เช็กบทเรียนคดีค่าโง่-ระวังดอกเบี้ยปรับวิ่งไม่หยุด

หนึ่งในเผือกร้อนค่าโง่ล่าสุดที่เป็นข่าวอยู่นี้ ได้แก่

ข้อพิพาทระหว่าง “การทางพิเศษแห่งประเทศไทย” (กทพ.) ในฐานะหน่วยงานรัฐ กับ บริษัทเอกชน ทางด่วนและรถไฟฟ้ากรุงเทพ จำกัด (มหาชน) หรือ “BEM” จำนวน 17 คดี ซึ่งรวมแล้วมีมูลค่าพิพาทรวมทะลุเพดาน 137,517 ล้านบาท

ต้นตอตัวเลขดังกล่าว มาจากสองคดีหลัก

หนึ่ง, คดีที่ BEM ขอชดเชยรายได้ตามสัมปทานทางด่วนสายบางปะอิน-ปากเกร็ด จากกรณีฝ่ายรัฐ หรือ กทพ. ก่อสร้างดอนเมืองโทลเวย์ส่วนต่อขยายจากอนุสรณ์สถาน-รังสิต 78,908 ล้านบาทขึ้นมาแข่งขัน

สอง, คดีขอชดเชยรายได้จากการไม่ปรับค่าผ่านทางในสัมปทานทางด่วนขั้นที่ 2 และทางด่วนบางปะอิน-ปากเกร็ด อีก 56,037 ล้านบาท

ณ ปัจจุบัน กทพ. แพ้ไปแล้ว 1 คดี ศาลปกครองสูงสุดสั่งให้กทพ. จ่าย BEM 4,318 ล้านบาท ยังมีเหลืิออีก 16 คดี

ดังนั้น ถ้ากทพ. เลือกสู้ทุกคดี ซึ่งคาดว่ากว่าจะจบในปี 2578 มูลค่าข้อพิพาทรวมจะเพิ่มจากแสนกว่าล้านบาทต้นๆ.. โป่งพองเป็น 326,127 ล้านบาท !

บทเรียนจากคดี “ค่าโง่” ที่เกิดจากข้อผิดพลาดของฝ่ายรัฐเช่นนี้ เคยเป็น “ตราบาป” เด่นชัด อาทิ คดี “ค่าโง่หมื่นล้านโฮปเวลล์”

เพราะแนวทางการตัดสินของศาลมีอยู่แล้ว โอกาสชนะลำบาก ไม่ง่าย จึงเป็นสาเหตุ ทำให้ในช่วงการบริหารของ “คณะรัฐมนตรี” (ครม.) ยุค “รัฐบาลคสช.” ได้มอบหมายให้ กทพ. กับ BEM ไปเจรจาหาทางออกแบบ “วิน-วิน” ทุกฝ่าย

มุ่งเน้นว่ารัฐต้องไม่เสียประโยชน์ เอกชนอยู่ได้ ต้องไม่กระทบประชาชน และไม่เอาเงินภาษีชาวบ้านไปจ่าย

ผลการเจรจาส่อแนวโน้มไปในทางที่พอหาทางออกร่วมกันได้ โดยเฉพาะหลังจากฝ่าย BEM ยินยอมปฏิบัติตามเงื่อนไขหลายประการ

ตัวอย่างเช่น ต้องควักกระเป๋าลงทุนสร้างทางด่วนเพิ่มแก้ปัญหารถติดวินาศ รวมถึง “ยอมยุติข้อพิพาททุกคดี” แลกกับการเจรจาขอขยายสัมปทานทางด่วน โดยที่่ฝ่ายรัฐเองก็ยังได้รับส่วนแบ่งจากค่าผ่านทางอยู่ในอัตรา 60 : 40 เช่นเดิม

อย่างไรก็ตาม เมื่อจบการเลือกตั้งทั่วไป เข้าสู่โหมดจัดตั้งคณะรัฐบาล-ครม. ใหม่ พบว่า มี “ผู้เคลื่อนไหว” แสดงจุดยืนคัดค้านข้อเสนอเจรจาดังกล่าว อาทิ นายแพทย์ระวี มาศฉมาดล หัวหน้าพรรคพลังธรรมใหม่ กับกลุ่มคนบางส่วนใน กทพ. พร้อมผลักดันให้มีการตั้ง “กรรมาธิการ” ในสภาฯ เพื่อรีวิวข้อมูลเหตุผลต่างๆ ซึ่งวิธีการนี้อันที่จริงนับเป็นเรื่องดี ช่วยเพิ่มความรอบคอบ

เปิดช่องให้แต่ละฝ่ายทั้งที่ต้องการหาทางออกด้วยการขยายสัมปทานแลกยุติข้อพิพาททั้งหมด กับฝ่ายเป็นกลางรอฟังความอย่างรอบด้าน และฝ่ายที่ต้องการแสดงความเห็นค้าน ยกข้อมูลมาชี้แจง

อย่างไรก็ดี ประเด็นที่นักการเมือง-นักวิชาการ และสื่อเริ่มสะท้อนสู่สังคมมากขึ้น คือ ถ้าการ “หาทางออก” ล่าช้าออกไป ในท้ายที่สุดน่าห่วงว่าใครจะเป็นผู้รับผิดชอบ “ดอกเบี้ยค่าปรับ” ที่เพิ่มพูนทบทวีขึ้นทุกวันๆ ตกวันละหลักแสนบาท

แกนนำที่คัดค้านการเจรจา ถ้าอนาคตข้างหน้า กทพ. เกิดแพ้คดีเป็นโดมิโน่เอฟเฟกต์ จะเสนอแนวทางแก้ไขอย่างไร ?

อย่าลืมว่า เคยมีบทเรียนสำคัญในอดีต เมื่อปี 2555 กล่าวคือ “คดีค่าโง่โครงการพัฒนาที่ดินราชพัสดุหมอชิต” …

ซึ่งผลสุดท้าย กรมธนารักษ์แพ้คดีให้กับบมจ.บีทีเอส กรุ๊ป โฮลดิ้งส์ (บีทีเอส) กระทั่งส่งผลให้ทั้งตัวรัฐมนตรีเอง อธิบดี ข้าราชการระดับสูงในธนารักษ์ กระทรวงคลัง ฯลฯ ต้องร่วมรับผิดทางละเมิด แม้ขนาดบางคนเกษียณอายุไปแล้ว ก็ยังต้องร่วมชดเชยหาเงินคืนนับพันล้านบาทให้กับฝ่าย “บีทีเอส” จนกระอักทั้งเงินต้นและดอกเบี้ย !

เมื่อนั่งไทม์แมชชีนไปดูแฟ้มคดี “ที่ดินหมอชิต” จะพบว่า นายนิพัทธ พุกกะณะสุต อดีตอธิบดีกรมธนารักษ์ กับพวก โดนคดีความกันไปถ้วนหน้า

นอกจากนั้น ยังมีเคสของ นายศักดิ์สยาม ชิดชอบ รัฐมนตรีคมนาคมป้ายแดงที่กำลังรับเผือกร้อน ย้อนกลับไปจนถึงตัว นายอาคม เติมพิทยาไพสิฐ อดีตรัฐมนตรีคมนาคมคนก่อน

การจบ หรือไม่จบคดีข้อพิพาททางด่วนเที่ยวนี้ จึงถือได้ว่าเป็นหนึ่งใน “จุดวัดวิถีการทำงาน” ของรัฐมนตรีคมนาคมคนใหม่ว่าจะหาทางลงอันเหมาะสมอย่างไร และจะมีความเห็นสอดคล้องกับมติครม. ชุดก่อนหน้าที่เห็นด้วยกับแนวทางเจรจามากน้อยแค่ไหน เพื่อหลีกเลี่ยงไม่ให้สูญเสียซ้ำรอยสารพัดคดีค่าโง่ดังที่ผ่านมา

ที่สำคัญก็คือ ต้องสามารถปกป้องทั้งประโยชน์ของภาครัฐ-ประชาชน และสร้างความมั่นใจในการลงทุนให้กับภาคเอกชน