หลังจากที่หายป่วยจากโรคโควิด 19 แล้ว ใช่ว่าทุก ๆ คนจะหายดี ร่างกายกลับมาแข็งแรงเป็นปกติ มีหลายคนที่หลังจากหายป่วยแล้วยังคงรู้สึกอ่อนเพลีย นอนไม่ค่อยหลับ ไม่ค่อยมีเรี่ยวมีแรง ผมร่วงผิดปกติ หรือมีการรับรสชาติหรือรับกลิ่นที่เปลี่ยนแปลงไป อาการเหล่านี้เรียกว่า “ภาวะ Long Covid” ซึ่งเป็นสิ่งที่คนทั่วโลกกำลังพบเจอ และกำลังอยู่ในกระบวนการศึกษาหาสาเหตุที่แท้จริงอยู่
ทำความรู้จักกับภาวะ Long covid
ภาวะลองโควิด หรือที่เรียกว่า “Post Covid-19 Syndrome” คือ ภาวะที่ร่างกายยังคงมีอาการป่วยหลงเหลืออยู่ แม้ว่าจะหายป่วยจากโรคโควิด 19 แล้ว มีทั้งอาการทางกายและอาการทางจิตใจ ซึ่งลักษณะอาการที่เกิดขึ้นในแต่ละคนจะแตกต่างกัน ไม่มีลักษณะตายตัว สามารถเกิดขึ้นได้ทั่วทั้งระบบร่างกาย ไม่ว่าจะเป็น ระบบทางเดินหายใจ ระบบประสาท ระบบทางเดินอาหาร หรือระบบหัวใจและหลอดเลือด
ในปัจจุบันยังไม่ทราบสาเหตุการเกิดของภาวะลองโควิดแน่ชัด แต่คาดว่าน่าจะเกี่ยวข้องกับ 3 ปัจจัยนี้ ได้แก่
- อวัยวะต่าง ๆ ในร่างกายได้รับความเสียหายจากการติดเชื้อโควิด 19 ทำให้ไม่สามารถกลับมาทำงานได้ปกติทันที และส่งผลให้เกิดอาการป่วยตามมา เช่น ในผู้ที่ปอดได้รับความเสียหาย ก็จะมีอาการเหนื่อยหอบง่าย หรือหายใจถี่ หรือในผู้ที่สมองได้รับความเสียหายบางส่วน ก็จะมีอาการสมองล้า เป็นต้น
- ภาวะภูมิคุ้มกันทำงานผิดปกติ ในบางคนที่หายป่วยจากโรคโควิด 19 ร่างกายอาจสร้างภูมิคุ้มกันในระดับที่สูงผิดปกติ จนภูมิคุ้มกันหันมาทำลายเซลล์ในร่างกายแทน
- ร่างกายยังหลงเหลือซากเชื้อโควิดอยู่ ในบางคนที่หายป่วยจากโรคโควิด 19 แล้ว อาจมีซากโควิดตกค้างอยู่ในร่างกาย ซึ่งเป็นเชื้อไวรัสที่ตายไปแล้ว ไม่สามารถแพร่เชื้อได้ แต่อาจกระตุ้นให้ภูมิคุ้มกันทำงานจนส่งผลให้เกิดอาการป่วยได้
ภาวะลองโควิดนั้น มีโอกาสเกิดขึ้นได้มากถึง 30 – 50% ในผู้ที่ติดเชื้อโควิด 19 ที่รักษาจนหายแล้ว โดยส่วนใหญ่จะพบในผู้ป่วยที่มีอาการรุนแรงและมีภาวะปอดอักเสบร่วมด้วย ผู้ที่มีโรคประจำตัว หรือโรคไม่ติดต่อเรื้อรังต่าง ๆ เช่น โรคอ้วน โรคเบาหวาน โรคหัวใจและหลอดเลือด หรือโรคไขมันในเลือดสูง ผู้สูงอายุ และผู้หญิง
อาการของภาวะ Long covid
แม้ว่าอาการภาวะโควิดระยะยาว หรือลองโควิด จะเกิดขึ้นได้กับทุกระบบของร่างกาย จนทำให้ผู้ที่เป็นภาวะนี้มีลักษณะอาการแตกต่างกันไปหลายรูปแบบ ซึ่งอาจทำให้หลายคนไม่แน่ใจว่าตนเองเป็นภาวะลองโควิดจริง ๆ หรือไม่ อย่างไรก็ตาม
เราได้สรุปอาการลองโควิดที่พบบ่อยมาไว้ที่แล้ว ดังนี้
- ปวดศีรษะ
- เหนื่อยง่าย อ่อนเพลีย รู้สึกไม่มีแรง
- หายใจไม่อิ่ม
- ความจำแย่ลง หรือรู้สึกว่าไม่มีสมาธิ
- ปวดเมื่อยตามตัว และข้อต่อต่าง ๆ ของร่างกาย
- การรับรสและได้กลิ่นยังคงผิดปกติต่อเนื่องจากการเป็นโควิด
- ไอเรื้อรัง
- รู้สึกเหมือนมีไข้
- นอนไม่หลับ
- มีภาวะทางจิต เช่น วิตกกังวล ซึมเศร้า เครียด เหม่อลอย หรือใจสั่น
- แน่นหน้าอก
- ท้องเสีย ท้องอืด
- มีผื่นขึ้นตามตัว
หมั่นสังเกตภาวะ Long covid เพื่อการดูแลตัวเองอย่างทันท่วงที
หลังจากที่หายป่วยจากโรคโควิด 19 แล้ว จะต้องดูแลร่างกายตนเองให้แข็งแรง โดยการพักผ่อนให้เพียงพอ ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ และรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ โดยเฉพาะอาหารในกลุ่มโปรตีนที่มีส่วนช่วยในการซ่อม สร้าง และเสริมเซลล์ต่าง ๆ ในร่างกาย เช่น เนื้อสัตว์ ไข่ ถั่วชนิดต่าง ๆ และนม รวมถึงโปรไบโอติกส์ (Probiotics) ที่ช่วยกระตุ้นการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน เช่น โยเกิร์ต กิมจิ นัตโต๊ะ เทมเป้ เอปเปิลไซเดอร์ นมเปรี้ยว ข้าวหมาก หรือผักกาดดอง เป็นต้น
ในส่วนของอาการของภาวะ Long covid ที่เกิดขึ้นนั้น จะมีทั้งอาการที่ไม่รุนแรง สามารถหายได้เองภายในระยะเวลาไม่นาน และอาการป่วยที่หากปล่อยทิ้งไว้อาจทำให้รุนแรงขึ้น หรือกลายเป็นอาการเรื้อรังได้
ดังนั้นหากอาการป่วยที่เกิดขึ้นมีอาการแย่ลง โดยเฉพาะในผู้ที่มีโรคประจำตัว เช่น โรคความดันโลหิตสูง โรคเบาหวาน หรือโรคหลอดเลือดหัวใจ ควรรีบมาพบแพทย์ตั้งแต่เนิ่น ๆ เพื่อที่จะได้รักษาและฟื้นฟูอาการตั้งแต่ระยะแรก ป้องกันไม่ให้อาการรุนแรงขึ้น และเพิ่มโอกาสให้หายกลับมาเป็นปกติได้อย่างรวดเร็ว
