สถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย หรือ Thailand Institute of Justice (TIJ) องค์การมหาชนที่ส่งเสริมความเป็นเลิศด้านการวิจัยและการพัฒนากระบวนการยุติธรรม ส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประเทศไทยในกรอบความร่วมมือกับสหประชาชาติว่าด้วยการป้องกันอาชญากรรมและความยุติธรรมทางอาญา เชื่อมโยงแนวคิดตามหลักสากลสู่การปฏิบัติในระดับประเทศและภูมิภาคอาเซียน
ด้วยปัจจุบันมีภารกิจสำคัญประการหนึ่ง คือ ส่งเสริมให้เกิดการอนุวัติ “ข้อกำหนดกรุงเทพ” หรือข้อกำหนดสหประชาชาติว่าด้วยการปฏิบัติต่อผู้ต้องขังหญิงและมาตรการที่ไม่ใช่การคุมขังสำหรับผู้กระทำความผิดหญิง (UN Bangkok Rules) รวมถึงส่งเสริมมาตรฐานสหประชาชาติอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะด้านเด็กและผู้หญิงในกระบวนการยุติธรรม อีกทั้งยังทำหน้าที่ขับเคลื่อนประเด็นสำคัญต่างๆ ในเวทีระหว่างประเทศ เช่น หลักนิติธรรม การพัฒนา สิทธิมนุษยชน สันติภาพ และความมั่นคง
และภายใต้การได้รับรองสถานะสถาบันเครือข่ายแผนงานสหประชาชาติด้านการป้องกันอาชญากรรมและความยุติธรรมทางอาญาหรือเครือข่าย PNI แห่งแรกในภูมิภาคอาเซียน เมื่อวันที่ 24 พ.ค. ที่ผ่านมา TIJ ได้มุ่งมั่นที่จะขับเคลื่อนกระบวนการยุติธรรมในอาเซียนอย่างเป็นรูปธรรมด้วยการจัดการประชุมอาเซียนว่าด้วยการป้องกันอาชญากรรมและความยุติธรรมทางอาญา ( ASEAN Conference on Crime Prevention and Criminal Justice) หรือ ACCPCJ ซึ่งการประชุมครั้งนี้จะจัดขึ้นที่โรงแรมดุสิตธานี ในวันที่ 9-11 พ.ย. 2559 และในช่วงเวลาเดียวกัน ก็จะมีการประชุมเครือข่าย PNI ทั่วโลกควบคู่กันไปด้วย
สำหรับการประชุม ACCPCJ นั้น ถือว่าเป็นการประชุมวิชาการที่ TIJ และรัฐบาลไทย ร่วมกันผลักดันด้วยเชื่อมั่นว่าจะเป็นกลไกขับเคลื่อนการสนทนาแลกเปลี่ยนประสบการณ์การดำเนินงานในกลุ่มประเทศสมาชิกอาเซียนในประเด็นที่เกี่ยวข้อง และเพื่อเสริมสร้างประชาคมที่อยู่บนพื้นฐานของกติกาที่มีค่านิยมและบรรทัดฐานร่วมกันอย่างยั่งยืน
TIJ ริเริ่มผลักดันให้เกิดการประชุม ACCPCJ ตั้งแต่เมื่อเดือนตุลาคม 2558 โดยได้ส่งผู้แทนเข้าร่วมการประชุมเจ้าหน้าที่อาวุโสอาเซียนด้านกฎหมาย ครั้งที่ 16 (The 16th ASEAN Senior Law Officials Meeting – ASLOM) และการประชุมรัฐมนตรีกฎหมายอาเซียน ครั้งที่ 9 (The 9th ASEAN Law Ministers Meeting – ALAWMM) ณ เมืองบาหลี ประเทศอินโดนีเซีย ผู้บริหาร TIJ ได้ยื่นข้อเสนอในนามรัฐบาลไทย ให้ประเทศในอาเซียนทดลองมีเวทีการประชุมว่าด้วยหลักนิติธรรมและความยุติธรรมทางอาญา ซึ่งที่ประชุมให้ความเห็นชอบด้วยมติเอกฉันท์โดยมีกำหนดจัดการประชุมคณะที่ปรึกษาก่อน 2 ครั้ง และกำหนดจัดการประชุม ACCPCJ ในประเทศไทยและให้ TIJ เป็นเจ้าภาพหลัก
การประชุมคณะที่ปรึกษาสำหรับการประชุมอาเซียนว่าด้วยการป้องกันอาชญากรรมและความยุติธรรมทางอาญา ครั้งที่ 1 จัดขึ้นระหว่างวันที่ 2–3 มิถุนายน 2559 ณ โรงแรม เลอเมอริเดียน เกาะสมุย รีสอร์ท แอนด์ สปา จ.สุราษฎร์ธานี และครั้งที่ 2 จัดเมื่อวันที่ 12-13 กันยายน ที่ผ่านมา ณ โรงแรม โอเรียนทอล เรสซิเดนซ์ กรุงเทพ ซึ่ง TIJ ได้เดินหน้าหาข้อสรุปเพื่อการยกระดับมาตรการป้องกันอาชญากรรมและความยุติธรรมทางอาญาเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนของประชาคมอาเซียน โดยการประชุมดังกล่าวได้เห็นชอบหัวข้อหลักของการประชุม ACCPCJ ได้แก่ 1)มาตรการรองรับภัยคุกคามใหม่ด้านการลักลอบการค้าสัตว์ป่าและค้าไม้ผิดกฎหมายในภูมิภาคอาเซียน 2)ยุทธศาสตร์การป้องกันอาชญากรรมของเด็กและเยาวชนในเขตเมือง และ3)มาตรการเยียวยาผู้กระทำผิดและการปฎิรูปเรือนจำสำหรับกลุ่มเปราะบาง
นอกจากนี้ ในที่ประชุมยังได้เห็นชอบให้มีการจัดเวทีเยาวชน (Youth Forum) ภายใต้หัวข้อ “การป้องกันอาชญากรรมเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน” ระหว่างวันที่ 6 – 12 พฤศจิกายน 2559 ณ สถาบัน TIJ ประกอบกับให้เยาวชนนานาชาติได้เข้าร่วมการประชุม ACCPCJ เพื่อรับฟังและนำเสนอผลการประชุมของเวทีเยาวชน ทั้งนี้ก็เพื่อส่งเสริมบทบาทและการมีส่วนร่วมของเยาวชนให้สอดรับกับการดำเนินงานภายใต้กรอบของยูเนสโก และยุทธศาสตร์การดำเนินงานด้านเยาวชนระหว่างปี 2557 – 2564 ด้วย
อนึ่ง จะเห็นได้ว่าความชัดเจนของ TIJ ในวงการยุติธรรม ได้ฉายภาพชัดมากขึ้นภายหลังเป็น PNI เพราะนอกจากบทบาทในด้านการจัดการประชุมเพื่อความมั่นคง การพัฒนาเศรษฐกิจ และปัญหาเชิงสังคมวัฒนธรรมอย่างแยกกันไม่ขาดแล้ว TIJ ยังมีบทบาทในการทำโครงการว่าด้วยการขจัดความรุนแรงต่อเด็ก ในสาขาการป้องกันอาชญากรรมและความยุติธรรมทางอาญา ด้วยหวังจะทำให้ประเทศไทยเป็นประเทศต้นแบบในการนำยุทธศาสตร์ที่ยูเอ็นรับรอง มาใช้
โครงการที่ว่านี้จะเกิดเป็นรูปเป็นร่างและมีการแสดงต้นแบบได้เร็วแค่ไหน และจะเป็นสะพานเชื่อมยุติธรรมไทยกับนานาชาติมากน้อยเพียงใด ยังคงต้องจับตามองกันต่อไป
