โรงเรียนไม่ใช่แค่แหล่งเรียนรู้วิชาการแต่ยังเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของการสร้างสุขภาวะที่ยั่งยืนให้กับเด็กและเยาวชน โดยเฉพาะในช่วงวัยเรียน ซึ่งเป็นช่วงเวลาแห่งการเติบโตทั้งทางร่างกายและจิตใจ โดยพฤติกรรมที่เด็กมักทำเป็นประจำทุกวัน เช่น การกินอาหาร การเคลื่อนไหวร่างกาย หรือการพักผ่อน ล้วนเป็นพฤติกรรมพื้นฐานที่ทรงพลัง ส่งผลโดยตรงต่อพัฒนาการของเด็กในระยะยาว การสร้างสุขภาวะในโรงเรียนจึงไม่ใช่เรื่องของสุขภาพเพียงด้านใดด้านหนึ่ง แต่คือการวางรากฐานให้เด็กมีชีวิตที่สมดุล พร้อมต่อการเรียนรู้ และเติบโตอย่างมั่นคงทั้งกาย ใจ และทักษะชีวิตในวันข้างหน้า
ด้วยเป้าหมายในการสร้างสังคมสุขภาวะอย่างรอบด้าน สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส) จึงลงพื้นที่จังหวัดลำปาง ศึกษาดูงานโครงการ “ฮ่วมใจ๋ ฮ่วมก่อสุข (ภาวะ)” เพื่อถอดบทเรียนการจัดการพื้นที่สุขภาวะในโรงเรียน และขยายแนวคิดสู่การพัฒนาพฤติกรรมสุขภาพของเด็กและเยาวชน ภารกิจครั้งนี้ยังรวมถึงการเยี่ยมชมศูนย์วิทยาศาสตร์เพื่อการศึกษาลำปาง หนึ่งในแหล่งเรียนรู้สุขภาพสำหรับคนทุกช่วงวัย
นายวิเชษฐ์ กรรมการกองทุน สสส. และประธานคณะกรรมการบริหารแผนคณะที่ 8 เปิดเผยว่า การลงพื้นที่ครั้งนี้มีเป้าหมายเพื่อสร้างความเข้าใจเชิงลึกระหว่างผู้บริหารแผนงานกับผู้ปฏิบัติงานในพื้นที่ รวมถึงขยายโอกาสการเข้าถึงสื่อ ความรู้ และทักษะด้านสุขภาวะในกลุ่มเป้าหมาย โดยเฉพาะการลดความเสี่ยงจากโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ซึ่งเป็นสาเหตุการเสียชีวิตอันดับหนึ่งของคนไทย คิดเป็นเกือบ 400,000 รายต่อปี
“ต้องชื่นชมภาคีเครือข่ายใน จ.ลำปาง ที่สามารถจัดการระบบสุขภาวะได้อย่างครอบคลุม ตั้งแต่เด็กเล็กไปจนถึงผู้สูงวัย ผ่านการขับเคลื่อนนโยบายสาธารณะ พัฒนาองค์ความรู้ และปรับสภาพแวดล้อมด้านอาหารให้เอื้อต่อพฤติกรรมสุขภาพที่ดี” นายวิเชษฐ์กล่าว
นายสุนธร ธรรมสิทธิ์ ผู้อำนวยการโรงเรียนอนุบาลเขลางค์รัตน์อนุสรณ์ จ.ลำปาง กล่าวว่า โรงเรียนฯ ร่วมกับ สสส. พัฒนากระบวนการจัดกิจกรรม ‘The Parents Lab’ หรือ ‘ห้องเรียนพ่อแม่’ ภายใต้แนวคิด ‘สามเหลี่ยมสมดุล’ เพื่อเสริมสร้างพัฒนาการเด็กให้สมวัยใน 3 ด้าน ได้แก่ อาหารดี การเคลื่อนไหวเหมาะสม และการนอนหลับพักผ่อนอย่างเพียงพอ จากข้อมูลพบว่า เด็กนักเรียนในโรงเรียนมีภาวะน้ำหนักเกินสูงถึง 20.6% หรือประมาณ 679 คน จากเด็กนักเรียน 3,295 คน สาเหตุเกิดจากพฤติกรรมการบริโภคอาหารไม่ถูกหลักโภชนาการ กินผักและผลไม้ไม่เพียงพอ กินขนมกรุบกรอบ ดื่มเครื่องดื่มที่มีรสหวาน จึงต้องเร่งดำเนินมาตรการที่ชัดเจน
“กิจกรรมห้องเรียนพ่อแม่ ดำเนินงานด้วยกลยุทธ์ 3 สร้างคือ 1.สร้างความรู้ความเข้าใจในการเผยแพร่ความรู้ผ่านกิจกรรม งานครัวสุขภาพ 2.สร้างพื้นที่ให้เด็กมีส่วนร่วม ในการออกแบบสื่อและจัดกิจกรรมปฏิบัติการเพื่อสร้างความเข้าใจผ่านการมีส่วนร่วม และ 3.สร้างเครือข่ายความร่วมมือ บ้าน โรงเรียน ชุมชน และหน่วยงานภาคีเครือข่าย เพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งและขยายผลโครงการสู่กลุ่มเป้าหมายในวงกว้าง ซึ่งนอกจากทำให้เด็กเข้าใจโภชนาการตามหลักที่ถูกต้องแล้ว ยังส่งผลให้ลดอัตราเด็กที่เคยน้ำหนักเกิน–อ้วนลง 11 คน คิดเป็น 1.6%” ผู้อำนวยการโรงเรียนอนุบาลเขลางค์รัตน์อนุสรณ์ กล่าว
ขณะเดียวกัน นายสังข์ กาญจนเพิ่มพูน ผู้อำนวยการศูนย์วิทยาศาสตร์เพื่อการศึกษาลำปาง เผยถึงบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อนสุขภาวะในกลุ่มผู้สูงอายุ ผ่านการพัฒนาอาหารพื้นถิ่นที่ดีต่อสุขภาพ โดยได้รับการสนับสนุนด้านองค์ความรู้และนวัตกรรมจาก สสส. ร่วมกับองค์กรท้องถิ่น สภาผู้สูงอายุ และชมรมในชุมชน แนวทางที่ใช้ ได้แก่ การลดโซเดียมในเครื่องปรุงอาหาร การใช้สมุนไพรในเมนูท้องถิ่น และการออกแบบระบบเลือกอาหารง่ายๆ ด้วยสัญลักษณ์ “เขียว-เหลือง-แดง” เพื่อให้ผู้สูงวัยเลือกอาหารที่เหมาะสมได้ง่ายขึ้น ทั้งหมดนี้ไม่เพียงช่วยลดความเสี่ยงโรคเรื้อรังอย่างเบาหวาน ความดัน และโรคหัวใจเท่านั้น แต่ยังมีแผนขยายผลโครงการสู่กลุ่มผู้สูงอายุใน 8 จังหวัดภาคเหนือภายในปี 2568
