เกษตรกรในพื้นที่อำเภอหนองฉาง จังหวัดอุทัยธานี ส่วนใหญ่นิยมทำนากันอย่างต่อเนื่อง บางปี 2-3 รอบต่อปี ซึ่งการดำเนินการดังกล่าวส่งผลให้สภาพดินเสื่อมโทรม เนื่องจากขาดการปรับปรุงและบำรุงรักษา จึงทำให้พืชไม่สามารถเจริญเติบโตและให้ผลผลิตได้ดีเท่าที่ควร ประกอบกับบางปีราคาข้าวตกต่ำและประสบปัญหาขาดแคลนน้ำในการทำนา เกษตรกรจึงหันมาปลูกถั่วเหลืองฝักสดเป็นพืชหมุนเวียนสลับกับการทำนา โดยรวมกลุ่มเป็นวิสาหกิจชุมชนผู้ปลูกถั่วเหลืองฝักสด มีพื้นที่รวม 4,600 ไร่ เกษตรกรเข้าร่วมโครงการ 310 ราย บริหารจัดการร่วมกันในรูปแบบเกษตรแปลงใหญ่ ร่วมแลกเปลี่ยนเรียนรู้วางแผนการผลิต การลดต้นทุนการผลิต การแปรรูปเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่ม รวมถึงการหาช่องทางการตลาดทั้งการเชื่อมโยงการตลาดระหว่างกลุ่มแปลงใหญ่และตลาดเอกชน
นายวันชัย ชีวระ ประธานแปลงใหญ่ถั่วเหลืองฝักสด ตำบลทุ่งโพ อำเภอหนองฉาง จังหวัดอุทัยธานี เปิดเผยว่า เดิมเกษตรกรในพื้นที่มีอาชีพทำนาแต่มักประสบปัญหาราคาข้าวตกต่ำ และปัญหาขาดแคลนน้ำในการปลูกข้าว เกษตรกรจึงหันมาปลูกถั่วเหลืองฝักสดเป็นพืชหมุนเวียน โดยช่วงแรกต่างคนปลูกในลักษณะเป็นเกษตรพันธสัญญากับเอกชน จนกระทั่งรัฐบาลมีโครงการส่งเสริมเกษตรแบบแปลงใหญ่ จึงได้เข้าร่วมโครงการเมื่อปี 2559 โดยการส่งเสริมดังกล่าวเป็นความร่วมมือระหว่างภาคราชการ โดยสำนักงานเกษตรจังหวัดอุทัยธานี สำนักงานเกษตรอำเภอหนองฉาง เกษตรกรและภาคเอกชนในลักษณะเกษตรแปลงใหญ่ เพื่อให้เกษตรกรได้ปลูกถั่วเหลืองฝักสดทดแทนข้าวนาปรังที่มีปัญหาราคาข้าวตกต่ำ เมื่อเข้าร่วมโครงการเกษตรแบบแปลงใหญ่แล้ว ทำให้ได้รับองค์ความรู้เพิ่มเติมในด้านการผลิตและการบริหารจัดการกลุ่ม มีโอกาสเข้าอบรมศึกษาดูงานแลกเปลี่ยนประสบการณ์กับกลุ่มอื่นๆ รวมถึงมีโอกาสเข้าถึงแหล่งทุนเพื่อให้สามารถต่อยอดพัฒนาผลผลิตให้มีคุณภาพ ได้มาตรฐาน ทำให้กลุ่มมีความเข้มแข็งมากขึ้น
สำหรับถั่วเหลืองฝักสดที่ปลูกเป็นพันธุ์ 75A ซึ่งมีจุดเด่นฝักใหญ่และมีความดกสูง ได้รับความนิยมในต่างประเทศ สามารถปลูกทดแทนนาข้าวได้เป็นอย่างดี มีอายุเก็บเกี่ยวสั้นเพียง 65-68 วัน รวมทั้งต้องการน้ำน้อย เพียง 20 เปอร์เซ็นต์ของนาข้าวเท่านั้น โดยปกติเกษตรกรจะปลูกถั่วเหลืองฝักสดในช่วงเดือนพฤศจิกายนถึงเดือนมีนาคม เพราะเป็นช่วงที่มีอากาศเหมาะสม โดยกลุ่มจะบริหารจัดการให้เกษตรกรปลูกตามโควตาที่ได้รับจากผู้รับซื้อเพื่อไม่ให้ผลผลิตล้นตลาด เมื่อเก็บเกี่ยวผลผลิตแล้ว ต้นถั่วเหลืองยังสามารถใช้เป็นปุ๋ยพืชสดเพื่อปรับปรุงบำรุงดิน เตรียมพร้อมที่จะทำนาในรอบต่อไปได้ ซึ่งจะช่วยลดต้นทุนค่าปุ๋ยในการทำนาได้เป็นอย่างดีอีกด้วย
การปลูกถั่วเหลืองฝักสด ไม่แตกต่างจากการปลูกผักทั่วไป เพียงแต่ต้องดูแลรักษาไม่ให้มีแมลงหรือหนอนเจาะลำต้น ซึ่งจะต้องมีโปรแกรมจัดการโรคแมลงสม่ำเสมอ ตามตารางที่กรมส่งเสริมการเกษตรให้คำแนะนำและเป็นไปตามเงื่อนไขที่บริษัทรับซื้อต้องการ อย่างไรก็ดี แม้ว่าถั่วเหลืองฝักสดจะเป็นพืชที่ต้องการน้ำน้อย แต่พืชตระกูลถั่วก็ชอบความชื้นแต่ไม่ชอบน้ำแฉะหรือท่วมขัง จึงต้องมีแหล่งน้ำที่พอเพียง เพื่อหล่อเลี้ยงไม่ให้ต้นถั่วเหี่ยวแห้งจนเกินไป โดยเฉลี่ยถั่วเหลืองฝักสดจะให้ผลผลิตเฉลี่ยไร่ละ 12,000 กิโลกรัม ผลผลิตที่เก็บเกี่ยวได้จะรวบรวมส่งจุดรับซื้อในพื้นที่ โดยมีบริษัทเอกชนมารับซื้อในราคาประกัน 17 บาทต่อกิโลกรัม เพื่อนำไปทำการคัดแยกเกรดและบรรจุภัณฑ์ส่งไปจำหน่ายที่ประเทศญี่ปุ่น อเมริกาและสหภาพยุโรป ซึ่งในแต่ละวันเกษตรกรจะเก็บเกี่ยวถั่วเหลืองฝักสดได้เฉลี่ยวันละ 70-100 ตัน เกษตรกรจะมีต้นทุนการผลิตเฉลี่ยไร่ละ 9,500 บาท เมื่อหักค่าใช้จ่ายทั้งหมดแล้ว เกษตรกรจะมีกำไรเฉลี่ยไร่ละ 9,000-10,000 บาท นับว่าเป็นรายได้ที่งดงามและมีรายได้ดีกว่าการปลูกข้าวหลายเท่าตัว โดยถั่วเหลืองฝักสดจะสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจให้กับชุมชนบ้านทุ่งโพนับ 20-30 ล้านบาทต่อปี
