พิพิธภัณฑ์ อาจเคยเป็นแหล่งสะสมของเก่า รวบรวมความน่าเบื่อในนิยามของใครหลายคน แต่ในความเป็นจริงแล้วสถานที่แห่งนี้เป็นพื้นที่สำหรับการเรียนรู้ที่กว้างกว่าห้องเรียน เป็นที่ที่สร้างประสบการณ์การเรียนรู้ใหม่ๆ ที่ไม่ได้จำกัดเฉพาะเด็กเล็ก คนวัยเรียนเพียงอย่างเดียว ยิ่งในวันที่โลกต่างขับเคลื่อนเทคโนโลยีและได้เข้าปรับเปลี่ยนสถานที่เหล่านี้ให้มีชีวิตชีวามากขึ้น ทั้งยังขยายโลกของการเข้าถึงความรู้ใหม่ๆ ประสบการณ์ใหม่ๆ ได้มากกว่าเดิม
เช่นเดียวกับ องค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ (อพวช.) หรือ NSM ที่ ผศ. ดร.รวิน ระวิวงศ์ ผู้อำนวยการ อพวช. เล่าว่า NSM เป็นรัฐวิสาหกิจสังกัดกระทรวงอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) ที่มุ่งส่งเสริมและสื่อสารการเรียนรู้ ความเข้าใจด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรม เพื่อประชาชนทุกกลุ่ม ทุกเพศ ทุกวัย และทุกพื้นที่ ได้เข้าถึงข้อมูล องค์ความรู้และประสบการณ์การเรียนรู้มากกว่าที่อยู่ในห้องเรียน ด้วยรูปแบบที่สนุกสนาน น่าค้นหา เข้าถึงง่าย และไม่ใช่เรื่องยาก ที่สำคัญวิทยาศาสตร์ล้วนแล้วอยู่รอบตัวเราแทบทั้งสิ้น
“นี่คือสิ่งที่เราพยายามสื่อออกไปมาโดยตลอด เพื่อเปลี่ยนทัศนคติ ความเข้าใจ และตระหนักรู้ว่าวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมีประโยชน์ต่อการดำรงชีวิตมากๆ นำไปสู่การเดินหน้าถ่ายทอดองค์ความรู้ทางด้านวิทยาศาสตร์ผ่านนิทรรศการและกิจกรรมที่หลากหลาย เพื่อลดความเหลื่อมล้ำของการเข้าถึงของคนไทย เป็นส่วนหนึ่งของการยกระดับคุณภาพชีวิต และเป็นแหล่งเรียนรู้ที่กระตุ้นให้ทุกคนเกิดความสนใจและสามารถทำให้เกิดแรงบันดาลใจได้”
ปัจจุบัน NSM มีพิพิธภัณฑ์ทั้งหมด 4 แห่ง และแหล่งเรียนรู้ตามภูมิภาคอีก 3 แห่ง คือ พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยา พิพิธภัณฑ์เทคโนโลยีสารสนเทศ พิพิธภัณฑ์พระรามเก้า และจัตุรัสวิทยาศาสตร์ อพวช. เดอะสตรีท รัชดา กรุงเทพฯ, จังหวัดเชียงใหม่และนครราชสีมา
มากกว่าแหล่งเรียนรู้ เป็นสถานที่ท่องเที่ยวของคนไทย
หนึ่งในสถานที่นักท่องเที่ยวมักปักหมุดเมื่อไปเยือนต่างประเทศ คือ พิพิธภัณฑ์ กลับกันประเทศไทยไม่ได้เป็นอย่างนั้น อาจเพราะความเข้าใจที่มีอยู่เดิม หรือความรู้สึกความสนใจกับที่ที่เหล่านี้แตกต่างกัน ผศ. ดร.รวิน เผยมุมมองต่อแนวคิดนี้ว่า ความจริงแล้วพิพิธภัณฑ์เป็นได้มากกว่าแหล่งเรียนรู้ ทุกคนสามารถสนุกสนานหรือพบเจออะไรต่างๆ ที่ไม่เคยพบเห็น เป็น Co-working Space หรือมาทำกิจกรรมอะไรก็ได้ให้เกิดประโยชน์ต่อการเรียนรู้ ต่อยอด รวมถึงนำไปปรับใช้ในชีวิตประจำวันได้
แง่การท่องเที่ยวพิพิธภัณฑ์เองสามารถขับเคลื่อนให้เป็นจุดหมายปลายทางของนักท่องเที่ยวเหมือนต่างประเทศได้ ซึ่งวันนี้NSMมีความพร้อมต้อนรับนักเดินทางจากทุกสารทิศทั้งชาวไทยและต่างประเทศเข้ามาเยี่ยมชมและนอกจากเปิดประตูต้อนรับคนเข้ามาชมพิพิธภัณฑ์แล้วNSMมีนโยบายออกไปหาผู้คนจากทุกทิศทั่วประเทศและประเทศเพื่อนบ้านด้วยการนำนิทรรศการและกิจกรรมทางวิทยาศาสตร์ผ่านคาราวานวิทยาศาสตร์สู่พื้นที่ต่างๆเพื่อให้เข้าถึงอย่างทั่วถึงกันทุกคน
‘คาราวานวิทยาศาสตร์’ เป็นการนำข้อเท็จที่ว่าวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมีผลต่อการดำรงชีวิต นำข้อมูลที่ NSM มีไปให้ผู้คนได้รู้จักมากขึ้น ไปทำให้เขารู้ว่าวิทยาศาสตร์ไม่ใช่เรื่องไกลและสำคัญมากๆ เช่น เรื่องอาชีพด้านวิทยาศาสตร์ กล่าวคือ ปัจจุบันโลกเดินหน้าอย่างรวดเร็ว มีสิ่งใหม่ๆ เกิดขึ้นอยู่ตลอดเวลา ส่งผลให้เกิดอาชีพใหม่ๆ อย่าง นักพัฒนาวัคซีน นักชิมอาหารหรือพัฒนาอาหารสัตว์ รวมถึงผู้เชี่ยวชาญทำสัตว์สตัฟฟ์ที่ NSM เชี่ยวชาญมากๆ
ผศ.ดร.รวินกล่าวอีกว่านอกจากความโดดเด่นเรื่องตัวอย่างสัตว์สตัฟฟ์เพื่อจัดนิทรรศการและเป็นข้อมูลตัวอย่างอ้างอิงทางวิชาการและศึกษาวิจัยซึ่งเป็นประโยชน์และสร้างมิติใหม่ของการจัดนิทรรศการด้านธรรมชาติวิทยาของประเทศไทยซึ่งปัจจุบันมีการจัดแสดงนิทรรศการOntheedgeofExtinction:สู่สูญพันธุ์นับได้ว่าเป็นนิทรรศการที่นำตัวอย่างสิ่งมีชีวิตและสัตว์สตัฟฟ์ที่อาจไม่มีใครได้เห็นตัวจริงมารวมกันมากที่สุดครั้งหนึ่งที่เคยมีมาจึงถือเป็นโอกาสอันดีที่ทุกคนจะได้เปิดโลกใบใหม่เรียนรู้เรื่องราวของสิ่งมีชีวิตใกล้สูญพันธุ์และตระหนักถึงคุณค่าของทรัพยากรธรรมชาติอีกด้วย
“คาราวานวิทยาศาสตร์ ยังสอดคล้องกับนโยบาย Quick Win หรือโครงการเร่งด่วนของ NSM ที่สามารถเข้าถึงประชาชนในพื้นที่ห่างไกลและพื้นที่ที่มีข้อจำกัดในการเข้าถึงแหล่งเรียนรู้ เช่น 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ เป็นการลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาและสร้างโอกาสการเรียนรู้ให้กับเยาวชนในพื้นที่เหล่านี้ ช่วยให้เยาวชนเหล่านี้สามารถพัฒนาศักยภาพของตนเองและเติบโตเป็นกำลังสำคัญของประเทศต่อไปในอนาคต”
ฟิวเจอร์เรียม เพิ่มการเข้าถึงยุคดิจิทัล
นอกจากการเข้าถึงพิพิธภัณฑ์ทางวิทยาศาสตร์ผ่านรูปแบบออฟไลน์ด้วยการแวะชมแวะเยี่ยมพิพิธภัณฑ์และคาราวาน วิทยาศาสตร์แล้ว ยังส่งเสริมให้ผู้คนเกิดการเรียนรู้ขยายเป็นวงกว้างมากขึ้น โดยอาศัยเทคโนโลยีโลกเสมือนจริง AR (Augmented Reality) VR (Virtual Reality) และ MR (Mixed Reality) ตัวอย่างที่ NSM ได้ทำมาแล้ว คือ การเข้าถึงความเป็นวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีผ่านเกม รวมถึงการนำระบบสะสมเหรียญ, ระบบ TOKEN เข้ามาใช้บนแพลตฟอร์ม
ผศ. ดร.รวิน บอกอีกด้วย ในปี 2568 คนไทยจะได้เห็น ศูนย์นวัตกรรมแห่งอนาคต หรือ ฟิวเจอร์เรียม ซึ่งจะเป็นแหล่งเรียนรู้วิทยาศาสตร์เทคโนโลยีและนวัตกรรมที่ทันสมัยของไทยและของโลกแบ่งนิทรรศการและกิจกรรมออก เป็น2โซนคือInnovationWorldและJobWorldซึ่งภายในจะจัดแสดงเกี่ยวกับอาชีพด้านวิทยาศาสตร์และทักษะที่จำเป็นต้องมีในยุคปัจจุบันหรือเป็นศูนย์ทดสอบด้านอาชีพและทักษะแห่งแรกของประเทศไทยสำหรับเยาวชนนักเรียนนิสิตนักศึกษาที่จะต้อง เตรียมตัวเข้าสู่อาชีพในอนาคต
ขณะเดียวกันฟิวเจอร์เรียมจะยังเป็นสถานที่แลกเปลี่ยนความรู้ด้านวิทยาศาสตร์แลกเปลี่ยนประสบการณ์ด้านการวิจัยพัฒนาเทคโนโลยีและสร้างสรรค์นวัตกรรมกับบุคลากรนักวิจัยผู้ประกอบการหน่วยงานต่างๆทั้งภาครัฐและเอกชนที่สามารถจะนำไปประยุกต์ใช้พัฒนาต่อยอดหรือนำสู่การประกอบการเชิงธุรกิจต่อไปจนเกิดธุรกิจใหม่เกิดผู้ประกอบการรายใหม่สร้างมูลค่า เพิ่มที่จะส่งผลดีต่อการพัฒนาเศรษฐกิจสังคมการพาณิชย์และเพิ่มขีดความสามารถการแข่งขันและการแก้ไขปัญหาให้กับ ประเทศในอนาคต
“ทั้งหมดนี้สอดคล้องกับพันธกิจของ NSM คือ การสร้างแรงบันดาลใจให้ทุกคนสนุกกับการค้นพบ เรียนรู้ตลอดชีวิต ด้วยความมหัศจรรย์ของวิทยาศาสตร์ ภายใต้วิสัยทัศน์ดินแดนแห่งการค้นพบความมหัศจรรย์ของวิทยาศาสตร์ ตรงกับ 4 ยุทธศาสตร์ขององค์กร สู่การสร้างแรงบันดาลใจ สร้างความหวัง ยกระดับพิพิธภัณฑ์ของประเทศต่อไป”
ผอ. NSM เผยแง่มุมในฐานะหนึ่งในผู้ขับเคลื่อนพิพิธภัณฑ์ด้วยว่า พิพิธภัณฑ์ถือเป็นความภาคภูมิใจของประเทศ อยากเชิญชวนทุกคนเข้าเยี่ยมชมสักครั้งไม่จำเป็นต้องเป็นพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ของอพวช.ประเทศไทยมีพิพิธภัณฑ์และแหล่ง เรียนรู้อีกหลายแห่งลองเปิดโอกาสเข้าไปเรียนรู้สนุกสนานไปรับรู้ว่าวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมีประโยชน์มากๆเป็นเรื่องน่า ตื่นตาตื่นใจเรื่องมหัศจรรย์อย่างมากทั้งยังเป็นสิ่งจำเป็นต่อการใช้ชีวิตประจำวันไม่มากก็น้อย
ในเรื่องความสามารถด้านการพัฒนาเทคโนโลยีและความคิดสร้างสรรค์ของคนไทย ส่วนตัวมองว่าคนไทยมีดี เจ๋งมากพอที่จะสู้กับหลายๆชาติได้เพียงแต่ขาดอย่างเดียวคือการสนับสนุนให้พวกเขาสามารถต่อยอดหรือพัฒนาความคิดเหล่า นั้นให้เป็นจริงได้ฉะนั้นวันนี้ควรจะต้องช่วยกันส่งเสริมและผลักดันความคิดดีๆซึ่งNSMพร้อมเปิดพื้นที่ให้คนมีไอเดียมีแรง บันดาลใจมาทำความคิดเหล่านั้นให้เป็นจริง
“สำหรับNSMเราพร้อมรับข้อติชมหรือคำแนะนำเพื่อให้พิพิธดีขึ้นมีแนวคิดอะไรที่จะช่วยลดความเหลื่อมล้ำการเข้าถึงวิทยาศาสตร์ของเราเป็นWorldClassอะไรได้บ้างก็ยินดีเราเปิดรับข้อเสนอแนะจากทุกท่านและอยากเชิญชวนคนไทยหันมามองคำนิยามพิพิธภัณฑ์ใหม่เพราะวันนี้พิพิธภัณฑ์ไม่ได้เป็นแค่เก็บของเก่าไม่ใช่พื้นที่สำหรับเด็กเท่านั้นแต่คือพื้นที่ของทุกคนทุกเพศทุกวัยสามารถเข้ามาสัมผัสประสบการณ์หรือความรู้ใหม่ๆที่เชื่อว่าคนที่เข้ามาแล้วจะได้รับแรงบันดาลใจความรู้และความสนุก สนานกลับไปอย่างแน่นอน” ผศ. ดร.รวิน ปิดท้าย
