมาณูสหรัฐฯ มาใช้เพื่อให้มั่นใจว่าการ
ขุดเจาะหลุมจะมีความปลอดภัยสูง
ในด้านการผลิต ได้ดัดแปลงเครื่องเพิ่มแรงดันก๊าซ
(Gas Compressor) ที่ใช้กันมากในแหล่งก๊าซบนบก ให้สามารถใช้บนแท่นหลุมผลิตในทะเลที่มีขนาดเล็กและรับน้ำหนักและแรงสั่นสะเทือนได้จำกัด และยังต้องสามารถเพิ่มแรงดันให้กับ
ทั้งก๊าซธรรมชาติและของเหลวอย่างน้ำและน้ำมันที่ไหลขึ้นมา
พร้อมกัน กลายเป็นเครื่องเพิ่มแรงดันสำหรับแท่นหลุมผลิต
(Remote Compressor) ที่สามารถใช้ดูดก๊าซธรรมชาติจากในหลุมออกมาให้ได้มากที่สุด เป็นอุปกรณ์มาตรฐานที่โยกย้ายไปติดตั้งบนแท่นหลุมผลิตทุกแท่น และใช้กับหลุมผลิตแทบทุกหลุม ก่อนที่จะทำการรื้อถอน

กุญแจสู่ความสำเร็จ
ปัจจัยสำคัญที่ทำให้เชฟรอนสามารถพัฒนาเทคโนโลยี
ได้อย่างต่อเนื่อง คือ การผสมผสานจุดแข็งของความเป็นบริษัทระดับโลกและทีมงานชาวไทยที่มีความสามารถและได้รับการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง โดยเชฟรอนได้รับการสนับสนุนทางเทคโนโลยีจากบริษัทแม่ที่สหรัฐอเมริกาหลายหน่วยงาน เช่น Energy
Technology Company (ETC) ซึ่งเป็นหน่วยงานค้นคว้าวิจัยพัฒนานวัตกรรมและเทคโนโลยีขั้นสูง Information Technology Company (ITC) ซึ่งรับผิดชอบเรื่องการนำเทคโนโลยีสารสนเทศมาใช้อย่างเหมาะสม และ Chevron Technology Ventures (CTV) ซึ่งเป็นหน่วยงานที่สนับสนุนการพัฒนาเทคโนโลยีนวัตกรรมจากภายนอกองค์กรเพื่อนำมาปรับใช้ภายใน ทำให้เชฟรอนมีองค์ความรู้
ด้านการสำรวจและผลิตปิโตรเลียมที่แข็งแกร่ง
นอกจากนั้น เชฟรอนยังได้ถ่ายทอดองค์ความรู้ทั้งในด้านเทคโนโลยีและการจัดการให้กับบุคลากรชาวไทยผ่านการฝึกอบรมและการปฏิบัติงานจริง และการส่งไปทำงานที่ต่างประเทศ เห็นได้จาก
ในปัจจุบัน พนักงานกว่า 96% ของเชฟรอนประเทศไทยเป็นคนไทย และพนักงานที่ปฏิบัติหน้าที่บนแหล่งเอราวัณทั้งหมดเป็นคนไทย

เตรียมพร้อมสู่อนาคต
และเพื่อตอบโจทย์การพัฒนาแหล่งเอราวัณในอนาคต
ขณะนี้เชฟรอนได้เริ่มนำข้อมูลของการผลิต การเจาะ ข้อมูล
ทางธรณีฯ มารวบรวมและวิเคราะห์ แบบ Big Data เพื่อพัฒนาแนวทางการทำงานที่มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น สามารถพัฒนาหลุมผลิตใหม่ๆได้เร็วขึ้นและถูกต้องแม่นยำมากขึ้น ภายในต้นทุนที่เหมาะสม และยังจะได้ปรับปรุงเทคโนโลยีในการจัดการ
การบำรุงรักษาเครื่องจักรอุปกรณ์ การจัดการ Logistics การบริหารห่วงโซ่การผลิต (Supply Chain) ด้วยการริเริ่มเอาความคิดและเทคโนโลยีแบบ Digital เข้ามาปรับใช้ด้วย ซึ่งจะเป็นส่วนสำคัญ
ที่จะเพิ่มประสิทธิภาพขึ้นไปอีกขั้นหนึ่ง
“ด้วยความพร้อมของเทคโนโลยี ความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน
ของบุคลากร และความรู้ความเข้าใจที่สะสมมากว่า 36 ปีนับจาก
วันที่เริ่มผลิต เรายังได้พิสูจน์ให้เห็นแล้วว่าเรามีความสามารถในการพัฒนาเทคโนโลยีใหม่ๆ ที่ใช้ได้จริงและตอบโจทย์
ของการพัฒนาที่ยากขึ้นเรื่อยๆ ได้ และได้เป็นผู้นำในด้านนี้
มาโดยตลอด” อาทิตย์ กล่าวทิ้งท้าย