คณะกรรมการหมู่บ้าน (กม.) จัดตั้งขึ้นครั้งแรกเมื่อวันที่ 9 มีนาคม พ.ศ. 2486 เพื่อเข้ามามีบทบาทในการดูแลและพัฒนาชุมชนพร้อมแก้ไขปัญหาต่างๆ เพื่อสร้างหมู่บ้านให้มีความเข้มแข็งตามแนวทาง “แผ่นดินธรรม แผ่นดินทอง” นับตั้งแต่ก่อตั้งจนถึงปัจจุบันมีหมู่บ้านที่เข้าร่วมโครงการทั้งหมด 74,900 แห่งทั่วประเทศ ซึ่ง คณะกรรมการหมู่บ้าน (กม.) ประกอบไปด้วย ผู้ใหญ่บ้าน เป็นประธานคณะกรรมการหมู่บ้าน ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน สมาชิกสภาองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผู้นำ ผู้แทนกลุ่ม หรือองค์กรในหมู่บ้าน ผู้ที่ได้รับการเลือกตั้งจากประชาชน และผู้ทรงคุณวุฒิจำนวนไม่น้อยกว่า 2 คน รวมทั้งคณะจำนวนอย่างน้อย 10 คน
โดยในวันที่ 9 มีนาคม ที่ผ่านมา ได้มีการจัดงานมอบรางวัลหมู่บ้านเข้มแข็งตามแนวทาง “แผ่นดินธรรม แผ่นดินทอง” (หมู่บ้านอยู่เย็น) ประจำปี 2564 โดยได้แบ่งประเภทรางวัลเป็นระดับจังหวัด 93 รางวัล, ระดับอำเภอ 887 รางวัล และ ระดับตำบล 7,069 รางวัล เพื่อสร้างกำลังใจและแรงกระตุ้นให้กับคนในชุมชน
นายพิริยะ ฉันทดิลก รองอธิบดีกรมการปกครอง ฝ่ายปกครองท้องที่ กระทรวงมหาดไทย เปิดเผยว่า “การทำงานของคณะกรรมการหมู่บ้านในปัจจุบันแบ่งออกเป็น 5 มิติหลักได้แก่ 1.มิติด้านการปกป้องเทิดทูนสถาบันหลักของชาติ 2. มิติต้านการส่งเสริมเศรษฐกิจ 3. มิติด้านการพัฒนาสังคม 4. มิติด้านการจัดการสิ่งแวดล้อม และ 5. มิติด้านการพัฒนาคนและสร้างเสริมสุขภาพกายใจ ทั้งหมดนี้เพื่อพัฒนาหมู่บ้านให้มีความมั่นคง และมีส่วนช่วยในการขับเคลื่อนพัฒนาประเทศในทุกมิติ โดยบทบาทการทำงานของคณะกรรมการหมู่บ้าน (กม.) จะแบ่งเป็นหมู่คณะทำงานต่าง ๆ เช่น คณะกรรมการด้านสตรีเด็กและเยาวชน ด้านการรักษาความสงบเรียบร้อย ด้านแผนพัฒนาหมู่บ้าน, หรือ ด้านต่างๆ ตามที่แต่ละหมู่บ้านต้องการเพื่อให้สามารถครอบคลุมทุกมิติและวัตถุประสงค์ความช่วยเหลือปัญหาต่าง ๆ ตามสิ่งที่คนในหมู่บ้านต้องการ และมองเห็นถึงปัญหาที่เกิดขึ้น
นายพิริยะ รองอธิบดีกรมการปกครอง ฝ่ายปกครองท้องที่ กล่าวต่อว่า สำหรับในปี 2565 กรมการปกครองมีนโยบายผลักดันบทบาทการทำงานของ กม. หรือ “คณะกรรมการหมู่บ้าน” ต่อไป ด้วยเป็นกลไกสำคัญของหมู่บ้านที่เป็นองคาพยพเล็ก ๆ ของประเทศ การมีกม.ที่เข้มแข็งย่อมนำสู่ชัยชนะ หรือความพ่ายแพ้ ซึ่ง ชัยชนะหมายถึง “การทำให้ประชาชนทุกข์น้อยลง สุขมากขึ้น” ตามนโยบายของกระทรวงมหาดไทย โดยกรมฯจะให้ความรู้แก่กม.ในการขับเคลื่อนการทำงานในมิติต่างๆ การสร้างจิตสำนึก ความรับผิดชอบ สร้างความรักความผูกพันกับชุมชนเชิงโครงสร้างที่ไม่เป็นทางการ ผสมผสานสิ่งที่เป็นข้อกฎหมาย เพื่อนำสู่การแก้ไขปัญหา ลดความขัดแย้ง แสวงหาความร่วมมือ ขับเคลื่อนจุดต่าง สร้างหมู่บ้านเข้มแข็งอย่างยั่งยืน 
ในส่วนของการขานรับต่อนโยบายของกรมการปกครอง กม. ยังมีหน้าที่ขับเคลื่อนโครงการ 10 Flagships to DOPA All Smart 2022 ซึ่งประกอบด้วย 4 ส่วนสำคัญ รวมจำนวน 10 โครงการ โดยมีเป้าหมายเพื่อให้ “ประชาชนทุกข์น้อยลง สุขมากขึ้น”
“ความสำคัญของ กม. ทำอย่างไรจะแก้ไขปัญหาให้เสร็จสิ้น อยากให้ กม.ภาคภูมิใจที่มีส่วนพัฒนา แก้ไข หมู่บ้านให้เป็นแผ่นดินธรรม แผ่นดินทอง ไม่ใช่ทำเพื่อตัวเอง ไม่ใช่เพื่อผู้อื่นผู้ใด แต่เป็นการทำงานเพื่อประโยชน์สุขของของทุกคน ความสุข ความทุกข์ชัยชนะ กม. คือ คนสำคัญที่จะทำให้เกิดขึ้นได้ ความเสียสละและความสามัคคีเป็นปัจจัยสำคัญที่จะทำให้ทำงานได้ประสบความสำเร็จ อยากให้กม.ภาคภูมิใจในงานที่ทำ เป็นความสำคัญรากฐานสำคัญที่สุดของประเทศ ถ้าทุกหมู่บ้านเข้มแข็ง ประเทศเราจะดี” นายพิริยะ ฉันทดิลก รองอธิบดีกรมการปกครอง ฝ่ายปกครองท้องที่ กระทรวงมหาดไทย กล่าวทิ้งท้าย
