อ่าวปัตตานี ขุมทรัพย์ทางธรรมชาติ ที่มีทรัพยากรทางทะเลอันอุดมสมบูรณ์ มีเรื่องราวประวัติศาสตร์ยาวนาน ทำให้ชุมชนชายฝั่งรอบอ่าวปัตตานีมีเรื่องราววิถีชีวิต ภูมิปัญญาที่น่าค้นหาอยู่มากมาย หนึ่งในนั้นคือ ชุมชนบ้านบานา
หนึ่งในชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถี ที่ตอนนี้กำลังมี 10 กิจกรรมส่งเสริมการเรียนรู้ให้นักท่องเที่ยวลงมือปฏิบัติ หรือที่เรียกว่าสั้นๆ ว่า D-HOPE
คำว่า “บานา” มาจากภาษาเปอร์เซีย แปลว่า “เมืองท่า”เนื่องจากในอดีตบริเวณนี้เคยเป็นเมืองท่าของอาณาจักรมลายู ชุมชนบานามีทรัพยากรธรรมชาติที่อุดมสมบูรณ์ ชาวบ้านส่วนใหญ่ประกอบอาชีพประมงพื้นบ้าน มีจุดเด่นอันเป็นเอกลักษณ์ คือ “สะพานไม้” ที่ทอดยาวลงสู่ทะเล เป็นทั้งท่าเรือ และแหล่งพักผ่อนหย่อนใจของคนในชุมชน เกิดขึ้นจากความร่วมมือร่วมใจของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ฯ สามารถไปเดินเล่นชมบรรยากาศท้องทะเล และป่าชายเลน มีศาลาสำหรับนั่งเล่น และมุมถ่ายรูปเก๋ๆ แถมด้วยกิจกรรม “ถีบเรือกระดานเก็บหอย” วิธีการหาเลี้ยงชีพของคนในชุมชน ที่ ออกแบบเครื่องมือได้เหมาะกับสภาพพื้นที่ที่เป็นเลนได้อย่างดี โดยจะใช้ไม้ประกอบเป็นเหมือนเรือลำเล็กๆ มีช่องตรงกลางไว้ใส่หอยที่หามาได้
เดินเล่น ถ่ายรูปบนสะพานไม้ชมวิวอ่าวปัตตานีแล้ว ที่นี่ยังมีกิจกรรม ล่องเรือชมป่าโกงกาง สัมผัสธรรมชาติรอบอ่าวปัตตานี ไฮไลต์ของการล่องเรือคือการไปชม “อุโมงค์ป่าโกงกาง” ที่เกิดจากการโค้งรับกันของกิ่งก้านต้นโกงกางสองฝั่งคลอง โดยเรือยนต์ลำเล็กของชาวบ้านจะค่อย ๆ แล่นลัดเลาะไปตามลำคลองที่แตกสาขาออกไปท่ามกลางป่าชายเลนผืนใหญ่ ทำให้นักท่องเที่ยวได้สัมผัสบรรยากาศร่มรื่นและทัศนียภาพสองฝั่งคลองที่สวยงาม
จากความอุดมสมบูรณ์ของอ่าวปัตตานี และป่าโกงกาง ทำให้ที่บ้านบานา เป็นแหล่งเพาะพันธุ์สัตว์น้ำตามธรรมชาติ ช่วยอนุบาลสิ่งมีชีวิตต่างๆ ที่เต็มไปด้วยความหลากหลาย จนเกิดเป็นแหล่งอาหารทะเลที่สมบูรณ์ มีการนำสัตว์น้ำที่จับได้มาแปรรูปจำหน่ายสร้างรายได้ เช่น ปลาเค็ม ปลาตากแห้ง น้ำบูดู เป็นต้น และมีการทำนาเกลือเพียงแห่งเดียวในปัตตานี ซึ่งเป็นอาชีพที่สืบทอดกันมาแต่ครั้งอดีต เกลือของที่นี่เรียกว่า “เกลือหวาน” ด้วยภูมิประเทศกึ่งดินลุ่มดินเลนและเป็นน้ำกร่อย ผลผลิตเกลือที่ได้จึงแตกต่างจากเกลือแถวเพชรบุรีหรือสมุทรสาคร คือในรสเค็มของเกลือมีรสหวานซ่อนอยู่ ไม่เค็มจัดจ้าน เป็นที่ต้องการของตลาด เนื่องจากปรุงอาหารได้อร่อย ซึ่งนอกจากเกลือทำอาหารแล้ว ทางชุมชนยังต่อยอดนำเกลือไปทำผลิตภัณฑ์สปา เพิ่มมูลค่ามากกว่าการขายเกลือเม็ด
นอกจากกิจกรรมต่างๆ ที่บอกมาแล้ว ที่นี่ยังมีกิจกรรมเรียนรู้ต่างๆ ให้นักท่องเที่ยวได้ร่วมสนุกตั้งแต่เช้าจรดเย็น เช่น การทำพวงกุญแจจากกะลามะพร้าว ชิมเมนูยำผักเบี้ยทะเล (กาบูสเป๊ะ) ถั่วทะเลคลุกมะพร้าว การทำขนมโรตีปาแย จิ้มน้ำแกงเนื้อ และการทำกะปิกุ้งเคยทะเลโดยใช้เกลือหวาน
หลากหลายกิจกรรมท่องเที่ยว ณ ชุมชนบานา นอกจากจะนำความผ่อนคลาย สบายใจให้กับนักท่องเที่ยวแล้ว ยังเป็นการสะท้อนถึงการทำงานร่วมกันเป็นกลุ่มของชาวบ้าน เกิดการพัฒนาคุณภาพชีวิตจากแหล่งท่องเที่ยว ตลอดจนนำมาสู่ความสามัคคีของชุมชน และนี่คือสิ่งดี ๆ ที่เกิดขึ้นจากวิถีวัฒนธรรมชุมชนที่ผูกพันกับวิถีชีวิตอย่างแนบแน่น กลายเป็นเสน่ห์ที่สร้างความประทับใจแก่ผู้มาเยือนทุกคน
