จริงหรือไม่ ? ใช้เมล็ดพันธุ์ข้าวปลูกเยอะ ได้ผลผลิตข้าวมาก
หัวข้อการเรียนรู้จริง ที่โรงเรียนเกษตรกรข้าว ศจช. บ้านแหลมยาง
บ้านแหลมยาง ตำบลวัดโคก อำเภอมโนรมย์ จังหวัดชัยนาท เป็นหนึ่งในพื้นที่ปลูกข้าวที่สำคัญของจังหวัด เนื่องจากตั้งอยู่ในเขตพื้นที่ชลประทาน จึงทำให้สามารถทำนาปลูกข้าวได้ตลอดทั้งปี โดยมีความเชื่อว่า หากต้องการได้ผลผลิตข้าวในปริมาณมาก จะต้องหว่านเมล็ดพันธุ์ข้าวปลูกมาก ๆ เช่นกัน จากความเชื่อดังกล่าว นำมาสู่การจัดทำประเด็นการเรียนรู้ เพื่อหาข้อเท็จเชิงอย่างประจักษ์ของโรงเรียนเกษตรกรข้าว ศูนย์จัดการศัตรูพืชชุมชน (ศจช.) บ้านแหลมยาง ซึ่งตั้งอยู่ที่ หมู่ 1 ตำบลวัดโคก อำเภอมโนรมย์
โรงเรียนเกษตรกรข้าว ศจช. บ้านแหลมยาง เป็นหนึ่งใน 7 โรงเรียนเกษตรกรต้นแบบพืชเศรษฐกิจสำคัญ 7 ชนิด ได้แก่ มันสำปะหลัง ข้าว ดาวเรืองตัดดอก ผัก มะพร้าว ทุเรียน และอะโวคาโด จากโรงเรียนเกษตรกรทั่วประเทศทั้งหมด 79 แห่ง ที่นายเข้มแข็ง ยุติธรรมดำรง อธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร ได้มีนโยบายให้จัดตั้งขึ้นในปีงบประมาณ พ.ศ. 2566 เพื่อใช้ในการศึกษาแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกันจากการปฏิบัติจริงของเกษตรกร
โรงเรียนเกษตรกร หรือ Farmer Field School : FFS เป็นหนึ่งในกลยุทธ์การส่งเสริมการเกษตรที่เน้นกระบวนการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม โดยมีเกษตรกรเป็นศูนย์กลางการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ร่วมกันจากปฏิบัติจริงในการวางแผน สำรวจ วิเคราะห์ และทดลอง โดยมีเจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตรเป็นวิทยากรพี่เลี้ยง ช่วยอำนวยความสะดวกในการจัดการ และกระตุ้นให้เกิดการเรียนรู้ร่วมกันตลอดกระบวนการผลิต ตั้งแต่เริ่มเพาะปลูก เก็บเกี่ยว จนถึงหลังการเก็บเกี่ยว เพื่อให้เกษตรเกิดการยอมรับและนำความรู้ที่ได้ไปปฏิบัติ รวมถึงขยายผลสู่เกษตรกรด้วยกันเอง
แปลงนาเป็นตำราเล่มใหญ่สำหรับนักเรียนเกษตรกรของโรงเรียนเกษตรกรข้าวแห่งนี้ จากคำถามเกี่ยวกับปริมาณเมล็ดพันธุ์ข้าวปลูก เจ้าหน้าที่ส่งเสริมการเกษตรจากสำนักงานเกษตรจังหวัดชัยนาท และสำนักงานเกษตรอำเภอมโนรมย์ ได้ชักชวนเกษตรกรร่วมหาคำตอบผ่านกระบวนการโรงเรียนเกษตรกรด้วยการจัดทำแปลงเรียนรู้การปลูกข้าวในพื้นที่ 1.5 ไร่ ของนายสุชาติ อนันทสุข หนึ่งในนักเรียนโรงเรียนเกษตรกรซึ่งใช้เมล็ดพันธุ์ข้าวปลูกหว่านในแปลงนาไร่ละ 25 กิโลกรัมมาโดยตลอด แต่เมื่อมีคำถามว่า หากลดปริมาณเมล็ดพันธุ์ข้าวปลูกลงเหลือไร่ละ 20 กิโลกรัม จะเป็นอย่างไร จึงมีความสนใจ และมอบพื้นที่ส่วนหนึ่งให้กับโรงเรียนเกษตรกรเป็นแปลงทดลอง เพื่อใช้ในการเรียนรู้และร่วมพิสูจน์ทราบไปด้วยกัน
“ในการพิสูจน์เรื่องนี้ ได้เปรียบเทียบกันระหว่าง 2 แปลง คือ แปลงที่มีการจัดการแบบที่เคยทำมาตลอดชีวิต และแปลงที่มีการใช้เมล็ดพันธุ์ข้าวปลูกไร่ละ 20 กิโลกรัม โดยพบว่า แปลงนาที่ใช้เมล็ดพันธุ์ข้าวปลูกที่ 20 กิโลกรัมต่อไร่ มีความแตกต่างชัดเจน คือ หนึ่ง ช่วยลดต้นทุนค่าเมล็ดพันธุ์ข้าวปลูกลงได้มาก สอง มีการดูแลรักษาโรคแมลงข้าวได้ง่ายขึ้น และสาม การแตกกอของข้าวดีกว่า”
นายสุชาติ ได้กล่าวถึงปริมาณผลผลิตที่ได้จากแปลงนาที่หว่านเมล็ดพันธุ์ข้าวปลูกที่ 20 กืโลกรัมต่อไร่ว่า เมื่อถึงกำหนดเก็บเกี่ยว ได้รีบไปที่นาเลย ไปเกี่ยวข้าวที่ขึ้นอยู่บริเวณหัวคันนา สิ่งที่เห็นแตกต่างชัดเจนคือ รวงข้าวจะใหญ่ และมีความสมบูรณ์กว่าแปลงนาที่ใช้เมล็ดพันธุ์ข้าวปลูกไร่ละ 25 กิโลกรัมมากเลย อีกทั้งเมื่อนำมาชั่งแล้วได้น้ำหนักดีกว่า คำตอบที่ได้จากการทดลองในครั้งนี้ ทำให้ผมตัดสินใจว่า ในการทำนารอบต่อไป จะเปลี่ยนมาหว่านเมล็ดพันธุ์ข้าวปลูกเพียงไร่ละ 20 กิโลกรัม ไม่ใช้มากเหมือนเดิมแล้ว เพราะผลจากทดลอง เป็นเครื่องยืนยันชัดเจนว่าได้ข้าวดีขึ้น และต้นทุนการผลิตลดลง
นอกจากการได้คิดวิเคราะห์จนได้คำตอบตามข้างต้นแล้ว โรงเรียนเกษตรกรข้าวแห่งนี้ ยังมีการเสริมองค์ความรู้ที่เป็นหัวข้อพิเศษเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการทำนาให้กับเกษตรกร เช่น การจัดการศัตรูพืชด้วยวิธีผสมผสาน (IPM) การใช้น้ำหมัก และฮอร์โมนชนิดต่าง ๆ การลงมือปฏิบัติจริงในการผลิตขยายเชื้อไตรโคเดอร์มาอย่างง่ายจากวัสดุอุปกรณ์ที่มีอยู่ในครัวเรือน และศึกษาดูงานบูรณาการองค์ความรู้ร่วมกับกลุ่มเกษตรกรในพื้นที่ข้างเคียง
นอกจากนี้นายเอื้อน อินทรแรม เกษตรกรสมาชิกโรงเรียนเกษตรกรบ้านแหลมยาง ได้ให้มุมมองถึงประโยชน์ที่ได้รับว่า กระบวนการโรงเรียนเกษตรกรเป็นกระบวนการเรียนรู้ที่ดีมาก เพราะทำให้ผมได้รู้จักชนิดของโรคและแมลงศัตรูข้าว และแนวทางการป้องกันกำจัด เรียกว่าโรงเรียนเกษตรกรข้าวให้ผมทุกอย่าง และเจ้าหน้าที่ของสำนักงานเกษตรอำเภอมโนรมย์ และสำนักงานเกษตรจังหวัดชัยนาท ทำงานได้ประทับใจมาก
โรงเรียนเกษตรกรข้าว ศจช. บ้านแหลมยาง คือ แหล่งเรียนรู้จากการปฏิบัติจริง ทำให้เกิดการยกระดับความสำเร็จในอาชีพได้เป็นอย่างดี นำมาซึ่งผลผลิตที่มีคุณภาพด้วยต้นทุนที่ต่ำลง ดังนั้น หากสนใจอยากเข้าร่วมเรียนรู้ สามารถติดต่อได้ที่ สำนักงานเกษตรอำเภอมโนรมย์ โทร. 0-5649-1229 และสำนักงานเกษตรจังหวัดชัยนาท โทร.0-5647-6720
