ในการดำเนินธุรกิจยุคปัจจุบัน การโฆษณาประชาสัมพันธ์และการรีวิวผลิตภัณฑ์โดยอินฟลูเอนเซอร์ ถือเป็นเครื่องมือสำคัญในการเข้าถึงผู้บริโภค อย่างไรก็ดี สำหรับ ผลิตภัณฑ์สุขภาพ มีข้อกฎหมายและระเบียบปฏิบัติเฉพาะที่ระบุไว้อย่างชัดเจนเพื่อคุ้มครองผู้บริโภค ซึ่งผู้ประกอบการ นักการตลาด และผู้สร้างสรรค์คอนเทนต์จำเป็นต้องทำความเข้าใจ เนื่องจาก “การได้รับเลขสารบบอาหาร เลขทะเบียน หรือเลขจดแจ้ง คือการได้รับอนุญาตเฉพาะตัวของผลิตภัณฑ์เท่านั้น” ส่วน “การโฆษณา” ต้องขออนุญาตแยกต่างหาก ตามที่กฎหมายกำหนด
สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) มีหน้าที่ควบคุมดูแลการโฆษณาผลิตภัณฑ์สุขภาพ โดยได้จำแนกหลักเกณฑ์การโฆษณาออกเป็น 2 กลุ่มหลัก ตามระดับความเสี่ยงของผลิตภัณฑ์ ดังต่อไปนี้
กลุ่มผลิตภัณฑ์ที่ต้องขออนุญาตโฆษณาก่อนการเผยแพร่
ผลิตภัณฑ์ในกลุ่มนี้ กฎหมายกำหนดให้ผู้โฆษณาต้องยื่นคำขอและได้รับใบอนุญาตโฆษณาจาก อย. ก่อน จึงจะสามารถนำไปเผยแพร่ต่อสาธารณชนได้ โดยจะต้องแสดงเลขที่ใบอนุญาตโฆษณานั้น ๆ ในสื่ออย่างชัดเจนทุกครั้ง ตัวอย่างผลิตภัณฑ์ในกลุ่มนี้ ได้แก่
อาหาร / ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร
ต้องได้รับใบอนุญาตโฆษณาอาหารทุกครั้ง หากเนื้อหามีการแสดงสรรพคุณ คุณประโยชน์ หรือคุณค่าของอาหารที่มีต่อร่างกาย
ยา
ต้องได้รับใบอนุญาตโฆษณาขายยา โดยกฎหมายอนุญาตให้โฆษณาได้เฉพาะยาที่จำหน่ายแก่ประชาชนทั่วไป (เช่น ยาสามัญประจำบ้าน ยาบรรจุเสร็จ ที่ไม่ใช่ยาอันตรายหรือยาควบคุมพิเศษ) และห้ามโฆษณาอวดอ้างสรรพคุณบำบัด บรรเทา รักษา หรือป้องกันโรค
เครื่องมือแพทย์
ต้องได้รับใบอนุญาตโฆษณาเครื่องมือแพทย์ทุกกรณี ไม่ว่าจะเป็นการโฆษณาต่อประชาชนทั่วไปหรือต่อบุคลากรทางการแพทย์
ผลิตภัณฑ์สมุนไพร
ต้องได้รับใบอนุญาตโฆษณาผลิตภัณฑ์สมุนไพรทุกกรณี
ยาเสพติด / วัตถุออกฤทธิ์ ทางการแพทย์
ต้องได้รับใบอนุญาตโฆษณาทุกกรณี และห้ามโฆษณาต่อประชาชนทั่วไป
กลุ่มผลิตภัณฑ์ที่ไม่ต้องขออนุญาตโฆษณา แต่ต้องปฏิบัติตามกฎหมาย
ผลิตภัณฑ์กลุ่มนี้ ผู้ประกอบการสามารถทำการโฆษณาได้ทันทีโดยไม่ต้องยื่นคำขอใบอนุญาตโฆษณาจาก อย. ล่วงหน้า อย่างไรก็ตาม เนื้อหาของการโฆษณาจะต้องอยู่ภายใต้กรอบที่กฎหมายกำหนด โดยไม่ก่อให้เกิดความเข้าใจผิดในสาระสำคัญและไม่อวดอ้างเกินจริง ตัวอย่างผลิตภัณฑ์ในกลุ่มนี้ ได้แก่
เครื่องสำอาง
ไม่ต้องขออนุมัติข้อความโฆษณาก่อนเผยแพร่ แต่ต้องปฏิบัติตามกฎหมายอย่างเคร่งครัด เช่น ห้ามอวดอ้างว่าสามารถเปลี่ยนแปลงโครงสร้างร่างกาย หรือบำบัดรักษาโรค หรือใช้ถ้อยคำที่ อย. ประกาศห้าม
วัตถุอันตรายที่ อย. รับผิดชอบ
เฉพาะ ผลิตภัณฑ์ซักผ้า-ล้างจาน น้ำยาฆ่าเชื้อ น้ำยาล้างห้องน้ำ ผลิตภัณฑ์กำจัดแมลงในบ้านเรือน ไม่ต้องขออนุญาตโฆษณาล่วงหน้า แต่ต้องแสดงข้อความคำเตือน วิธีใช้ และห้ามอวดอ้างสรรพคุณเกินจริง หรือระบุว่าปลอดภัยไร้สารเคมี 100%
ไม่ว่าผลิตภัณฑ์จะจัดอยู่ในกลุ่มใด หรือได้รับใบอนุญาตโฆษณาแล้วก็ตาม การสื่อสารโฆษณาจะต้องยึดถือหลักเกณฑ์ความปลอดภัยและถูกต้องตามกฎหมาย ดังนี้
ไม่แสดงสรรพคุณเกินจริง
ให้แสดงเฉพาะที่กฎหมายอนญาตหรือที่ได้รับการอนุญาตเท่านั้น ห้ามนำผลิตภัณฑ์ประเภทหนึ่งไปอ้างสรรพคุณของอีกประเภทหนึ่ง เช่น การนำเครื่องสำอางไปโฆษณาว่ามีฤทธิ์รักษาโรค หรือนำผลิตภัณฑ์เสริมอาหารไปโฆษณาว่าสามารถรักษาโรคได้
หลีกเลี่ยงคำต้องห้าม
ควรตรวจสอบรายชื่อถ้อยคำที่ อย. ประกาศห้ามใช้ในการโฆษณาอย่างสม่ำเสมอ เช่น คำที่สื่อถึงผลลัพธ์ที่เกินจริงหรือพิสูจน์ไม่ได้ทางวิทยาศาสตร์
ความรับผิดชอบทางกฎหมายร่วมกัน
ในกรณีที่พบการโฆษณาฝ่าฝืนกฎหมาย บทลงโทษจะไม่จำกัดอยู่เพียงตัวเจ้าของผลิตภัณฑ์เท่านั้น แต่นักการตลาด เอเจนซี่โฆษณา รวมถึงอินฟลูเอนเซอร์ผู้รับรีวิวสินค้า อาจต้องร่วมรับผิดชอบและได้รับโทษตามกฎหมายในฐานะผู้โฆษณาด้วยเช่นกัน
ศึกษาคู่มือระเบียบการโฆษณา-รายการถ้อยคำต้องห้าม ปรึกษา หรือยื่นคำขอใบอนุญาตโฆษณา ได้ที่
ช่องทางออนไลน์ผ่านเว็บไซต์ อย. ปรึกษาผ่าน e-Consult และยื่นคำขอผ่านระบบ e-Submission ที่เว็บไซต์ อย. www.fda.moph.go.th
กรุงเทพฯ และปริมณฑล ณ ศูนย์บริการผลิตภัณฑ์สุขภาพเบ็ดเสร็จ (One Stop Service Center: OSSC) อย. จังหวัดนนทบุรี พิกัด https://maps.app.goo.gl/MLz23fa6rDnbq1U46
ส่วนภูมิภาค ณ สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด (สสจ.) ทั่วประเทศ
สอบถามข้อมูลเพิ่มเติม (ศูนย์บริการผลิตภัณฑ์สุขภาพเบ็ดเสร็จ หรือ OSSC)
โทรศัพท์ 0 2590 7000 ต่อ 71808 – 71811 และ 71823
LINE @consult_fda
สแกน QR Code บนภาพอินโฟกราฟิกเพื่อขอรับคำปรึกษาออนไลน์
หรือคลิก https://innovative.fda.moph.go.th/online-consultation/category/request-e-consult
