พื้นที่ชุ่มน้ำกุดตลาดยาว อำเภอพุทไธสง จังหวัดบุรีรัมย์ ตั้งอยู่ใกล้แม่น้ำมูลมีพื้นที่ประมาณ 4,000 ไร่ประกอบด้วยแหล่งน้ำขนาดเล็ก 15 แห่งเชื่อมต่อกัน ครอบคลุมพื้นที่องค์การบริหารส่วนตำบลมะเฟือง อำเภอพุทไธสง จังหวัดบุรีรัมย์ จำนวน 4 หมู่บ้าน ประกอบด้วยบ้านดอนขาม หมู่ที่ 6 , บ้านม่วงใต้ หมู่ที่ 8 , บ้านส้มกบ หมู่ที่ 7 , บ้านโนนจำปา หมู่ที่ 13 และพื้นที่องค์การบริหารส่วนตำบลบ้านจาน จำนวน 1 หมู่บ้าน คือ บ้านบุ่งเบา หมู่ที่ 9
เนื่องจากพื้นที่ชุ่มน้ำกุดตลาดยาวอยู่ในเขตพื้นที่น้ำท่วม กรมทรัพยากรน้ำได้ดำเนินโครงการอนุรักษ์ฟื้นฟูแหล่งน้ำกุดตลาดยาว (พื้นที่แก้มลิง) ตำบลมะเฟือง ตำบลบ้านจาน อำเภอพุทไธสง จังหวัดบุรีรัมย์ โดยเสนอรูปแบบการอนุรักษ์และฟื้นฟูตามทฤษฎีการแก้ไขปัญหาน้ำท่วมอันเนื่องมาจากพระราชดำริ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร คือ การปรับปรุง อนุรักษ์ ฟื้นฟู ในลักษณะแก้มลิงเพื่อเก็บน้ำไว้ใช้สำหรับฤดูแล้ง
สภาพพื้นที่กุดตลาดยาวเดิมเป็นพื้นที่รับน้ำหลากจากแม่น้ำมูลและลำสะแทด โดยมีปริมาณน้ำส่วนเกินมากกว่า 8.20 ล้านลูกบาศก์เมตร ถ้าดำเนินการแล้วเสร็จจะสามารถเก็บกักน้ำได้ที่ระดับเก็บกัก 9.00 ล้านลูกบาศก์เมตร ทำให้สามารถเก็บกักน้ำในช่วงฤดูน้ำหลากได้เต็มศักยภาพของพื้นที่ สำหรับใช้ในการอุปโภคบริโภคและการเกษตรทำนาในฤดูแล้ง เป็นพื้นที่แก้มลิงชะลอน้ำตามธรรมชาติ ช่วยป้องกันและบรรเทาอุทกภัย
อีกทั้งการอนุรักษ์ฟื้นฟูแหล่งน้ำก่อให้เกิดระบบนิเวศที่ดีและยั่งยืน โครงการได้ก่อสร้างระบบกระจายน้ำด้วยพลังงานแสงอาทิตย์ ขนาด 4 กิโลวัตต์ กระจายน้ำสู่ประชาชนสำหรับการเพาะปลูกในช่วงที่ไม่ได้ทำนาปีเป็นการพร่องน้ำในแก้มลิงเพื่อรอรับน้ำในช่วงฤดูฝน เพิ่มความมั่นคงของน้ำภาคการผลิต เกษตรกรจะได้รับประโยชน์จากระบบกระจายน้ำด้วยพลังงานแสงอาทิตย์ที่สามารถติดตั้งในพื้นที่ห่างไกลจากชุมชน ระบบไฟฟ้าเข้าไม่ถึง เป็นการส่งเสริมให้เกษตรกรปลูกพืชเศรษฐกิจใช้น้ำน้อยนอกเขตพื้นที่ชลประทานในช่วงฤดูแล้ง
วัตถุประสงค์ของการอนุรักษ์ฟื้นฟูแหล่งน้ำกุดตลาดยาว ตำบลมะเฟือง อำเภอพุทไธสง จังหวัดบุรีรัมย์เพื่อใช้เป็นแหล่งเก็บกักน้ำเพื่อการอุปโภคบริโภคและการเกษตรในฤดูแล้ง ใช้เป็นแก้มลิงเพื่อบรรเทาปัญหาอุทกภัย เร่งฟื้นฟูสภาพแวดล้อมระบบนิเวศของแหล่งน้ำ และส่งเสริม พัฒนา และปรับปรุงภูมิทัศน์ให้สวยงาม ทำให้เป็นแหล่งท่องเที่ยว พักผ่อนหย่อนใจและนันทนาการ
กรมทรัพยากรน้ำ โดยสำนักอนุรักษ์และฟื้นฟูแหล่งน้ำ ได้ดำเนินการออกแบบและใช้แนวคิดในการอนุรักษ์ฟื้นฟูแหล่งน้ำกุดตลาดยาว เน้นการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในการบริหารจัดการพื้นที่ชุ่มน้ำ พร้อมเสริมประสิทธิภาพการกระจายน้ำอย่างทั่วถึงด้วยพลังงานแสงอาทิตย์ แบบ Solar Floating เพื่อการอุปโภคบริโภค และการเกษตรในฤดูแล้ง เป็นแก้มลิงบรรเทาปัญหาอุทกภัย ฟื้นฟูสภาพแวดล้อม ระบบนิเวศของแหล่งน้ำ เป็นแหล่งเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ ส่งเสริม พัฒนา และปรับปรุงภูมิทัศน์ให้สวยงามเป็นแหล่งท่องเที่ยว อีกทั้งยกระดับคุณภาพชีวิตของชุมชนในพื้นที่โครงการ ด้วยการส่งเสริมให้เกษตรกรปลูกพืชเศรษฐกิจใช้น้ำน้อย นอกเขตพื้นที่ชลประทานในช่วงฤดูแล้ง เพื่อความมั่นคงของน้ำด้านการอุปโภคบริโภคด้านการเกษตร และวิสาหกิจชุมชน
นายธีระชุณ บุญสิทธิ์ รองอธิบดีกรมทรัพยากรน้ำ เปิดเผยว่า “โครงการอนุรักษ์ฟื้นฟูแหล่งน้ำกุดตลาดยาว สภาพพื้นที่เป็นพื้นที่ลุ่มต่ำมีความเชื่อมโยงของตัวหนองขนาดเล็กเชื่อมต่อกันเป็นกลุ่ม หน้าฝนก็จะมีน้ำท่วม พอหน้าแล้งก็จะเกิดสภาวะของการเก็บน้ำได้ไม่เพียงพอกับความต้องการใช้ของประชาชนในพื้นที่ โครงการฟื้นฟูแหล่งน้ำกุดตลาดยาวมีจุดเด่นอยู่ที่การออกแบบใช้พลังงานสะอาด คือ Sola Floating มีลักษณะของโครงการเป็นแผงโซล่าเซลล์ลอยน้ำ ประโยชน์อีกประการหนึ่งของพื้นที่ชุ่มน้ำคือลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกอีกทางหนึ่ง
นอกจากนี้ กรมทรัพยากรน้ำคาดหวังเป็นอย่างยิ่งว่าโครงการฟื้นฟูแหล่งน้ำกุดตลาดยาวจะเป็นหนึ่งในโมเดลต้นแบบที่สามารถน้ำไปขยายผลกับโครงการในลักษณะดังกล่าวกับหลายๆพื้นที่ของประเทศเพื่อจะให้ประชาชนในพื้นที่เข้าถึงแหล่งน้ำตามยุทธศาสตร์ของประเทศต่อไป”
กรมทรัพยากรน้ำให้ความสำคัญกับความต้องการของประชาชนในทุกพื้นที่ โดยเฉพาะการอนุรักษ์ ฟื้นฟู พัฒนาแหล่งน้ำและจัดทำระบบกระจายน้ำในทุกแหล่งน้ำที่มีศักยภาพให้มีความสมดุลกับปริมาณความต้องการใช้น้ำ เพื่อให้มีน้ำเพียงพอสำหรับการอุปโภค บริโภค และทำการเกษตรของชุมชนเพื่อความมั่นคงของน้ำภาคการผลิต
